Naastenliefde, wat bedoelen we eigenlijk? (1)

Niet zo'n simpel onderwerp om aan de orde te stellen. Waarom niet? Wel, het staat namelijk heel dicht bij ons. Het is iets van onszelf. Het gaat over u en mij! Er zijn onderwerpen, die je op afstand kunt bekijken en bespreken, er kennis van nemen en er toch buiten blijven staan, bijv. als het gaat over algemene probleemsituaties, zoals: de verslavingsproblematiek, het milieuprobleem, het vluchtelingenvraagstuk, het onrecht in Bosnië, de noden in de derde wereldlanden. Niet, dat deze onderwerpen ons niets zeggen, maar het staat verder bij ons weg, het raakt ons minder, omdat we er zelf persoonlijk niet bij betrokken zijn; we de problemen ook niet aan den lijve ervaren, of het moet zijn, dat we bijv. direct met 'verslaving' worden geconfronteerd in onze familie- of kennissenkring. Ook kunnen we wel iets aan het milieu doen, of een mening hebben over de plaats van allochtonen in ons land, of een gulle gift in de collectezak doen voor ZOA bijvoorbeeld. Het raakt ons pas echt, wanneer we werkelijk in contact komen, in relatie zijn met een kansarme, een naaste in nood, met onze buurman in de WAO of onze aan bed gebonden buurvrouw en we gevraagd worden metterdaad beschikbaar te zijn. Het raakt ons pas echt als het tijd kost, energie, een offer, iets van jezelf, heel persoonlijk!
Ik wil in dit artikel eens met u nadenken over de opdracht van Christus: 'Gij zult uw naaste liefhebben als uzelf'. In die opdracht zit ontzettend veel. Want wat is eigenlijk liefhebben en wie is eigenlijk m'n naaste? Ja, wie ben ikzelf eigenlijk? Allereerst kijken we eens naar het waarom van die opdracht. Wat zegt de Bijbel erover? Vervolgens kijken we naar onszelf. Wie zijn wij en in welke cultuur leven we eigenlijk? En dan bedoel ik zowel de cultuur van het maatschappelijk leven, alsook de cultuur van onze christelijke gemeente. Tenslotte de vraag: Voor wie zijn we een naaste… en hoe zijn we dat dan?

Waarom liefhebben?
(enkele korte bijbelse notities)
* Om de Heere onze God lief te hebben in de weg van de dankbaarheid en daarmee de wet van Christus te vervullen. Omdat Hij ons eerst heeft liefgehad en ons Zijn Zoon gaf, opdat wij door Zijn verzoening met Hem weer liefde zouden kunnen geven aan de Heere zelf en aan Zijn dienst.
En vandaaruit aan onze naasten, die ook van Hem zijn, door Hem geschapen zijn. Ps. 108 (ben): 'Mijn hart o Hemel Majesteit, is tot Uw dienst en lof bereid'. In onze dienst zijn wij niet maar een beetje humanitair of medemenselijk bezig. Nee, we loven en prijzen onze God en Vader in onze dienst aan Hem en de naaste! Hier is sprake van een wederkerige relatie, op basis van het verbond. Medemenselijkheid komt voort uit eigen idealen, persoonlijke doelstellingen en motieven. Naastenliefde heeft een veel diepere dimensie. Luther zou zeggen: het is liefde plus… God alleen de eer!
We lezen die diepe betekenis in Matth. 22 : 34 e.v.
Waarom liefhebben?
* Om elkanders lasten te dragen (Gal. 6 : 2). God schiep de mens niet als een egoïst, als een 'Einzelgänger', maar schiep de mens in relatie tot de medemens…
De wonderlijke kosmos, de wonderlijke wereld van God bestaat uit één ding: het geweldige dienen! Planten dienen elkaar, de grond dient, de ozonlaag dient, de bergen dienen. De tropische regenwouden dienen, het grasland dient, de korenvelden dienen, het water van de zee dient. De dieren dienen elkaar… Prof. J. H. Bavinck schrijft hiervan: 'De wet van het dienen ligt onder elk schepsel'. Hoe klein en minuscuul ook… Zonder liefde en zorg voor al het geschapene kan er geen dienen zijn, maar is er uitbuiting, vervuiling, wordt er macht uitgeoefend, wordt er uitgehaald wat er in zit voor puur eigen belang…
Waarom liefhebben?
* Om gemeente van Christus te zijn. De basis voor het leven in de eerste christengemeente was het liefdegebod. Vanuit dit gebod kan er werkelijk worden gedeeld, uitgedeeld en verkocht. Is er echte gemeenschap en eenheid in de Geest. U zegt: 'Dat was toen; dat is nu geheel anders…' Jazeker, maar kan er mogelijk toch iets van jaloersheid bij ons opkomen als we dit lezen? Spiegelen we ons er wel eens aan? Was de ondergrond van die eerste christengemeente ten diepste echt zo anders als het fundament, waarop onze hervormde gemeente mag bestaan en voortgaan? De vraag is: 'Hoe bouwen wij op? (elkaar) en uit (richting de ander)?'
Waarom liefhebben?
* Om de eenheid onderling in de gemeente te bewaren en samen als leden van die gemeente de schouders er onder te zetten. Om vooral ook aan de roeping des Heeren te beantwoorden. We lezen hiervan in Efeze 4 (vers 2 e.v.). Hier gaat het om de opbouw van de gemeente en het bewaren van de identiteit van de gemeenschap. De Heere God wil een standvastige gemeente en niet een gemeente, die voortgedreven wordt door allerlei wind van leer. Het gaat om 'geloofwaardig' gemeente-zijn!
Waarom liefhebben?
* Om onze gaven en talenten te gebruiken en deze ook ter beschikking aan de gemeenschap te stellen. Lees: 1 Petr. 4.
Waarom liefhebben?
* Om aan het Koninkrijk van God deel te krijgen (Matth. 24).
Een diaconaal criterium voor het beërven van het Koninkrijk van God is de ander liefhebben, voor de ander opkomen. Het geheim van dat Koninkrijk is het werk van de Geest, namelijk dienen zonder dat we er van weten. Het zijn de vruchten van het geloof. Het gaat in het Koninkrijk niet om grote dingen, wel om kleine tekenen, daden van Gods liefde, (voor)tekenen van het komende Rijk van vrede, heelheid en gerechtigheid (hongerigen brood geven, zieken bezoeken, naakten kleden, vreemdelingen herbergen).
Het geheim van het Koninkrijk is niet heersen, maar dienen! Dat is de wereld op z'n kop! Waar kon Jezus zelf dienen? Waar honger was naar Hem! Waar Hij echt gezocht werd, waar eenzaamheid was! Bij het verachte volkje in Galilea, daar was Jezus nodig, welkom! Niet bij de geestelijk leiders, de kerkpolitici, oversten van het volk. Hadden deze dan geen zieken? Natuurlijk wel, maar je liet je toch niet helpen door iemand uit Nazareth? Kan uit Nazareth iets goeds komen? Jezus komt niet als je Hem niet nodig hebt. Wie Jezus wel nodig heeft, die vindt Hem.

Wat is liefhebben?
Liefhebben met geheel ons hart, lezen we in Matth. 22 : 37. Dat is met innerlijke ontferming bewogen, barmhartig zijn! Het hart van de zaak is een zaak van het hart, het innerlijk. Barm-hart-ig! Zo was dat bij die Samaritaan in de gelijkenis. Er gebeurde iets bij deze man van binnen.
Hij werd aangesproken door het innerlijk. Zijn hart sprak en brak.
Barmhartigheid is je ontfermen over de kansloze, de rechteloze, de lijdende, de achtergestelde, de vluchteling, de sociaal zwakkere.
En wij? Liefhebben als uzelf staat er dan in vers 40!
Een persoonlijke invulling dus. Wat hebben we allemaal voor onszelf over? Wat halen we allemaal voor onszelf binnen? En dat nu delen met de ander. Het mag zelfs ook nog wel ietsje meer zijn. Paulus spreekt ook over meer als hij zegt, dat wij de ander uitnemender dienen te achten dan onszelf…
Gods Koninkrijk, de gemeenschap der heiligen, staat als het goed is toch helemaal haaks op de heb-cultuur, het maatschappelijk leven van deze tijd. Een maatschappij, die gekenmerkt wordt door het individualisme en dat gaat de kerk, dus ook ons helaas niet voorbij. De kerk staat daar middenin!
Ik wil dat vervolgens eens wat nader gaan invullen, namelijk dat wat onze tijd kenmerkt en ik zet er zo af en toe een persoonlijke kanttekening bij.

Het maatschappelijk leven
Zomaar een greep. We leven in een tijd van geweldig veel spanningen. Spanningen op de arbeidsmarkt bijvoorbeeld. Word ik wel of niet ontslagen, kan ik wel of niet een baan krijgen? Er wordt wat gevraagd van de werknemer. Stress is soms het gevolg, of nog erger, een burn-outsyndroom, of andere psycho-sociale klachten. De markt van de arbeidsongeschikten en de ouderen is ook al overspannen. Er zijn er namelijk teveel. Voor de overheid onbetaalbaar! Nederland is vol, roepen en denken velen… Er kunnen geen asielzoekers meer bij. Er zijn onvoldoende woningen. Hoewel? Kennelijk is er wel ruimte genoeg voor een goederenspoorlijn dwars door de Betuwe en een snelle spoorlijn voor de TGV door het groene hart. Is er wel extra ruimte voor een nieuwe landingsbaan op Schiphol. Wie klaagt er meer over dan alleen een groepje mensen, dat er vlak in de buurt woont? Niemand klaagt er over – en daar heb je het weer –, of je moet er persoonlijk bij betrokken zijn, of het moet je persoonlijk raken, dat de eisen in ons land m.b.t. de woonruimte geweldig groot zijn. Woningen voor alleenwonende jongeren, één-oudergezinnen, lat-relaties, voordeurdelers en diverse andere samenlevingsvormen… Daarvoor moet er in deze individualistische, mondige en autonome maatschappij wèl ruimte zijn.
Als het over de ander gaat en zijn toekomst, weten we maar moeilijk ruimte voor bijvoorbeeld vluchtelingen te vinden… Nee, als onze economie maar kan blijven draaien, ten koste van het groene hart en veel meer…

Perfectionisme
We leven in een maatschappij van het perfectionisme.
Kwaliteit, daar gaat het om.
Als iets niet perfect is of perfect werkt, gooien we het weg, is het afgeschreven.
Nu is kwaliteit op zich niet verkeerd, als het maar geen prestigezaak gaat worden. In de christelijke gemeente vandaag zijn er ook wel tendensen waar te nemen van perfectionisme. We moeten de jeugd toch wel iets uitdagends te bieden hebben, anders pruimt men het niet meer… 'Je moet wel heel wat uit de kast halen om jongeren te binden', zei me onlangs nog een jeugddiaken. Ik denk weleens: 'Gaat het nu om het meest originele, om het 'super gave', het meest spectaculaire of gaat het werkelijk om de inhoud, de boodschap, je leven voor de Heere.' We hoeven echt niet te concurreren met Veronica… We winnen het nooit met eigen prestaties, wel met liefde voor de ander…, met er echt te zijn, zoals we zijn, zonder franje, puur onszelf zijn en getuigen van de hoop die in ons is… 'All you need is love', is bij RTL4 niks anders dan wat eens de popgroep 'Het Goede Doel' zong: 'Een dun laagje chroom, een pakketje schroot.' Niets dus, waardeloos, inhoudloos. Een illusie!

Naastenliefde is soms alleen maar een arm om een schouder. Een teken van liefde. Een uitnodiging: 'Je hoort er ook bij, je bent niet afgeschreven, of minderwaardig, maar je bent uniek…' Ik kan naastenliefde niet anders zien, dan de ander zien als schepsel van God, uniek geschapen en daar moeten we heel voorzichtig mee omgaan, heel integer… Die ander, die soms het spoor volkomen bijster is, mogen we bij de hand nemen, levensmoed laten zien. En laten we dan maar eens om ons heen zien, wie dat nodig hebben. Want: (en dat is een stelling) 'Het uiteindelijke doel van naastenliefde is de ander bij Jezus brengen!'

A. Peters, Barneveld

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen