Torenspitsen-Gemeenteflitsen

THOLEN

De Grote of Onze Lieve Vrouwekerk van Tholen is een monument dat al eeuwen bepalend is voor het silhouet van de stad Tholen. Uit welke richting u ook het stadje Tholen nadert, van verre ziet u reeds de Grote kerk met haar toren. De kerk is een van de hoofdmonumenten van de zogenaamde Brabantse gotiek, een stroming die de kerkelijke architectuur in het zuiden en westen van ons land in de tweede helft van de vijftiende eeuw overheerste. Wat haar bouw betreft kan van de kerk gezegd worden dat deze is een kruiskerk, bestaande uit een schip met zijbeuken, gebouwd circa 1400, een transsept of dwarsschip, tot stand gekomen in de eerste vijfentwintig jaren van de 15e eeuw, samen met het koor en een noordbeuk. Een zuidkoor werd hieraan nog in de loop van de jaren 1425-1450 toegevoegd. Een niet voltooide, dan wel in de jaren 1575-1600 weer afgebroken kooromvang en een omstreeks 1450 afgebouwde toren, in de eerste helft van de 16e eeuw verhoogd, sluiten de verschillende bouwfasen van de kerk af. Uit de eerste jaren van de kerk is weinig bekend. Op 4 oktober 1404. verandert dit opmerkelijk wanneer de Thoolse kerk wordt verheven tot een collegiale-of kapittelkerk van de vierde rang of tweede orde. Dit betekende voor de kerk een belangrijke stijging in status en aanzien. Ze werd een hoofdkerk over de streek. Kerkelijk behoort Tholen in die tijden onder de diocese van de bisschop van Luik, een indeling, die gewijzigd wordt in 1559, wanneer, ten gevolge van de bekende nieuwe kerkelijke organisatie der bisdommen, door Koning Philips II, naar aanwijzing van Kardinaal Granvelle, een bisdom van Middelburg wordt gecreëerd. Van die tijd af staat Tholen kerkelijk onder de bisschop van Middelburg.

De intrede van de Reformatie verloopt in Tholen, evenals in zovele andere steden, niet bepaald zonder onlusten. In 1570 en 1571 worden stad en kerk getroffen door de beeldenstorm. Op 17 april 1577 gaat de stad Tholen over naar de kant van Prins Willem van Oranje. In 1578 wordt de kerk voor de tweede maal gehavend door beeldenstormers. Evenals in tal van andere plaatsen voltrekt zich in Tholen al snel een bekend patroon: er komt een nieuwe magistraat, de kerken worden 'gereinigd', de katholieke eredienst wordt verboden, predikanten worden aangesteld en priesters trekken weg. Tholen was gereformeerd.

Het predikantenbord in de diaconiekamer van de Ned. Hervormde kerk geeft aan dat reeds vele predikanten de gemeente van Tholen gediend hebben.

Een van de bekende predikanten die in de 17e eeuw in Tholen gestaan heeft was Jacobus Burs(ius). Hij is vooral bekend geweest vanwege zijn opvattingen over de zondagsheiliging.

Tot aan de dag van vandaag is de gereformeerde prediking door Gods goedheid nog te beluisteren in Tholen. Een kleine periode, van 1943 t/m 1946 dienden zelfs 2 predikanten de gemeente. Ds. A. J. van Oost, meer de confessionele richting toegedaan, en ds. J. Batelaan, oud-zendingsdirector en gevangenispredikant, thans emerituspredikant. Ds. B. G. A. van de Wiel, inmiddels ook al een aantal jaren met emeritaat diende de gemeente van 1947-1954.

Van de nu nog dienstdoende predikanten in de Ned. Hervormde kerk hebben de volgende predikanten in Tholen gestaan: ds. J. den Hoed 1956-1960, ds. E. M. Bakker 1964-1968, ds. (thans prof dr.) A. de Reuver 1972-1976, ds. L. Wüllschleger 1977-1982, ds. H. Verheul 1983-1989 en ds. J. van Dijk van 1990 tot heden. Sinds een aantal jaren is er ook bijstand in het pastoraat in de gemeente.

Nog even terug naar het kerkgebouw. In de kerk liggen verschillende personen begraven, waarvan de grafzerken getuigen. In de Franse tijd zijn een aantal van deze grafzerken gehavend. De familiewapens werden er uitgehakt onder het mom van 'vrijheid, gelijkheid en broederschap'.

Van 1947 tot 1960 is de kerk gerestaureerd. Een restauratie die ook nu weer erg noodzakelijk is, waar men al veel over vergaderd heeft binnen de kerkvoogdij met de colleges en diverse instanties, en waar men schrikt van de hoge kosten die dat met zich meebrengt.

Tot slot nog enkele mededelingen over het kerkelijk leven in het stadje Tholen en in de hervormde gemeente.

Tholen telt momenteel 8 gemeentes: Ned. Hervormd op G.G., sinds 1973 een erkende Buitengewone Wijkgemeente 'Immanuël', een afdeling van de Ned. Protestantenbond, Gereformeerde kerk, Chr. Gereformeerde kerk. Gereformeerde Gemeente, Rooms Katholieke kerk en een Christengemeente. De afscheiding is ook Tholen niet voorbijgegaan. Ondanks de verdeeldheid die er is op kerkelijk terrein, is er ook nu reeds een aantal jaren, een herkennen van elkaar. De kerkeraden van de Ned. Herv. kerk, Chr. Gereformeerde kerk en de Gereformeerde Gemeente vergaderen 2 keer per jaar samen, en houden elk jaar met elkaar een gezamen­lijke Reformatieherdenking, afwisselend in het kerkgebouw van de Ned. Hervormde kerk en de Gereformeerde Gemeente. Ons inziens de enige basis van Samen op Weg, waar men gezamenlijk buigt voor Gods Woord en de daarvan afgeleide belijdenisgeschriften.

Wat de Ned. Hervormde gemeente betreft: deze telt ± 1500 leden en doopleden. De twee diensten op een zondag worden goed bezocht. Al zou eigenlijk de kerk te klein moeten zijn gezien het aantal leden en doopleden. De kerk telt ruim 500 zitplaatsen. Er zijn ook diverse mogelijkheden deel te nemen aan het verenigingsleven voor jong en oud. Zo heeft de Heere ook reeds eeuwen Zijn Kerk op Tholen. Van geslacht op geslacht nemen achteropeenvolgende generaties hun plaatsen in de kerk in. Een van de oud-predikanten zei het enkele jaren geleden bij de herdenking van zijn 25-jarig ambtsjubileum in de kerk na afloop van de dienst in de consistorie: '25 jaar geleden zat de kerk vol, nu zit hij nog vol, dat is een wonder broeders'. Gode alleen de eer.

J. P. C. van Zielst, ouderling-scriba

P.S. Voor meer informatie over de kerk leze men de scriptie van Joost op 't Hoog: De bouwgeschiedenis van.de Grote of Onze Lieve Vrouwekerk te Tholen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen