Boekbespreking

Ds. H. O. Roscam Abbing, 'Nederland, schik u om uw God te ontmoeten', uitgave J. J. Groen en Zn., 277 blz., ƒ 49,50.
Markante personen zijn ook in de kerk uitzonderingen. Sommigen van hen krijgen voldoende aandacht, anderen dreigen in de vergetelheid te geraken. Het is daarom te prijzen dat ds. M. D. Geuze (hervormd predikant in Noorden, Z-H) enkele jaren gelegen het initiatief nam om tot een uitgave te komen van nagelaten publicaties van ds. H. O. Roscam Abbing (1874- 1939), in leven hervormd predikant in Nieuwerkerk aan den IJssel en in Arnhem. Als ondertitel is aan dit boek gegeven: De breuk tussen Christus en kerk en staat in Nederland en haar genezing. Naam en geschriften van deze dienaar van het Woord waren mij volslagen onbekend, al zegt dat uiteraard niets.
Toch was hij vooral in de jaren tussen de beide Wereldoorlogen een bekend predikant in hervormde kring. Ook speelde hij een vooraanstaande rol binnen de in 1921 opgerichte Hervormde (Gereformeerde) Staatspartij. In de hier besproken uitgave zijn een aantal meditaties en bijdragen te lezen die geschreven werden voor het orgaan van deze partij 'Kerk en Staat'. De thema's die ds. Roscam Abbing in een zekere monotonie die gedrevenheid verraadt aan de orde stelt, komen me van huis uit bekend voor. Het voornaamste thema is wel wat in de ondertitel wordt genoemd: de breuk tussen Christus en Zijn gemeente waarachter ligt de breuk tussen God en Nederland. Bij de 'breuk' werd meestal verwezen naar 1795 (Franse Revolutie), maar Roscam Abbing geeft aan dat de oorzaak al eerder en dieper in de achttiende eeuw moet worden gezocht. Onder ons volk werd in kerk en staat in toenemende mate ruimte gegeven aan hen die het gezag van God en Zijn Woord loslieten en daar viel de breuk. De hechte eenheid die 'God, Nederland en Oranje' vormde en de historische verworteling van de Hervormde kerk onder ons volk, werd doorbroken. Wat in 1795 gebeurde (scheiding van kerk en staat) en wat zich daarna voltrok in 1816 (Algemeen Reglement van koning Willem I) was slechts een gevolg van een al veel eerder op gang gebrachte ontwikkeling. Dat is koning Willem I nauwelijks aan te rekenen, aldus ds. Roscam Abbing. God presenteerde de Hervormde kerk de rekening van haar eigen al eerder gedane keuzes.
Het is duidelijk in welke lijn van denken ds. Roscam Abbing in dezen staat: Groen van Pnnsterer, Kohlbrugge en Hoedemaker, ook al zijn er op onderdelen verschillen tussen hen. Het is een christelijke en historische visie op de geschiedenis van ons volk en de kerk onder ons volk. De Hervormde kerk heet bij hem dan ook een 'planting Gods'. Opvallend is het steeds benadrukken van het 'Roomse gevaar', één van de redenen ook waarom de Hervormde (Gereformeerde) Staatspartij in 1921 werd opgericht. Sterk en consequent bepleit hij het recht van de gereformeerde belijdenis in de Hervormde kerk. Hij wil daarom niet spreken van een gereformeerde richting in de kerk, want dat zou de legitimiteit van andere richtingen betekenen. De Hervormde kerk is gereformeerd vanwege haar belijdenis en die belijdenis is nooit afgeschaft. Daarom horen allen die van die belijdenis afwijken niet thuis in deze kerk. Zijn positie in de hervormde gemeente van Arnhem was daarom steeds een strijdbare.
Indringend is de analyse die hij, geheel in Kohlbruggiaanse lijn, geeft van de geestelijke situatie zoals hij die aantrof in de gemeente. Deze analyse is nog altijd volop toepasbaar op de hervormd-gereformeerde gemeenten van nu. Het gebrek aan geloofszekerheid en geloofsbelistheid heeft te maken met een onbijbelse visie op de verhouding rechtvaardiging en heiliging, op een onevenwichtige benadering van de verhouding Wet en Evangelie. Het 'heilige mannetje' blijft veel te veel overeind, aldus ds. Roscam Abbing en daarom is er niet een algehele doorbraak tot Christus. Profetisch klinkt zijn voorzegging (1919) dat juist daarom deze gemeenten bijna weerloos staan temidden van de opdringende machten der duisternis. Het helpt niet als we daarbij grijpen naar 'wapenen uit het tuighuis van de wereld': politiek, organisatie en program, hoewel hij daarin ook zelf niet helemaal consequent was (in 1921 werd de HGSP immers opgericht). Zijn visie op Afscheiding en Doleantie ligt in dit kader voor de hand: ze moesten falen omdat het mensenwerk was en omdat het ontbrek aan het rechte inzicht in de kwaal. Hij wijst er op dat Ledeboer zelf heeft gezegd van al zijn kerkjesbouwen: 'Vleselijk begonnen, vleselijk voortgezet en God verhoede dat ik niet vleselijk eindig'. Deze groepen zijn de strijd om de waarheid ontweken, aldus Roscam Abbing, en tegen wil en dank zijn ze in een farizeïstisch hoekje beland. Ze buigen niet onder het oordeel en ze peilen de wond niet en maken het daarom alleen maar erger voor allen die in de Hervormde kerk zijn achtergebleven.
Tenslotte, er is één ding waarin Roscam Abbing opvalt in zijn uitlatingen. Hij onderstreept op bijbelse grond de gave der profetie in de gemeente. Hij meent zelf deze gave te bezitten. Daarom zijn er in deze bundel diverse voorbeelden te lezen van uitleg van profetische schriftgedeelten die op z'n minst opmerkelijk zijn. Hij geloofde in zijn dagen in een voor de deur staande hernieuwde doorbraak en operibaring van de Heilige Geest. Het is duidelijk dat hij chiliastisch denkt en ook de zogenoemde 'opname van de gemeente' meent terug te vinden in de Schrift. Af en toe klinken zijn profetisch bedoelde uitlatingen mij wat al te parmantig. Ook zijn profeteren was ten dele. Maar te waarderen valt dat hij in elk geval ook op het punt van de bijzondere gaven en werkingen van de Heilige Geest de héle Schrift aan het woord wilde laten komen.
Door omstandigheden buiten mijn schuld wordt deze uitgave pas nu in ons blad besproken. Het boek had veel eerder aandacht verdiend. Intussen schijnt het bij de uitgever niet meer voorradig te zijn. Maar boekhandels beschikken wellicht nog over exemplaren. Wie belang stelt in de geschiedenis van de Hervormde kerk en ook wil weten hoe mensen zo hartstochtelijk die kerk kunnen liefhebben en daarom ook zo hinderlijk het SoW-proces blijven storen, kan in dit boek historische achtergronden vinden.
Ds. Geuze heeft dit boek samengesteld, van een inleiding voorzien en uiterst zorgvuldig geannoteerd. Ook schreef hij een overzichtelijke levensbeschrijving van de auteur. We zijn hem erkentelijk voor deze uitgave.
J. Maasland

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen