Het gevaar van de euforie

Er is alle reden om in eerste instantie dankbaar te reageren op de koers, die de triosynode uitzette met betrekking tot de behandeling van het omstreden rapport 'Mensen en structuren', waarin de bovenplaatselijke structuur van de (eventuele) verenigde kerk wordt geregeld, met name inzake de bovenplaatselijke diensten. Op dit rapport was dermate kritisch gereageerd, voornamelijk of zelfs uitsluitend binnen hervormde gelederen in de volle breedte, dat aanname van dit rapport een breuk zou hebben betekend. In een commentaar vooraf voor de EO-microfoon zei prof. dr. M. P. van Overbeeke, voorzitter van de Algemene Kerkvoogdij Raad zelfs, dat wanneer dit rapport werd aangenomen, kerkvoogdijen de quota zouden kunnen gaan inhouden. Immers zou dan al tot fusie besloten zijn, terwijl gemeenten en classes zich nog buigen (moeten) over de voorliggende kerkorde. Terwijl bovendien bij die consideraties breed de vraag aan de orde wordt gesteld òf en hóé het proces verder moet: fusie (algehele vereniging) of federatie, waar mogelijk en gewenst, op basis van vrijwilligheid. In het geval van federatie blijven de afzonderlijke kerken met de afzonderlijke kerkorden voortbestaan.

Toen ds. W. P. van der Aa —–lid van het hervormd moderamen – in een betoog, dat alom als 'bewogen' gekenschetst is, bepleit had ten aanzien van het rapport geen besluiten te nemen, leverde dat veel commotie op. Toen kwam er (alsnog) een compromisvoorstel van de gezamenlijke moderamina. Besluitvorming zou worden uitgesteld tot oktober 1996, wanneer de behandeling van de kerkorde in tweede lezing zou zijn afgerond en ook al over ordinanties (regelingen, hangend aan de kerkorde) zou zijn gesproken. Intussen zou de triosynode dan verder het rapport wel kunnen behandelen, in die zin dat men opmerkingen kon maken, die de moderamina in een soort werkopdracht voor de komende twee jaar zouden meenemen.
Dit compromis werd met algemene stemmen aanvaard, nadat ds. P. Boomsma, praeses van de gereformeerde synode, in een klemmend betoog 'zijn' synode tot terughoudendheid had opgeroepen. En zo was de druk van de ketel. Voor het eerst is zo een keer met effect geluisterd naar verontruste signalen uit de Hervormde Kerk.

We moeten ons evenwel goed realiseren dat, wanneer het voorstel van ds. Van der Aa in stemming zou zijn gegeven en dit voorstel, naar het zich laat aanzien, brede steun zou hebben gekregen binnen met name de hervormde synode, de verwarring in het proces compleet zou zijn geweest. Nu kon men allerwegen commentaar lezen, dat door het compromisvoorstel aan te nemen een breuk in Samen op Weg voorkomen was. Zo dicht bij was deze dus. Dat zou een jaar geleden niemand voor mogelijk hebben gehouden. De trein moest toen nog onomkeerbaar verder. Op de vorige triosynode werd door het ordevoorstel van de gereformeerde dr. Visser in feite al (impliciet) tot fusie geconcludeerd. Kennelijk zijn echter de weerstanden tegen het proces als geheel daarna zo toegenomen, dat thans voor een breuk gevreesd wordt. Rondom het rapport 'Mensen en structuren' leek deze tot stand te gaan komen. Terecht is intussen opgemerkt, dat, wanneer het tot een breuk komen moet, dit moet geschieden vanwege de stem van gemeenten en classes, de ambtelijke grondvergaderingen van de kerk. Het rapport 'Mensen en structuren' is tot heden helemaal een zaak van de 'top' geweest. Gemeenten en classes – vormend het 'grondvlak' van de kerk – zijn er helemaal niet aan te pas gekomen. Behandeling van dit rapport uitsluitend op het vlak van de synode zette de kerk juist buiten spel.
De zaak is nu derhalve dus terug waar ze thuis hoort en waarvoor de laatste tijd met nadruk is gepleit: bij de grondvergaderingen van de kerk. De kerkeraden en de classes en van daaruit de synode zullen eerst moeten gaan besluiten over de kerkorde en de daarmee samenhangende voortgang van het proces.

Dat, bij zo grote tegenstellingen over het verloop van Samen op Weg, de triosynode een compromisvoorstel unaniem aannam, tekent het besluit op zich: tijdwinst, niet meer en niet minder. De komende twee jaar zal duidelijk worden hoe de kerk verder denkt te willen gaan met Samen op Weg. Voor het eerst – en dat is de grote winst – is de laatste tijd namelijk toegegeven, dat het wel eens zo zou kunnen zijn, dat een breed deel van de Hervormde Kerk – breder dan de hervormd gereformeerde sector – niet verder wil gaan dan federatieve samenwerking, met behoud van de afzonderlijke kerken. Ook in het uiteindelijke besluit, dat nu na drie dagen praten is genomen, valt tussen de regels door te lezen, dat met deze mogelijkheid rekening moet worden gehouden.

Gevaarlijke euforie
Dit gezegd hebbende moet echter ook iets anders worden gezegd, en wel vanwege commentaren, die zijn gegeven op dit besluit. Intussen groeide op de triosynode namelijk een stemming van opluchting. Deze werd al spoedig op een bepaalde wijze geitnterpreteerd. Nadat enkele dagen in kennelijke ontspannenheid over de inhoud van het rapport was gepraat, ging bij sommigen – blijkens commentaren in de pers – de mening post vatten, dat Samen op Weg was gered. Nog een stap verder en er werd al gesuggereerd, dat het besluit tot fusie van de bovenplaatselijke diensten al genomen was. 'Synode stemt in met fusie' kopte Trouw. 'De afgelopen triosynode leverde een unaniem 'ja' tegen Samen op Weg op', stond in de tekst te lezen. En verder: 'Het voordeel is wel dat over twee jaar niemand meer tegen mag sputteren'.
Als het besluit zó moet worden uitgelegd zal menig hervormd synodelid zich bekocht voelen. Is er dan toch ergens weer een impliciet besluit geweest, in de sfeer van de vorige triosynode na het ordevoorstel van diaken Visser? Als dàt zo is dan zouden de moderamina met hun compromisvoorstel met een verborgen agenda hebben gewerkt. Dan zal de komende hervormde synode, wanneer de besluiten van de triosynode moeten worden bekrachtigd, alsnog duidelijkheid moeten verschaffen. Het besluit zelf geeft geen aanleiding tot voorbarige conclusies. Het handelt ook 'slechts' over het samengaan van bovenplaatselijke diensten, en niet over de ambtelijke structuren. Maar naar de kerk toe mag geen enkele onduidelijkheid in de beeldvorming optreden.

'Het skelet staat er, nu moet alleen het vlees er nog in', aldus ds. B. Wallet, secretaris van de Raad van Deputaten Samen op Weg, in een reactie op de afgelopen triosynode. Op zich is zo'n beeld wel treffend. Een skelet is weinig symbolisch voor leven. Moet nu het leven nog in die beenderen worden geblazen? Is dat de kèrk? Of is ook deze opmerking van ds. Wallet de fusie al weer vooruit en als zodanig een brug te ver?
Laten we het nog maar een keer duidelijk zeggen, omdat niemand in dit cruciale jaar een verborgen agenda mag hebben: fusie stuit bij een belangrijk deel van de Hervormde Kerk op een néé-zonder-ja's. Prof. dr. G. Dekker liet dezer dagen weten (Hier en Nu, NCRV) dat nergens een fusie zou worden doorgezet met zo breed verzet bij één van de participanten. Laat niemand dan ook uit de euforie, die nu is ontstaan, concluderen, dat de tegenstanders van het proces de wind uit de zeilen is genomen.
Er is voor gemeenten en classes nu temeer reden om zorgvuldig te considereren en, voorafgaand aan de consideraties, duidelijk te maken welke koers men ten aanzien van Samen op Weg wil volgen.
De triosynode heeft niet zonder reden pas op de plaats gemaakt. Samen op Weg is een stap terug. Dat is onze interpretatie. Zo kan de kerk in vrijheid beslissen of het proces (zo) wel verder moet.
Drie dagen triosynode verandert niets aan het verzet, dat breed in de kerk leeft.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen