Boekbespreking

Dr. Jakob van Bruggen, Lucas, het evangelie als voorgeschiedenis. Commentaar op het Nieuwe Testament, derde serie, afdeling Evangeliën, uitgave Kok, Kampen 1993; 469 blz.; prijs ƒ 72,50.
Na de eerder verschenen delen 'Christus op aarde' (een algemeen overzicht over de beschrijving van Jezus' leven, met name in de vier evangeliën), heeft prof. dr. J. van Bruggen, de Kamper nieuwtestamenticus, zijn behandeling van de zgn. synoptische Evangeliën voortgezet met een commentaar op Marcus (het evangelie volgens Petrus) en Mattheüs. Thans – een enkel jaar later reeds – ligt het lijvige commentaar op Lucas voor ons.
Een afzonderlijke behandeling van de Evangeliën zou het gevaar in zich kunnen bergen van een nodeloze herhaling (vanwege de vele parallelle gedeelten in de Evangeliën). Dat is hier echter niet het geval, omdat de auteur telkens bij dezelfde woorden en gebeurtenissen in Lucas verwijst naar wat hij eerder in zijn boeken over Marcus en Mattheüs heeft gezegd. Terwijl hij zich niet de kans beneemt om het eigene van elk Evangelie juist door die aparte behandeling goed uit de verf te doen komen. En dat is ook in zijn boek over het Evangelie naar Lucas het geval.
'Daarmee hebben predikanten en belangstellende gemeenteleden een commentaar (op de zgn. synoptische evangeliën) in handen, waarvan ze jarenlang plezier kunnen hebben'. Aldus een aanbeveling van het boek op de achterflap. We stemmen daar graag mee in. Van Bruggens vlijtige pen zorgde overigens reeds eerder voor even grondige en nuttige commentaren op Jacobus, de Petrusbrieven en Judas.
In de algemene inleiding op zijn boek over het derde Evangelie behandelt de auteur de bekende inleidingsvragen (schrijver, datering, plaats, stijl en taal, adres en doel van het Evangelie). Daarin accentueert hij in sterke mate het karakter van dit evangelie als geverifieerde historiebeschrijving. Dat de 'gevestigde' mening, nl. dat Lucas in zijn bronnenonderzoek ook goed van het Marcus-evangelie gebruik kan hebben gemaakt, daarbij door Van Bruggen wordt ontzenuwd, is m.i. niet nodig. Daarentegen acht ik het van groot belang om met hem de chronologisch-geografische opzet van dit evangelie in zijn beschrijving van de levensloop van Jezus als zeer kenmerkend te zien; met daarmee verweven een thematische ordening van de woorden en daden van Jezus. Verder is het voor Lucas heel typerend, dat een derde deel van zijn Evangelie is gewijd aan Jezus' reis van Galilea naar Jeruzalem ('de dagen van de opneming'). In dat perspectief wil Lucas' boek gelezen zijn. De ondertitel van Van Bruggens boek is: het evangelie als voorgeschiedenis. Daarmee wil hij tot uitdrukking brengen, dat het Evangelie naar Lucas zich aandient als weergave van de levensgeschiedenis van Jezus, die beslissend en funderend is voor het vervolg, de tijd van Lucas en zijn lezers (blz. 31).
Dat Lucas in zijn evangeliebeschrijving ook speciale accenten legt (bv. op vele vrouwen rondom Jezus en op Jezus als 'der armen Heiland') krijgt bij Van Bruggen minder aandacht dan het m.i. behoeft. De auteur legt gewoon alle accent op het gegeven (Luc. 1 : 1vv), waarmee Lucas zijn boek aandient (het eigene van Lucas ligt in zijn historiebeschrijving). En daarmee tornt Van Bruggen terecht op tegen de bijbelwetenschap van de 20e eeuw, die Lucas meer als theoloog (met een nieuw theologisch concept) benadert. Hij noemt dit een 'overschilderen van het portret van Lucas'.
De methode van exegese van Van Bruggen wordt gekenmerkt door een pericoopsgewijze behandeling van de teksten, waarbij hij de belangrijkste Griekse kernwoorden scherpzinnig, nauwgezet en vakkundig naspeurt en op grond daarvan een eigen weergave van de tekst geeft. Met steeds weerkerende afgrenzingen naar moderne opvattingen die het Lucasevangelie meer benaderen als een 'gekleurde' theologie dan als historiebeschrijving. In de kleine lettertjes: vele excursen die de lezer verder helpen.
Ik kan wel zeggen: er is geen probleem m.b.t. een tekst, of Van Bruggen snijdt het aan en probeert een oplossing te bieden. De 50 bladzijden in beslag nemende achter in het boek opgesomde (en in het boek zelf geciteerde) literatuur – getuigend van zijn grote belezenheid – tonen aan, dat de auteur in dit alles bepaald niet over één nacht ijs is gegaan.
Opvallend bij de exegese is de soms sterk christologische toespitsing. Zo vindt hij bv. in de gelijkenis van de Barmhartige Samaritaan (Luc. 10 : 30-36) de christologische kern van het verhaal hierin, dat de wetgeleerde met wie Jezus in gesprek is, in Jezus Zelf zijn naaste moet leren zien ('Jezus is hier de naaste van de man in nood'). Overigens houdt dit voor Van Bruggen geen pleidooi in voor 'een allegorische uitleg van deze gelijkenis, waarbij alle details tot zinnebeelden worden' (blz. 226v). Een ander voorbeeld van zijn christologische benadering van de tekst is te vinden in zijn verklaring van de gelijkenis van de verloren zoon (Luc. 15 : 11vv), waarin hij in de vadergestalte Jezus Zelf ziet (blz. 295).
Een enkele keer vraagt men zich af, waarom moet worden afgeweken van de gebruikelijke exegese. Zo bv. bij Luc. 10 : 2, waar het uitstoten van arbeiders in de oogst wordt betrokken op de toebereiding van de aangewezen arbeiders en niet op het aantrekken van meer predikers (blz. 215). De aansporing om te bidden om arbeiders volgt toch direct op Jezus' constatering, dat de arbeiders weinige zijn?
Ik aarzel overigens niet om de exegeses, die Van Bruggen geeft, in vele opzichten verrassend en verrijkend te noemen. Ik wens zijn boek daarom graag in veler hand. Ook in die van de geïnteresseerde bijbelonderzoeker die de Griekse grondtekst van het Nieuwe Testament niet kan lezen. M.i. is dat laatste geen enkel bezwaar om toch een vruchtbaar gebruik te maken van dit rijke commentaar op het Evangelie naar Lucas. Alle lof aan de uitgever die het boek een werkelijk fraaie gestalte gaf.
C. d. B., B.

J. van Amstel, Prediking en pastoraat, een handreiking voor ambtsdragers. Kampen 1993, 176 blz., ƒ 29,90.
De auteur verantwoordt de verschijning van dit geschrift door te zeggen dat het een vervolg is op het boekje Toegerust (tot ambtelijk werk) (p 7). In dit nieuwe boek bespreekt hij verschillende thema's die ambtsdragers in hun pastorale werk in de gemeente tegenkomen.
Eerst bespreekt hij zijn visie op de christelijke gemeente. De gemeente is voluit de gemeente des Heeren, waarin helaas naast gelovigen ook ongelovigen voorkomen. De prediking zal daar op evenwichtige wijze rekening mee moeten houden. Na een hoofdstuk over de heilstoeëigening gaat Van Amstel in op de waardering van de kenmerken van de gelovige. Hier had hij m.i. best enkele bijbelse kenmerken wat breedvoeriger mogen bespreken. Vervolgens bespreekt hij enkele pastoraal belangrijke aspecten van het geloofsleven, nl. de zekerheid des geloofs en zonde- en schuldbesef. Ook over het luisteren als wezenlijk voor een pastorale houding handelt het boek. Tenslotte volgen nog twee slothoofdstukken, nl. over de omgang met de jongeren in de gemeente en het oprukkend gevaar van duistere machten (occultisme enz.). Het is een mooi boek geworden, vol praktische adviezen. Positiefis dat de belijdenisgeschriften functioneel gemaakt worden. Soms vind ik de toon wat stellig.
W. Verboom, Hierden/Harderwijk

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen