Globaal bekeken

Herman Vuijsje doet in een boek 'Pelgrim zonder God' (uitgave Contact) verslag van een voetreis van Santiago de Compostela naar Amsterdam. Hij maakte als ongelovige, zelfs als atheïst, de 'pelgrimstocht' van rooms katholieken in omgekeerde richting en deed onderweg vele rooms katholieke kerken aan. Daar trof hij veel uitverkoop-preekjes, vanwege de grote onzekerheid die in de R.K. kerk toesloeg. Als hij Nederland bereikt doet hij dan bewust Tholen aan. Hier volgen zijn ontboezemingen:

'Ik moet bekennen: ik heb altijd al een zwak gehad voor zwartekousengedoe in mist en regen, voor nederige huisjes onder jagende zwerken, liefst met veel water in de buurt — en niet te lang achter elkaar natuurlijk.

Ik ken Tholen dan ook van vele jaren geleden, toen ik er eens naar een super-oudgereformeerde kerk ben geweest. De dominee maakte grote indruk op mij door te demonstreren hoe het zou zijn als je straks met slechts één hand geopend voor de Here zou staan, zodat deze zou vragen: "En je andere hand? "

Ik zie nog het beteuterd-schaamtevolle gebaar waarmee die dominee zijn hand van achter z'n rug tevoorschijn haalde. Hij had hem tot een vuist samengebald en terwijl hij zijn vingers langzaam ontspande, sprak hij de woorden: "Ja, Onze Lieve Heer, daar heb ik mijn zonden nog in".

Tholen zal toch niet veranderd zijn in die vijfentwintig jaar? In de bus schuift achter me een oudachtig heer aan in perfecte zwarte-kousenzondagskledij, compleet met streepjesbroek en hoed. Mijn hart verheft zich.

Maar als we rijden komt een busbeambte in uniform naar voren, waar ik vlak achter de bestuurder zitting heb gekozen. Hij heeft zijn mouwen opgestroopt, waardoor robuuste tatoeages bloot zijn komen te liggen, leunt eens gemakkelijk tegen het dashboard, steekt een sigaret op en begint — onder het bordje "Niet roken, voor de streep geen staanplaatsen, niet spreken met de chauffeur" — een geanimeerde conversatie met deze laatste. Romeinen 13 lijkt ver weg. Tholen, zaterdagavond... achter de niet van gordijnen voorziene ramen van de lage huisjes zie ik uitheemse gezichten. In de haven liggen tussen de plezierjachten nog een paar TH's. Op de markt diverse cafés, disco's, "pubs". Jongens en meisjes in geanimeerde toenadering onder de glittering lights, vlak naast de kerk, in plaats van in het duister van de dijk. Zondagochtend: de Grote Kerk zit stampvol. De dames met hoedjes: dit is de Gereformeerde Bond. Alleen psalmen, slechts hele noten — en óf ze worden meegezongen! De vrouw naast me houdt haar kind de Schrift voor alsof. Geur: de steenlucht van de naakte waarheid. De wierook is allang vervlogen; vanaf 1578 hebben de Hervormden deze Onze Lieve Vrouwekerk in handen.

En ja! Alsof ik het besteld heb gaat de schriflezing over Romeinen 7, vers 15 en volgende: "Want ik weet dat in mij, dat is in mijn vlees, geen goed woont (...); want het goede dat ik wil doe ik niet, maar het kwade dat ik niet wil, dat doe ik. (...) Zo vind ik dan deze wet in mij, als ik het goede wil doen, dat het kwade mij bijligt; want ik heb een vermaak in de wet Gods naar de inwendige mens, maar ik zie een andere wet in mijn leden, welke strijdt tegen de wet mijns gemoeds". De dominee trekt in al even schitterende bewoordingen van leer tegen de farizeeërs, die de schijn ophielden maar uiteindelijk toch leefden naar het vlees: "Zij hebben de wet des Heren niet bepeinsd. Alleen maar aan de buitenkant leven, terwijl het hart nog vol dorre doodsbeenderen is, dat is niet in orde. Dat deugt niet!"

"Dat deugt niet" — het klinkt me als muziek in de oren. Ik geniet nu ik eindelijk weer eens meemaak hoe mensen vrijwillig bijeenkomen om zichzelf en elkaar heel duidelijk aan morele waarden te herinneren.

In de sfeer van politie en justitie worden de meeste overtredingen en misdrijven tegenwoordig op zakelijke, soms zelfs "sportieve" wijze afgehandeld. Sociaal-democraten en katholieken hebben hun normatief erfgoed laten verwateren, en zichzelf opgescheept meteen "moet kunnen"-mentaliteit die intussen achterhaald is.

Je hoeft geen liefhebber te zijn van predestinatie of in je privéleven rondsnuffelende ouderlingen om het orthodox protestantisme te kunnen waarderen vanwege zijn onverstoorbaar vasthouden aan het belang van openbaar moraliseren. Dat lijkt mij de kracht van kerken, van de christelijke traditie, ook nadat God met pensioen is gegaan: het gemeenschappelijk beleven van morele beginselen, als brug tussen van buitenaf en van binnenuit opgelegde beheersing.'

Uit het prachtige boek van wijlen ds. J. T. Doornenbal, Pastorale Pennevruchten, 'gemeentenieuws van Oene in de Hervormde Kerkbode van de classis Harderwijk' (uitgave De Banier), zo maar een willekeurige pennevrucht — ze zijn alle lezenswaardig — over Keizersnee (2 december 1965).

'De morgen van mijn verjaardag bracht mij een ervaring, die mij voor een ogenblik gelukkig maakte. Terwijl ik nog bezig was mijn tuin enigszins toonbaar te maken, kwam mijn broeder Konijnenberg in zijn blauwe kiel en op zijn klompen aanlopen niet zozeer om mij te feliciteren als wel om te vertellen, dat één van zijn koeien verlost zou worden door middel van de keizersnee. Hij dacht, dat ik er graag bij zou willen zijn en ik wilde niets liever, want ik had al heel veel in de gemeente over deze merkwaardige operatie gehoord. Ik ben er dus heen gegaan, niet om geestelijke of andere bijstand te verlenen, maar enkel uit belangstelling. Ik ben nu heel blij, dat ik het mee heb mogen maken. De voorbereidingen waren al aan de gang. De patiënte was kaal geknipt op de plek waar de insnijding moest komen. Ze werd juist in het stro op de grond getrokken. Daarna volgden snel de andere handelingen, die ik nu maar niet nauwkeurig zal beschrijven. Het was zeker een merkwaardig schouwspel. De koe lag midden op de deel, de poten vastgebonden, de kop aan de grond gedrukt. Wij, als toeschouwers, stonden eromheen in groeiende spanning, terwijl de veearts, zijn assistent en de operatiezuster rustig de laatste hand legden aan de voorbereidingen. Dan kwam het ogenblik dat de arts zich over het dier heenboog en langzaam, doch zonder aarzeling, de incisie maakte. Het was maar een kleine snede en er vloeide slechts weinig bloed uit de wond. Pijn leed het dier niet. Slechts af en toe was er een nauwelijks merkbare trilling, als het operatiemes diepere lagen van de huid doorsneed. Weldra kwam de baarmoeder bloot Dan werd ook die opengelegd. De pootjes van het kalf kwamen te voorschijn en onmiddellijk daarna voltrok zich de geboorte, het wonder van het nieuwe leven, ditmaal met hulp van de wetenschap, geheel zonder pijn voor moeder en kind. Afgezien van de voorbereidingen en het weer toenaaien van de operatiewond, die natuurlijk geruime tijd namen, had de hele verlossing niet veel meer dan een kwartier geduurd. De koe had al die tijd geen kik gegeven. Er was leven gespaard en leven geschonken. Het lijden van de zuchtende schepping was door de wetenschap belangrijk verminderd. Ik heb vroeger zo vaak gewelddadige verlossingen bijgewoond en het altijd iets afschuwelijks gevonden. Nu was er alleen de verwachting dat alles goed zou komen — en het kwam goed. En de blijdschap was groot Ik heb nu ook enigszins kunnen begrijpen dat iemand, die een dergelijke geboorte had meegemaakt er een beeld in had mogen zien van de wedergeboorte en van het leven dat uit God is. Eigenlijk is een natuurlijke geboorte dat nog veel meer, maar dat vinden wij zo "gewoon", terwijl het toch altijd weer een wonder is. Misschien grijpt het ongewone van deze geboorte ons bijzonder aan en spreekt het ons extra toe. Mij heeft het in elk geval gelukkig gemaakt. Ik weet niet of het betamelijk is, maar ik kon het niet helpen, dat ik moest denken aan het wonder van de Kerstnacht, zeker wel in verband met de adventstijd, die wij zojuist zijn ingegaan en aan dat woord uit de adventsprofetie: "Want een Kind is ons geboren, een Zoon is ons gegeven..." Wat ik wel weet, is, dat het mij een gelukkige morgen heeft bezorgd aan het begin van mijn nieuwe levensjaar.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen