Global bekeken

Een predikant lezer 'wreef zijn ogen uit'. Hier volgt zijn ontboezeming over antisemitisme:

'Soms wrijf je je ogen uit: als je bv. leest hoe men in kerkelijke kring in de jaren ver voor de oorlog over Joden meende te kunnen schrijven en welke veroordelingen er over hen werden uitgestort. En dan nog niet eens de eeuwenoude "dood-doener" dat ze Christus gekruisigd of verworpen hebben, maar clichés waar Hitler-Duitsland later zo uitbundig gebruik van maakte: de Joden als geldhaaien, geheime wereldbeheersers, krom-neuzige uitzuigers enz. Dezelfde propaganda die nu nog in allerlei Arabische kranten in het M-Oosten aan de kiosk te koop is.
Ik citeer uit: "Daders des Woords", Commentaar op de Jacobusbrief uit 1912 door de befaamde Geref. predikant J. C. Sikkel (1855-1920), bij Jacobus 4 : 13-17
"Wij spreken hier nu niet van de Joden, die sinds hun verstrooiing in de wereld, zaken hebben weten te doen van streek tot streek en van eeuw tot eeuw; die volken, tijden en toestanden nog weten te exploiteren voor hun stoffelijk gewin, uiterlijk geoefend en verfijnd, maar innerlijk verdord in hun mammonnistisch pogen; roemend in de kapitalen van millioenen, waarover hun hand beschikt, en in hun financiële plannen en ondernemingen, waaraan ze de maatschappelijke wereld dienstbaar maken, – verijdelend den roem van Israël, waaraan het Woord Gods was toevertrouwd, en van den Naam des Heeren."
Zo heeft de kerk haar gemeenteleden mede opgevoed!'

Met de naam van 'Gunning' is het oppassen geblazen. In onze lezing van de jaarvergadering citeerden we 'J. H. Gunning' (1829-1905), ethisch theoloog. Aan het eind namen we nog twee verzen over van diens zoon J. H. Gunning JHzn. Eerder is het volledige rijm ('Onze Kerk'), overgenomen uit de eerste jaargang van 'Het christelijk weekblad'. Bij dit rijm, zo berichtte ons een lezer, stond nog de volgende noot:

Naar aanleiding van zeker Adres, door enige Leidsche professoren bij de synode ingediend, om "de rechten der minderheden" door z.g. kerspelvorming te waarborgen.
Het schijnt dat er velen zijn die geloven dat onze synode, vroeger of later, deze onzinnigheid in zal voeren en daardoor wettelijk ja èn neen, vuur èn water, zal sanctioneren in onze kerk. In dàt geval zou inderdaad de kerk haar karakter verloren hebben, en elke orthodoxe haar moeten verlaten. Doch… wij meenen dat heeren adressanten zelven wel overtuigd zullen zijn dat hun wensch voor eerst onbevredigd zal blijven!
Ter bemoediging van ontruste gemoederen delen wij bovenstaand rijmpje mede, terstond na de lezing van genoemd Adres door ons opgeschreven was.'

Verder was nog een stukje toegevoegd uit Voetius (hervormd kerkblad voor het land van Altena en Heusden) van enige tijd geleden, getiteld 'Gouda's glorie':

'Vlak na de Doleantie – nu bijna honderd jaar geleden – om precies te zijn van 1887-1891, stond als Nederlands hervormd predikant te Gouda ds. J. H. Gunning J.Hz. (1858-1940) indertijd bekend vanwege zijn evangelisatieblad Pniël en zijn pastorale radiotoespraken. In die vier jaar heeft hij vele malen in de prachtige Grote- of St. Janskerk aldaar het Woord mogen bedienen. Ook aan deze episode uit zijn leven heeft hij in zijn boek Herinneringen uit mijn leven, dat in 1940 te Amsterdam werd uitgegeven – oorspronkelijk als feuilleton in de jaren '35 en '36 gepubliceerd in De Amsterdammer – één hoofdstuk gewijd, waaraan de volgende andekdote ontleend is. Na verteld te hebben dat men hem daar in Gouda maar moeilijk "plaatsen" kon en ook wel verontrust was over zijn "ligging", schrijft hij:
"Wat bent u dan toch?" vroeg mij eens, een beetje driftig, een eerzame kaaskoper, een verstokte liberaal. Ik antwoordde hem: "Ik heb wel zeven of acht bijnamen. Wilt u ze eens horen? Ik ben 'liberaal', dat is een vriend van de vrijheid, want dat betekent dit woord, van de vrijheid in Christus. Ik ben 'modern', dat 'nieuw' betekent, want ik geloof in een God, die alle dingen nieuw maakt. Ik ben 'orthodox', 'rechtgelovig', want de leer mijner kerk is ook de mijne. Daarom ben ik ook 'confessioneel', want de confessie, de belijdenis mijner kerk, is mij dierbaar Ik ben 'evangelisch' want het Evangelie van Jezus Christus is mij de kern en de bron van alle waarheid. Ik ben 'gereformeerd' 'hervormd', en bid elke dag steeds meer hervormd, gereformeerd, door Gods Geest te mogen worden. Ik ben 'dolerend', dat is 'klagend', want ik klaag over uwe en mijne zonde en de zonde van alle christen-kerken…" "Man", riep hij toen uit, hij die bij het woord 'dolerend' zeker wel kippevel kreeg, "man, hou nou maar op! Van die dòlle mot ik niks hebben. Ik houd het tot aan m'n dood toe met St. Jan!".'

Dezer dagen verschijnt bij uitgeverij De Groot, Goudriaan/Kampen een herdruk van het kostelijke boek van wijlen dr. G. A. Wumkes (1869-1954), 'Het Friese Reveil in portretten', met aandacht voor o.a. Lucas Fockens, Jan Willem Becking, Jan Jacob Knap, Seiko Tromp e.a. Prof. dr. W. Balke schreef bij de heruitgave een voorwoord. Uit het hoofdstuk over 'de juffers Fockens' de volgende verzen van 'Henriëtte' bij de oprichting van 'een vereniging van Nederlandse vrienden van Israël' in 1846 door dr. A. Capodose:

Eerst treedt Da Costa op, hij vroeger zelf een Jood
Dan Capadose altijd zijn trouwe strijdgenoot,
En bidt dat Israël in Jezus heil moog vinden.
En o wat heerlijkheid voor 't zielsoog zich ontsloot!
De Wachter roept verrukt: 't Wordt aan de kimme rood.'
Van ouds zijn zij genoemd, 'om Vad'ren wil beminden.'

Weer in een andere maand smeekt Beets of Hazebroek,
En waar men elders meer een vriend van Israël zoek,
Dat God het deksel nu moog van hun harten lichten.
En hoopt met 't oog op meer dan één profetenboek.
Dat in paleis en stulp en in nog menig hoek
Men door den zegen Gods veel nut voor hen moog stichten.

O ware 't mij vergund in t Godgewijde huis
Uit hun begaafde mond van Christus en Zijn kruis
Te hooren en 't gebed dat zij daarmee gaan paren.
Al zijn ze weinigen, ze geven toch gedruisch.
En 't geen God door hen werkt, schenkt liefelijk geruisch.
Wordt dankend eens vermeld door jubelende scharen.

'Wat een tijding was dat voor de zusters: dr. Capadose komt naar Friesland! Op 15 augustus 1849 sprak hij te Longerhouw, waar ds. Felix toen als jong predikant stond. De kerk had geen ruimte genoeg. Vanzelfsprekend waren de juffers Fockens er ook. Een gevoel van eerbied kwam over de rijen mensen toen men de vermaarde christen-Jood met een Bijbel In de hand langs het pad naar de kansel zag gaan. Hij werd voorgesteld en ingeleid door de leraar die een sieraad en kroon van de kerk in Friesland zou worden, leder zag direct, dit is een man uit Gods oude volk. In het voorgebed smeekte hij: "Heere, gedenk Uw verbond met dit volk naar Uw eigen wil. Moge aan Israël geschieden wat aan mij geschied is; laten de boeien van ongeloof verbroken worden en laat elke vriend van dit volk daarbij betrokken zijn."
In zijn toespraak liet hij uitkomen hoe God in Zijn leiding met Israël Zijn deugden, Zijn almacht, heiligheid en recht kenbaar had gemaakt. En hoe eenmaal Zijn genade in Christus over dit volk zal lichten. Gods almacht had het uitgeleid, geen volk kwam tot die hoogte, maar Zijn heilig recht heeft het uit het Heilige Land verbannen. Zijn lot wordt voortaan louter slavernij. Maar deze zal niet altijd duren; genade zal weer terugkeren naar haar erfdeel, gezuiverd van alle onreinheid. Dan zal er sieraad zijn in plaats van as en het gewaad des lofs voor een benauwde geest.
De volgende dag bracht Capadose met ds. Felix een bezoek aan ds. Fockens, 86 jaar oud en toen de oudste leraar van Nederland' Een aangrijpende ontmoeting, toen deze "vaders" in Christus, die mochten roemen van Gods rotsvaste trouw, elkaar begroetten. Henriëtte heeft ook daar weer een vers op gemaakt:'

De grijze en hij, 't is echte vriendschapstooning!
Hun hart springt op, als men zich drukt de hand.
Zij stemmen saam in heilge Schriftuitlegging,
Bespreken veel, vereend van ziel en zin.
Ontknoopten graag nog menige voorzegging,
Maar de uren zijn tekort. Het volk komt in.
Zij komen aan, zoovelen 't huis kan vatten,
Zoo menig arme, heilbegeerige ziel,
Die hongrend ziet of uit des Hemels schatten
Ook maar een enkel kruimken voor hem viel.
Weer opent Capadose de heilge Rolle,
Kiest een gedeelte van het Nieuw Verbond,
Verkondigt wederom Gods Raad ten volle
Naar 't geen bij Lucas hij geschreven vond.

'Hij behandelde toen Lukas 18 : 35-43, de geschiedenis van de blinde Bartimeüs. De mensen keken hem de woorden uit de mond. Tenslotte bond hij hen op 't hart toch te horen naar hun oude leraar, die bijna een halve eeuw een trouwe zieleherder voor hen was geweest Daarna vroeg hij ds. Fockens te willen eindigen met dankgebed.'

En hoor, daar gaat de grijsaard dankend smeeken
Met een geloofs-, ja schier met hemelkracht,
Alsof het steenen harten zocht te breken,
En hen te rukken uit des satans macht.
Hoe dankt hij dat de Christen-Portugeër
De Heer hem tot ons nut en stichting zond.
En hij bij den gekruisten Galileër
Hem eens tot ergernis, een schuilplaats vond.
Hoe is de oude dienaar opgetogen!
Men merkt dat 's Broeders woord in 't hart hem viel,
Hij is door 's Heeren daden diep bewogen,
Ja opgewekt, verkwikt in zijne ziel
Omdat een telg van Israëls vrome vadren,
Gebracht door God tot kennis van Zijn Zoon,
Met zondaars uit de heidnen mag vergad'ren;
Hoe spreidt genade zich hierin ten toon.
In Christus zijn noch Grieken meer noch Joden,
Niets onreins of gemeens, 't zij vrije of knecht,
Maar alle tong en natie laat Hij nooden!
Dit heeft de Geest tot Petrus eens gezegd.
O, mochten al de heidenen, Japhetieten,
Die wonen lang in tenten reeds van Sem
Vereenigd met geloovige Israëlieten
Eens komen in het nieuw Jeruzalem.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen