Torenspitsen-gemeenteflitsen

Zijderveld
Dicht langs de A2 (nabij het knooppunt Everdingen) ligt het dorpje Zijderveld. Vanaf de snelweg wordt het dorpsgezicht gekenmerkt door de wat scheefgezakte toren. Temidden van het geraas zijn toren en kerk er teken van, dat de rust elders wordt gevonden. Terwijl óók zondag aan zondag het verkeer voortraast op vrij korte afstand van dit bedehuis, komt de gemeente tot tweemaal toe samen om het Woord te horen, te bidden en te zingen.
In de ligging van de kerk vlakbij de drukke snelweg ligt een stuk symboliek: in de wereld, maar niet van de wereld. Dit geldt reeds van oude tijden af. Zijderveld behoort tot de eerste nederzettingen in de (huidige) vijf heerenlanden. Opgravingen hebben aangetoond, dat hier al mensen woonden in de tijd van koning David en Salomo. Hoe het godsdienstige leven in die tijd was, zal wellicht nooit kunnen worden achterhaald.
Aan het begin van de christelijke jaartelling is dit gebied onbewoond. Het wordt gerekend tot de moerassige en ondoordringbare gebieden.
Uit historische stukken van omstreeks 1322 blijkt, dat Zijderveld toen al een geestelijke had. In dit stuk van twee vooraanstaande heren is sprake van belastingheffing van het kerspel Zidewendervelt. Op zich is dat niet zo vreemd, wanneer we in aanmerking nemen, dat de eerste bewoning van het gebied plaatsvond op de stroomruggen van het stukje, dat nu Zijderveld heet. Zijderveld maakte in die tijd deel uit van de heerlijkheid Culemborg (later een graafschap).
De ligging van Zijderveld op de grens van de provincies Gelderland en Zuid-Holland laat heden ten dage nog zien, dat dit kleine dorpje lange tijd heeft gelegen in een gebied, waarin veel strijd was. Tussen Hollanders en Geldersen, maar ook de Utrechters konden zich danig roeren. Ook de naam Diefdijk (voor de dijk, die scheiding maakt tussen Zuid-Holland en Gelderland) herinnert aan de vechtlustige sfeer van weleer.
Qua restauraties is nog het volgende op te merken. In 1827 is het oude kerkgebouw zo slecht geworden, dat een verblijf binnen bij slecht weer levensgevaarlijk is. Een nieuwe kerk is het huidige gebouw. Deze kerk is veel kleiner dan de kerk van voor 1827. Toen was de kerk ruim twee keer zo groot en had hij ook een koor. In plaats van het koor is er aan de huidige kerk een klein zaaltje gebouwd. Dat is de kerkeraadskamer. Deze kerkeraadskamer heeft ook tijdelijk dienst gedaan als raadzaal en trouwzaal, nl. toen de gemeente Everdingen nog geen gemeentehuis had. Een mooi voorbeeld hoe destijds (1926) kerk en staat samenwerkten!
De huidige toren is van 1830. De nieuwe kerk is niet die zijn moet. Binnen de kortste keren zijn er talrijke reparaties noodzakelijk. En in 1881 is de situatie van het kerkgebouw zo slecht, dat door architect Frederik Kool advies wordt gegeven de kerk af te breken en een nieuwe te bouwen. Toch wordt dit advies niet opgevolgd. Na grondige restauraties in 1910 en 1920 mag de kerk er weer wezen. Sinds 1920 heeft de kerk een bepleisterde zuidzijde (wit).
Wat de restauraties aangaat: in 1855 wordt een nieuw orgel geplaatst. Omdat de ruimte te klein is, wordt een stuk muur van de toren weggehakt. Dit heeft tot gevolg, dat de toren gaat knikken. Dit is één van de redenen, waarom de Zijderveldse toren nog altijd ietwat scheef staat. Omtrent de gang van zaken rondom deze 'knik' is in de jaren 1870-1871 zelfs een proces gevoerd. De kerkvoogdij, die de ambachtslui voor de rechtbank daagde, heeft dit proces echter verloren.
Iets wat niet van elke kerktoren gezegd kan worden is dit: de toren van Zijderveld is eigendom van de hervormde gemeente. De burgerlijke gemeente deed in 1827 afstand van de (oude) toren, op voorwaarde dat de kerkvoogdij een nieuwe zou bouwen. In de officiële bepalingen staat echter wel, dat het gemeentebestuur te allen tijde zonder voorkennis van de kerkvoogden de macht en het gebruik blijft behouden over het luiden en kleppen der klokken.
In de tweede helft van deze eeuw verandert er veel in Zijderveld: in 1959 vindt een ingrijpende restauratie en verbouwing van de kerk plaats, in 1970 wordt een nieuwe pastorie gebouwd en sedert die tijd wordt voor de catechisaties ook niet meer gebruik gemaakt van de consistorie, maar van de Oude School (de voormalige christelijke school), die middels een samenwerkingscontract met de burgerlijke gemeente 'geleend' wordt.
Alweer een staaltje van samenwerking tussen kerk en overheid!
Het fraaie kerkje staat als één van de weinige in dit deel van het land op een terp. Wie meer wil weten van de geschiedenis van Zijderveld, verwijs ik naar het boek van S. J. Seinen, Van Sidewendervelt tot Zijderveld, Goudriaan 1973, dat op sommige plaatsen nog verkrijgbaar is.

A. J. Sonneveld, Zijderveld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen