Torenspitsen-Gemeenteflitsen

OUDEWATER

'Wie weet iets van het stadje Oudewater...? ' Zo vraag ik weleens aan jongeren. De één antwoordt vragend: 'Is dat niet de stad met die Heksenwaag? ' Een tweede: 'Dat is toch de plaats van Herman de Man? ' En een derde: 'Daar is toch Arminius, de geestelijke vader van de Remonstranten, geboren? ' Alledrie de antwoorden zijn correct.

Nu is Oudewater één van die gemeenten, die eigenlijk zo verscholen liggen ergens in het land, dat men weinig of niets van ze hoort, maar in het verleden is het een stad geweest met allure. Eén van de 'Hollandsche' steden met vertegenwoordiging in de landsregering van de 15e en 16e eeuw. Dat dit 'stedeke' in die eeuwen en nog een tijd daarna welvaart kende, is nog te zien aan de prachtige herenhuizen aan o.a. de Donkere Gaard en de vele monumenten. Naast handel was het vooral de teelt van 'hennip' en de fabricage van scheepstouw(de fabriek is er nog steeds) die Oudewater naast Gouda en Woerden, tot een stad maakte met invloed.

De geschiedenis van Oudewater is gelijk aan die van de meeste steden in ons land: naast tijden van bloei en welvaart waren er tijden van belegering en stadsbranden, waarbij de meeste inwoners de dood vonden. De eerste ramp trof deze stad t.t.v. Jan van Arkel, die in 1349 Oudewater innam en verwoestte. Veel later, in de Franse tijd vereerde Napoleon deze stad wel met een bezoek, maar het zogenaamde continentale stelsel verlamde alle handen van de stad.

Dat was de derde ramp die de stad trof De tweede is het meest aangrijpende geweest, want heeft alles te maken-met het geloofs-en kerkelijk leven: de uitmoording van Oudewater door de Spanjaarden op zondag 7 augustus 1575. Elk jaar wordt dit feit herdacht in het stadhuis.

In 1566 weigerde de laatste pastoor van de 'Grootkerk' namelijk Theodorus Aemilius, nog langer de mis te bedienen. Het was een 'deftig geleerd en godtsalig man die eenigen smaak in de leere der Reformatie gekregen hebbende, bij zichzelven besloot voortaan geen misse meer te doen...'

Politiek schaarde Oudewater zich achter Prins Willem van Oranje en dit was de directe aanleiding voor de Spanjaarden naar Oudewater op te rukken en tot overgave te dwingen. Doordat 'rebelse' inwoners de Spanjaarden zwaar hadden getergd door een 'namaakprocessie' te houden buiten de poorten van de stad, was het optreden van de Spanjaarden na de inname hardvochtiger en driester dan anders: de totale bevolking werd uitgemoord en de stad radicaal verbrand.

Pas in 1583 '...siet men haar weder de haar toekomende plaats in 'slands regeringe innemen...'

En nu het opvallende en wonderlijke: bij deze ramp bleef de kerk met de toren min of meer gespaard.

Deze toren ziet men al van verre. Of men nu uit de richting Gouda, Montfoort of Waarder komt, het eerste wat dit rustieke stadje laat zien is de markante toren van de Grote of St. Michaëlskerk.

Dat markante heeft het kerkgebouw vooral door de bijzondere dakvorm van de toren: een zadeldak. Dit komt in Utrecht en Holland verder nergens voor.

Deze toren stamt uit omstreeks 1300 en deed vroeger dienst als vesting, iets wat nu nog te zien is. De huidige kapconstructie van de toren is waarschijnlijk de oudste in ons land. In deze opvallende toren hangt tegenwoordig een carillon van 49 mooie klokken. Binnen de kerkruimte ligt een aantal heel oude klokken uit de 16e en 17e eeuw. Eén daarvan draagt de naam Willibrordus.

Dit laatste gegeven is één van de redenen dat geschiedkundigen menen, dat de oudste kapel, waarop het huidige kerkgebouw in fasen is gebouwd, aan de zendeling Willibrord was gewijd.

Met deze zin staan wij midden in de historie ' van dit kerkgebouw. Reeds een paar honderd jaar voordat de toren werd gebouwd, stond er een kapel van tufsteen. De fundering is gevonden bij de grondige restauratie in de jaren zestig van onze eeuw. Toen zijn allerlei zeer wetenswaardige ontdekkingen gedaan o.a. dat vanuit die kleine tufstenen kapel later een kruiskerk is gebouwd, die weer later de omvang kreeg van de huidige hallenkerk.

Buiten het nu prachtige kerkgebouw kan men aan de westzijde een bijzondere bestrating aantreffen. Met aparte oude IJsselstenen is in de straat aangegeven dat tegen het eigenlijke kerkgebouw een doopkapel gestaan heeft uit het midden van de 16e eeuw. Die kapel is er al heel lang niet meer, maar in 1850 heeft men diep in de IJsselklei op die plaats een loodzwaar massief hardstenen doopvont opgegraven, dat nu gebruikt wordt tijdens doopdiensten.

Er is weinig 'luxe' in en aan de Grote of St. Michaëlskerk.

Alleen in de zogenaamde 'gerfkamer' zijn twee oude muurschilderingen, die de evangelisten Markus en Mattheüs voorstellen. Verder is de kerk heel licht, althans voor zo'n oud kerkgebouw met twee verschillende vormen pilaren (uit verschillende bouwstijlen) een prachtig orgel, gebouwd door Kam en Van der Meulen een puur eikehouten kansel, die van onder vijf lagen verf tevoorschijn kwam.

Geen gebrandschilderde ramen, geen overdadige volheid.

Het is vooral de eenvoud, die dit kerkgebouw siert en van die eenvoud gaat een serene rust uit.

Het belangrijkste is dat naast het oude doopvont, op de kansel en op de 'avondmaalstafel' de Heilige Schrift open ligt. En elke zondag en eveneens vaak door-de-weeks wordt deze Schrift gelezen. De drieenige God wordt lof gezegd; de Vader wordt gebeden, gebeden om de volle doorwerking van de Heilige Geest in de naam van Christus, Die wil dat de dienst van het Woord en der sacramenten voortgang hebben tot op de dag van Zijn verschijning.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen