Globaal bekeken

'Prentenboeken van glas.' Zo luidt de titel van een artikel over gebrandschilderde ramen in 'Kampioen' van de ANWB. Hieruit het volgende:

'De glasblazers van het eerste uur waren echte nomaden. Ze streken neer in de Europese oerbossen waar het hout voor het grijpen lag en ze timmerden glashutten en ovens waarin zand, kalk en soda werden gesmolten. Om de gewenste temperatuur van 1450° C te bereiken, werden de ovens met grote hoeveelheden beukehout gestookt. De blazer plukte met de blaaspijp een klodder uit de gloeiende brij, blies een bel, sneed hem open en slingerde hem uit tot een platte schijf. Vandaar de kringen die vaak in oude gebrandschilderde ramen te zien zijn. Om het glas te kleuren, werden aan de hete massa metaaloxiden toegevoegd. Rood ontstond bijvoorbeeld door vermenging met eenwaardig koperoxide, terwijl kobaltoxide het glas blauw kleurde. Vervolgens werd het produkt naar de afnemers getransporteerd: de glazeniers. Nadat het gebied leeggekapt was en alle beuken in rook opgegaan, trokken de blazende nomaden verder. Een complete kaalslag achterlatend.

Fraaie staaltjes
Tijdens de bouw van een kerk of kathedraal in de vroege middeleeuwen ontstond een uitgebreide industrie. Metselaars, schilders, beeldhouwers en loodgieters verzamelden zich rond de bouwplaats en bivakkeerden daar gedurende de bouw, die tientallen jaren of meer in beslag nam. Ook glazeniers installeerden zich bij de bouwplaats. Ondanks hun relatief eenvoudige materialen en oventjes maakten zij unieke gebrandschilderde vensters.
"Ik ken glazen die na eeuwen nog steeds perfect zijn", zegt glazenier Bas Beckers uit Arnhem. "De kathedraal van Chartres in Frankrijk en de Dom in Keulen bijvoorbeeld zijn wereldberoemd vanwege de magnifieke brandschilderingen." Maar ook in ons land is een aantal fraaie staaltjes van glasschilderkunst te bewonderen. Zoals de befaamde 16de eeuwse Goudse glazen in de Sint Janskerk te Gouda en enkele wapenmedaillons in de kapel van het Sint Annahofje in Leiden.
In die dagen was het gebruik om een gebrandschilderd raam cadeau te geven. Ambachten, stads- en familiewapens, spreuken en geschiedkundige feiten waren geliefde onderwerpen. In de hervormde kerk van Blokzijl is een paneel te zien dat de stad Zwolle aan Blokzijl schonk als dank voor de dappere houding van de bevolking tijdens de Tachtigjarige Oorlog.
Oorlogen, branden en godsdiensttwisten waren de oorzaak van de teloorgang van menig gebrandschilderd monument. Tijdens de Reformatie werden van veel katholieke kerken de vensters aan gruzelementen geslagen.

Aardappelbelletjes
Na de Hervorming begon men op grote schaal te restaureren en vervangen. Omdat de glasfabrieken in Lotharingen en Bohemen eveneens in puin lagen, beschilderde men blank glas met emailleverf. Door het gebrek aan gekleurd glas kwam er als het ware een omwenteling in het glazeniersvak, dat tot in de tweede helft van de 19de eeuw een kwijnend bestaand leidde.
"Wat techniek betreft, is er in wezen niet veel veranderd sinds de middeleeuwen. Er zijn wel ontwikkelingen geweest op het gebied van de ovens, de verven en het snijden van glas, maar in feite is dat niet fundamenteel. De kwaliteit van liet mondgeblazen glas, dáár komt het op aan. De term antiek glas wijst meer op het procédé van blazen dan op de leeftijd. De luchtbelletjes die antiek glas dat sprankelende effect geven, werden er met opzet ingebracht. Dat gaat heel eenvoudig: je gooit een aardappel in het hete glasmengsel. Dat gaat dan pruttelen en zo ontstaan duizenden luchtbelletjes. Door die belletjes wordt het licht gebroken en komt het glas tot leven. (…)
"Zilvergeel schijnt toevallig ontdekt te zijn", weet Beckers. 'In het verleden werd het glazeniersvak vaak door monniken uitgevoerd. Het verhaal wil dat een van hen tijdens het stoken een zilveren knoop verloor die op het glas terechtkwam. Na het stoken bleek dat daardoor een mooie gele vlek op het glas was ontstaan. Vandaar de term zilvergeel.
Er zijn geen fabrikanten meer die de uitgelezen kwaliteit van de antieke glasverven kunnen maken. De eerdergenoemde emailleverven benaderen de antieke kleuren wel enigszins, maar ze hebben niet die helderheid en dat stralende van in-de-pot-gekleurd-glas."'

Uit 'Een must voor managers' (uitgave Unieboek, Houten) de volgende wijsheden (wenken), die ook voor niet-managers nuttig zijn:

• Als je over iets gaat klagen, zorg dan dat je ook een oplossing kunt aandragen.

• Een beetje zelfspot breekt vaak het ijs – gebruik het alleen niet te veel.

• Ga niet uit met collega's.

• Ga er vanuit dat niemand een geheim kan en zal bewaren.

• Als je iets belangrijks niet begrijpt, wees dan niet bang om uitleg te vragen; waarschijnlijk ben je niet de enige.

• Bel elke avond naar huis als je op reis bent.

• Je hebt werkkleding, schoolkleding en kerkkleding. Haal ze niet door elkaar. Maar concentreer je op je werk, niet op je sokken.

• Neem eens je kinderen mee naar kantoor, zodat ze kunnen zien waar je werkt.

v. d. G.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen