Boekbespreking

Ds. Joh. de Rijke, Schijn en zijn. Een onderzoek naar de prediking van Joseph Charles Philpot, uitgeverij RDU B.V. Maassluis, 1994, 168 pag., ƒ 24,95.
De prediking van de negentiende eeuwse Engelse predikant Joseph Charles Philpot vindt nog steeds aftrek onder diegenen die liefhebbers zijn van bevindelijke prediking. Het is een verkondiging met een geheel eigen karakter. De analyse van zijn prediking door ds. Joh. de Rijke geeft ons er een goede indruk van. De schrijver is in zijn studie uitvoerig ingegaan op de schriftuitleg, de verschillende aspecten van de prediking en de mogelijk te trekken parallellen in de traditie van de Reformatie, het puritanisme en de Nadere Reformatie. Hij is er m.i. in geslaagd om een duidelijk beeld van deze prediker te schetsen. Over de waardering en de beoordeling van dat beeld valt echter nog wel enige discussie te voeren. Duidelijk wordt dat het geheel eigen karakter van Philpots prediking inderdaad overeenkomt met de beoordeling die men nogal eens vernemen kan bij diegenen die zijn geschriften kennen, nl. dat hij alleen gepreekt heeft voor de wedergeborenen. De schriftuitleg en prediking is ten diepste verklaring van het werk des Geestes in het hart. Alleen de gelovigen kunnen de Schrift verstaan. Deze subjectivistische lijn, waarbij de ervaring en bevinding de toon aangeeft en bepalend is voor het adres van de prediking is bijzonder sterk bepalend voor Philpots prediking. Het beloftenkarakter van het Woord en het 'nochtans' van het geloof ontbreken in zijn verkondiging. De innerlijke gestalte van het hart bepaalt uiteindelijk of het Woord de waarheid is, uiteraard door de Heilige Geest, want die innerlijke gestalte is geen vrucht van het mensenhart. De Rijke, die overigens op bijna alle fronten van kritiek deze prediking voluit in bescherming neemt, wijst termen als subjectivisme en voorwaardelijkheid nadrukkelijk af. Zijn apologie komt echter niet overtuigend over. De parallellen met de traditie van de Reformatie worden nogal eens willekeurig getrokken. Het is duidelijk dat De Rijke via zijn studie over Philpots prediking ook een pleidooi wil voeren voor een hernieuwde aandacht voor het primaat van het gevoel en de bevinding in de actualiteit van de crisis der prediking. Dat is in het kader van oplevende belangstelling voor alles wat met spiritualiteit van het menselijke subject te maken heeft uiterst modern. Inderdaad kan er in een tijd van geestelijke dorheid en van geloofsautomatisme grote noodzaak zijn om te wijzen op de noodzaak 'waarheid in het binnenste'. Als echter deze laatste waarheid bepalend en beperkend wordt voor de prediking van het Woord dat van Godswege, van buiten tot ons komt, raken wij van het spoor der Reformatie af. De Bijbel dreigt dan toch op een of andere wijze een 'bij-bel' te worden, die klinkt bij het eigenlijke en toch min of meer onmiddellijke werk van de Geest. De willekeur in het gebruik van de allegorische uitleg illustreert dit gevaar. Bij Philpot is niet het Woord op zich de waarheid, maar het Woord aangevuld met de bevinding van de waarheid, het bevonden Woord des Geestes is de waarheid. Vandaar dat de belofteprediking van de Reformatie, beter gezegd van de Schrift Zelf, bij hem geen ruimte meer kan krijgen. De prediking is dan ook niet de stem van de Zone Gods die zelfs doden tot leven wekt, en die uit de duisternis van de dood roept tot het wonderbaar licht van het leven, maar meer een verklarend woord waarin de wedergeborene de leiding des Geestes in zijn leven kan terugvinden. Als zodanig kan deze prediking pastoraal genoemd worden, maar dan in die zin dat het alleen voor een beperkte groep kan gelden. De prediking van Philpot is niet missionair getoonzet, zegt De Rijke, maar kan 'op niveau' worden genoemd. Dat niveau is echter zodanig dat hij 'de ruif te hoog hangt', zoals de bekende uitdrukking zegt.
Ik heb bij de lezing van dit boek een korte biografische schets van Philpot gemist. Deze had m.i. niet mogen ontbreken. Velen kennen immers wel de naam, maar nauwelijks iets van het leven van deze prediker. Zijn kerkelijke weg kan wellicht mede een verklaring bieden voor de eenzijdigheid van zijn prediking. Afkomstig uit de Hoge-kerk traditie van de Anglicaanse Kerk, en geschoold als wetenschappelijk theoloog, maakte hij de overgang naar de Bijzondere Baptisten. De grote nadruk op het geestelijke leven, op de noodzaak van het 'zijn' in het licht van de gevaren van de 'schijn', worden vanuit deze ontwikkeling des te meer begrijpelijk.
De Rijke heeft een goede inleiding geschreven op de prediking van Philpot, die zeker waard is gelezen te worden, al zal zijn waardering van deze prediking niet door een ieder worden gedeeld. Een kritische opmerking, wat de vormgeving van dit boek betreft, is dat de letterdruk van de noten beslist te klein is. Nu is het alleen voor bijzonder scherpe ogen te lezen wat er in de citaten staat, en ook die horen immers wezenlijk bij het betoog.
M. A. van den Berg

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen