Reformatie in een tijd van verwording

De tijd waarin Luther en Calvijn leefden, was aanvankelijk een tijd van verval en van verwording.
Beiden hebben dat ook zo ervaren. Een bekend voorval uit Luthers leven is de reis naar Rome die hij als monnik gemaakt heeft.
Veel is er ons niet van bekend. Luther was, toen hij deze reis ondernam, nog betrekkelijk jong en hij heeft er zelf niet veel over los gelaten.
Maar de paar dingen die hij ervan vertelt, zijn tekenend genoeg voor het morele en religieuze verval dat zich in de kerk voordeed. Hij vertelt van priesters die, terwijl zij de mis opdroegen, naar elkaar ginnegapten en laag-bij-de-grondse grappen en grollen maakten. Zij waren door en door slecht geworden.
Waren deze mensen al zo toen ze priester werden, of zijn zij zo geworden omdat ze geen weerstand konden bieden aan het scepticisme dat zich paarde aan het religieus formele doen en laten in deze stad? Wat een contrast! Luther, de ernstige jongeman die zijn plichten zo nauwgezet nakwam, aan de ene kant en het pauselijke Rome waar eigenbelang en spot hoogtij vierden aan de andere kant!
Het zal Luther weinig respect ingeboezemd hebben voor de paus en zijn kerkelijke medewerkers.
Trouwens Luther stond niet alléén in het wantrouwen ten opzichte van de kerkelijke leiding, dat zijn latere optreden kenmerkte. De verwording van de kerk was geen geheim. Iedereen sprak erover. Velen beklaagden zich erover, maar wie kon er wat aan doen?
Een hoogtepunt bereikte deze geest van afval toen in de buurt van Wittenberg Tetzel de aflaathandel propageerde. Door middel van geld kon men zijn schuld voor God afkopen. Door te betalen kon men absolutie van de paus ontvangen. Alom stroomden de mensen samen.
Alom betaalde men grote sommen geld voor het zieleheil en… voor de bouw van de Sint Pieter. Zover kan het komen met in wat eens de christenheid was.

Protest
Toen echter voelde Luther het als zijn taak om een protest te laten horen. De inwoners van zijn stad immers werden door deze manier van doen, misleid.
Zou de schuld van de zonde afkoopbaar zijn voor geld? Luther zag de gevolgen van deze opvatting onder ogen. De mensen zouden onverschillig worden en de echte rechtvaardiging die door het geloof is en de echte heiliging, die met het geloofsleven gepaard gaat, werd hen op deze wijze ontnomen. Daar tornde hij tegen op. Dat verdroeg hij niet. Zeker hij niet die in alle ernst juist de zwaarte van de zonde geproefd had en die in Christus alleen de genade had gevonden en de poort tot het eeuwige leven.
Toen sloeg de vlam in de pan en… in West- Europa. En deze vlam van de Reformatie heeft veel gereinigd en veel kwaads weggebrand.
Toen de omhooglaaiende vlam van het Woord van God, dat als een vuur is, langzamerhand ging liggen, zag Europa er anders uit.
Dat vermag het Woord van God! Dat vermag het geloof als het in ernst en oprechtheid het Woord van God predikt. En wie zo doet, wordt door God in bescherming genomen, al zou de hele wereld tegen hem zijn.
'Want zo wàs het. Luther is door velen verguisd! Maar hij volhardde omdat zijn geweten in het Woord van God gebonden was!'
Van Kierkegaard is het gezegde dat hij, ook als alle mensen hem tegenspreken, dat zonder veel moeite zou verdragen, als hij de zekerheid zou hebben dat Socrates (voor wie hij een onmetelijke bewondering had) tegen hem zou zeggen: 'goed zo jongen, dit zijn de dingen die belangrijk zijn en zo moet je het zeggen'. Welnu Luther heeft van heel iemand anders dan van Socrates geweten die hem dat zei. Hij wist van de Heere Jezus Christus Gods Zoon, de Zaligmaker, van wie de kerk is.
En als Hij zegt: 'goed zo, zo is het goed, want dat is naar mijn Evangelie', wie zou Luther dan weerstaan.
Daarin lag de kracht van Luther. Daarin lag ook de kracht van Calvijn.

Ook Calvijn heeft geklaagd over zijn tijd. Iedereen die zich verdiept in wat zich afspeelde in zijn dagen, in Frankrijk en in Duitsland alsook in de Nederlanden, die kan het zich zo gemakkelijk voorstellen dat Calvijn de moed opgegeven zou hebben.
Vooral het libertinisme was Calvijn een doorn in het oog. Desondanks heeft hij het met taai geduld opgenomen voor het Evangelie in zijn zuiverheid en voor de Wet van God. Hij wist zich daarin Gods dienaar.
En ook van hem moeten we zeggen: louter en alleen door het zwaard van het Woord en door de wapenuitrusting van het geloof heeft hij het volgehouden tot op zijn sterfbed toe. Met recht kon Calvijn zeggen: 'de ijver van uw huis heeft mij verteerd'. En zijn volharding is niet zonder vrucht gebleven. Integendeel.

Christelijk geloofsgoed
Aan al deze dingen moet ik denken nu wij anno 1994 de Reformatie hebben herdacht.
Onze tijd is wel een heel andere dan de tijd van Luther en Calvijn. Zij zouden de wereld van nu amper meer herkennen. Wat is er veel gebeurd, juist ook in West-Europa. De Verlichting als Europees geestesverschijnsel is gekomen. De Franse Revolutie heeft gewoed en heeft een nieuw slag mensen voortgebracht.
Het socialisme en liberalisme en vervolgens het nihilisme zijn gepropageerd geworden als ware levensfilosofieën.
En zie ik het verkeerd als ik beweer dat juist de verzwagering van het nihilisme – waarin God ontkend wordt en met het christelijke geloof wordt afgerekend in een terugkeer tot het heidendom – met andere geestesstromingen het grootste gevaar vormt voor het christelijke geloof.
In onze dagen maken wij mee, dat allerwege een eind gemaakt wordt aan het christelijke geloofsgoed zoals dat in de praktijk van het leven tot zijn recht kwam.
Ik denk aan de zondagsheiliging, aan respect voor het leven, enzovoorts.
Nee, wij leven in een heel andere tijd dan de tijd van Luther en Calvijn.
En toch… de kiemen van het verval dat wij meemaken, waren voor een gedeelte al aanwezig in hun tijd.
Zij hebben met het zwaard van het Woord en onder Gods genade de stootkracht van het kwade kunnen weerstaan, totdat het – toen het protestantisme veel van zijn kracht verloren had – weer naar voren trad.
En daarom zouden zij toch veel herkennen van onze tijd. En daarom herkennen wij veel van hun tijd. Daarom ook kunnen wij ons optrekken aan hun geschriften en getuigenis.
Daarin nemen zij ons mee, op een weergaloze wijze naarde plek van het geloof vanwaaruit zij ons wijzen op de Heere Jezus Christus in wie wij gerechtvaardigd worden door het geloof. Dat was hun ontdekking.
Het eindgericht van God wordt door het Evangelie naar voren gehaald en wordt tot een levend heden. Maar wie dat gericht in het geloof, in Christus ondergaat, die wordt er van verlost en die wordt door Hem overgezet in de voleinding. Die wordt in de goede zin van het woord gestigmatiseerd met het bloed van Christus zoals de Israëlieten die uit Egypte vandaan mochten, terwijl de verderfengel door het land ging!
Welnu als wij om ons heen zien en veel zien wat als een gericht ervaren wordt. Als we de verschrikkingen van onze dagen zien; als ons de meest akelige en perverse dingen op het onverwachts voor ogen getoverd worden, door krant, t.v. en andere media; als wij beseffen wat er zich allemaal afspeelt op deze wereld, terwijl wij misschien rustig thuis zitten, dan voelen wij dat aan als een gericht.
En wij staan er niet afzijdig van. Wij horen bij die wereld. Wij kunnen ons er niet aan onttrekken. Niemand kan dat, wij maken er immers deel van uit.
Het Evangelie leert ons al deze dingen zien als een gericht, dat naderbij komt en dat hier en nu is, waaronder eenvoudigweg niet te leven valt. Was Luther al niet bang voor een blad dat van de boom viel? Zozeer was hij onder de indruk van Gods oordeel dat over de wereld gaat.
Maar wie zich nu vertwijfeld afvraagt hoe hij van die greep van het kwade verlost moet worden en uit deze baaierd uit kan breken, voor hem of haar is het Evangelie een goede boodschap. Want zij verkondigt ons de stem van Hem die zegt: 'Kom tot Mij allen die vermoeid en belast zijt en Ik zal u rust geven'. 'Want Ik, Christus, haal u daaruit en zet u over in het eeuwige leven, zodat u niet meer bij de wereld hoort, maar een nieuw schepsel bent. Zodat het oordeel niet meer voor u ligt maar achter u en u een burger bent van het koninkrijk der hemelen dat boven is.' Wat een bevrijding!

Rechtvaardiging
In die strijd met hun tijd, hebben Luther en Calvijn dit geleerd in de rechtvaardiging uit het geloof.
De wetenschap dat zij kinderen van God waren, terwijl hun gedrag Christus' goedkeuring wegdroeg was hun meer waard dan al het andere.
Zo konden zij in de baren gerust zijn. Zo kunnen wij het anno 1994 zijn… als wij maar in Christus geborgen zijn. Want een ark die tegen de golven van het gericht bestand is, is er buiten Hem niet te vinden!

H. Klink, Hoornaar

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen