Terwijl mijnheer Kok verder formeert

Niemand schijnt zich af te vragen of de heer Kok niet met vakantie moet. Hij màg niet met vakantie. Terwijl de parlementariërs en de (demissionaire) ministers, net als alle landgenoten en medelanders, erop uit trekken, moet hij verder met de formatie. Er moet immers weer geregeerd worden. Niet dat er op dit moment veel te regeren valt. Om het met een woord uit de tijd van de Richteren te zeggen: 'en het land was stil, twee maanden'. Maar er moet zo snel mogelijk weer een regering komen. Daarom mag de heer Kok niet met vakantie.
Terwijl tienduizenden, ergens aan de voet van de Mont Blanc, bij een meer in Italië of gewoon bij een Hunnebed in Drenthe, kennis nemen van wat door de heer Kok op stapel wordt gezet en ongetwijfeld vele wenkbrauwen worden gefronst nu we weer terug zijn bij 'paars', staat de betrokkenheid des volks niet in verhouding tot de zweetdruppels, die het de formateur in deze warme dagen kost om zijn karwei te klaren.

Ik wil met dit alles maar zeggen, dat niet ieder in dezelfde tijd met vakantie gaat en gaan mag. Het leven 'thuis' gaat nu eenmaal, zij het in lagere versnelling, toch door. Gelukkig maar dat bakkers blijven bakken en koeien gemolken blijven worden, dat dokters bereikbaar blijven en dienaren van Hermandad bedacht blijven op grote en kleine criminaliteit.
Gelukkig maar, dat al die mensen, die aan huis gebonden zijn hun verzorging houden en hun krantje krijgen, ook al zijn het komkommertijd-nummers.
Gelukkig maar dat de verzorging van zieken en ouden van dagen doorgaat.
De heer Kok mag niet met vakantie, maar vele anderen (nu) ook niet.

De dominee
Gelukkig maar, dat er ook dominees zijn, die beschikbaar zijn voor de zondagse diensten des Woords, al is het voor de preekbeurtenvoorzieners geen sinecure om de plaatjes rond te krijgen. Het zou er echter slecht voorstaan wanneer de dienst des Woords voor de vakantie moest wijken.
Maar bovendien de dood houdt geen rekening met ònze perioden. En ziekte, leed en lijden en acute noodsituaties blijven pastorale aandacht vragen. In vakantiegebieden wordt soms zelfs extra pastoraat gevraagd. Gelukkig daarom, dat er ook dominees zijn die thuis blijven. Régeling van de vakanties vraagt hier best ook zorgvuldigheid.

Maar màg de dominee eigenlijk wel met vakantie? Mag hij wel met vakantie naar het buitenland? Die vraag is op de Veluwe opgeworpen door een pastor, die de hele streek liet meelezen en vervolgens, middels de landelijke dagbladpers, het hele land liet meelezen. De vraag werd vervolgens haastig door pastores zelf positief beantwoord. Er dreigde opnieuw een 'kenmerk'. Dat buitenland laat ik nu maar zitten. Alsof buitenland buiten Gods schepping zou vallen en slechts de Veluwe daarbinnen.
Ik zou echter willen zeggen: de dominee móét met vakantie. Dat is inherent aan zijn roeping vandaag en nodig voor een goede ambtsuitoefening. Net als zijn parochianen heeft hij rust nodig. De dominee maakt deel uit van dezelfde in veel opzichten opgeschroefde samenleving als allen en is onderhevig aan dezelfde spannigen, die onze tijd, méér dan vroeger, met zich meebrengt. Onze tijd noopt ertoe van tijd tot tijd afstand te nemen.
Elk beroep op 'vroeger' is hier misplaatst. Meer dan ooit is onze samenleving een stress-samenleving geworden, waarin mensen worden opgestuwd tot steeds meer presteren en gedwongen worden zich waar te maken. De dominee staat niet buiten dit levenspatroon. En 'de dominee is ook maar een mens'. Wie de dominee van vroeger terug wil, die – inderdaad, net als ieder – niet met vakantie ging, moet ook terug naar de tilbury, waarin de dorpsdominee (met hoge hoed op) zijn parochianen langs ging. Die moet ook terug naar de tijd, dat het hele jaar door werd gecatechiseerd.
Vroeger? Vroeger komt niet meer terug. Ook de dominee leeft vandaag, temidden van zijn gemeente-van-vandaag. Maar bovendien, ook de dominee zal zijn 'redelijke godsdienst' beleven in aandacht voor zijn gezin, wat van tijd tot tijd ook vraagt om afgezonderde perioden, met extra aandacht voor het gezin. Over het domineesgezin is de afgelopen jaren voldoende geschreven om duidelijk te maken, dat geestelijke arbeid hier vaak een eigen tol vergt. Laat de gemeente ook zuinig zijn op het domineesgezin.

Eigen stijl
Of dan alles wat modern is maar goed is? Ook onze vakantie vraagt kritische toetsing. In mijn bijdrage van vorige week heb ik, dunkt mij, gegeven de aangrijpende noden in de wereld, voldoende onze vakantiecultus gerelativeerd. Als het er helemaal op aan komt is vakantie houden een ongekende luxe. Vakantie houden in een allerwegen kreunende wereld brengt zijn eigen vragen met zich mee.

Daarom zal een christen wel een eigen stijl hebben als het gaat om vulling van 'lege tijd'. Vakantie, die louter consumptie en beleving van genoegens betekent, is wereldgelijkvormig. De echte vakantie voltrekt zich dunkt mij altijd nog ver van de moderne lawaaicentra en zonnebanken, de slemphuizen en vermaakindustrie. De vraag is echter dan nòg wat vakantie dan echt inhoudt, ook voor wie het vanzelfsprekend is, dat die zich afspeelt ver van het massale gewoel. Wat betekent het 'anders' zijn van een christen hier?

'Vakantie als stilte' zette ik boven deze bijdrage. Daarmee is niet bedoeld, dat vakantie daar wordt gehouden waar het absoluut stil is. Mensen hebben mensen nodig. Het kan ook te stil zijn. Vraag het aan de mensen, die gedwongen thuis blijven en die dagen lang niemand hebben om tegen te spreken. Stilte kan ook moordend zijn.
Er zijn echter ook altijd nog plekken op deze aarde, waar het goed toeven is, omdat er relatieve stilte is. Er zijn wel mensen maar het is er ook rustig. Stiller soms ook dan op plaatsen, waar kerkelijke mensen samenklonteren, die de kerkelijke problemen ook daar breed blijven uitmeten.
De wandelaar in de bergen komt best mensen tegen maar geniet van de stilte.
Mensen dwalen door bossen of wandelen langs water en ondervinden hetzelfde.
Al staat daartegenover, dat het bereiken van die stille plekken soms wel wordt voorafgegaan door onrust, in de heksenketel namelijk van het vakantieverkeer.

Stilte
Toch bedoel ik met stilte iets anders dan alleen maar de stille plekken. Het is weldadig om op stille plekken te zijn, maar een mens neemt altijd nog zichzelf mee. Echte stilte is vooral: afstand nemen, letterlijk en innerlijk. Afstand nemen van wat dagelijks onze beslommeringen uitmaakt, wat dagelijks zorgen met zich meebrengt, wat voortdurend spanningen oproept. Afstand nemen van het dagelijks rumoer, dat voor ieder eigen contouren heeft.
Om dan nog even op de dominee terug te komen: die heeft het van tijd tot tijd ook hard nodig even weg te zijn van het, in zijn geval gemééntelijke rumoer. Die moet om zo te zeggen ook eens even zijn ouderlingen niet zien, die hem weer belasten met de zorgen in de gemeente. Hij moet ook eens de zieken thuis kunnen laten. Laten anderen het maar eens even over nemen. Welke herder zou overigens zijn schapen vergéten als hij weg is! Maar ook de pastor heeft stilte nodig, om weer op adem te komen. En met stilte bedoel ik dan: afstand nemen van de dagelijkse pastorale besognes.

Er zijn ook altijd dichtbij, gewoon thuis, natuurlijk wel plekken te vinden, waar het stil is. Maar dan kunnen de dingen, de beslommeringen toch nog zó dichtbij zijn, dat echte stilte niet gevonden wordt. De zorgplekken blijven als een magneet werken. Een mens, ook een dominee, wordt dan als het ware de onrust weer ingetrokken. Of hem wordt toch geen rust geláten. En daarom: vakantie is afstand nemen. Zodat de dingen stil kunnen vàllen. Job zei in zijn klacht: mijn ingewand kookt en is niet stil. Zo kan dat van mensen vandaag ook gelden, juist ook van mensen, die dagelijks bezig zijn met de geestelijke dingen, met de geestelijke vragen van anderen, die op henzelf ook een innerlijke uitwerking hebben. Dat vraagt afstand nemen.

Hoe stilte?
Vakantie is als het goed is dan ook vooral geestelijk op adem komen. Daartoe leent zich bepaald niet iedere plek. Een christenmens kan zijn rechtvaardige ziel ook kwellen vanwege een mondaine omgeving, een omgeving ook met opgedrongen lawaai.
Stilte is echter als het goed is ook van tijd tot tijd toegewijde stilte. Een mens neemt zijn geestelijke bagage ook mee. Een mens wordt dan ook stil tot God.

Zulke momenten van stilte kunnen zich overigens zeker ook voordoen op plaatsen, waar het niet stil is, achter het stuur, op het werk, zomaar in een drukke straat: 'bidden met de pet op'.
Zulke momenten van stilte worden als het goed is gevonden in de binnenkamer.
Zulke momenten van stilte zóéken mensen vandaag, in de jacht van het leven, soms bewust in speciaal ingerichte stiltecentra, in een kerk die open staat. En waarom niet? Maar zulke momenten van stilte zullen zijn toch ook juist in vakantietijd heilzaam.
'Immers is mijn ziel stil tot God, van Hem is mijn heil'. Die stilte is niet vanzelfsprekend. Er is een andere psalm, die zegt: 'Mijn God! Ik roep des daags, maar Gij antwoordt niet; en des nachts, en ik heb geen stilte' (Psalm 22 : 3). Dat is een messiaanse psalm, die vooral bij Christus waar is geworden. Maar ze kan ook soms voluit worden nagezegd door degenen, die van Christus zijn. Ook de geestelijke vragen kan een mens meenemen. Dat vraagt soms afzondering.
Een mens moet van tijd tot tijd weg van anderen, weg van mensen of omstandigheden, die hem geestelijk kunnen binden of belemmeren, weg naar de stilte.

Als zodanig is er in onze dagen ongetwijfeld veel vakantierumoer, dat mensen belemmert om afstand te nemen en hen niet verder brengt.
Vakantie als moment van stilte is een gave. Zoals vrede meer is dan afwezigheid van oorlog, zo is (vakantie)stilte meer dan afwezigheid van geluid. Het is tot jezelf en tot de ander komen, vooral tot De Ander komen.

De herders der gemeente wensen we ook van harte stilte in ontspanning toe en ontspanning in stilte, in de bergen of op de Veluwe, in de heuvels of bij het water, uit of thuis. Zodat de dingen ook een poosje stil vallen en het tankje weer gevuld wordt.
En diegenen, die niet met vakantie (kunnen) gaan behoeven daarom de momenten van toegewijde stilte nog niet te ontberen.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen