Menselijke macht en onmacht

Het tweede deel van: Historisch besef en de Gereformeerde Gezindte wordt een week opgeschoven.

J. van der Graaf

Toen enkele jaren geleden een lekkende kerncentrale in Canada leiden moest tot evacuatie van de bevolking in het bedreigde gebied, zeiden politici in Frankrijk, dat zo'n defect in hun land uitgesloten was. Dit vanwege de perfectie van de nucleaire techniek.

Toen enige weken geleden in de Japanse stad Kobe een aardbeving ongeveer zesduizend doden eiste, was er verbazing bij de Japanners, omdat gebouwen toch niet zó aardbevingbestendig bleken te zijn als men in dit, op aardschokken berekende land, pretendeerde.

En nu dan Nederland: het land van baggeraars, dijkenbouwers, waterbedwingers en zeedroogleggers! Opeens een volksverhuizing, die 250.000 mensen omvatte, omdat rivieren buiten hun oevers braken en dijken niet meer te bedwingen leken. In het buitenland, waar Nederlanders te hulp worden geroepen als het gaat om het bedijken van bedreigde gebieden, vroeg men zich af hoe hoog Nederland écht mag worden aangeslagen als het gaat om waterafweertechnologie. Het Britse dagblad 'The Independent' merkte op: '...De ramp van eind 1993 werd beschreven als de overstroming van de eeuw. Nu, 13 maanden later, zitten we weer met de overstroming van de eeuw... alleen erger'. En japanners zeiden: 'Wij hebben onze aardbevingen, Nederland zijn watersnoden'.

Had Nederland zich, na de ramp van 1953, niet veilig genesteld achter de grootste waterwering van de wereld, ontworpen door de deskundige elite van waterbedwingend Nederland? En opeens komt het gevaar nu uit een andere hoek. De buitenwering is sterker dan ooit. Maar op een ramp via de binnenwateren was niet gerekend. Bovendien, slechts ééns in de tweehonderd jaar of — aldus een andere kansrekening — ééns in de vijftig jaar doet zich zo'n exorbitante vloed van de rivieren voor. En nu gebeurde het dan twee jaar achter elkaar; en de tweede maal zó grootschalig dat hele gebieden moesten worden ontruimd.

De conclusie, die getrokken mag worden is, dat de mens weliswaar macht heeft gekregen de aarde te onderwerpen (Psalm 8), maar dat hij niet al-machtig is. De machten en krachten in de natuur zijn de mensheid, ook in een hoog-technologische samenleving, telkens weer de baas. Heeft de mens het ene gat gedicht, dan worden elders in de dijken bressen geslagen. Dat geldt op het terrein van de medische wetenschap. Ziekten worden bedwongen maar nieuwe onbeheersbare ziekten slaan toe. Natuurgeweld wordt op de ene plaats ingedamd, op andere plaatsen steekt het onverwacht de kop op. Veilig is de mens nooit en nergens, althans niet in volstrekte zin. Telkens wordt in onze bolwerken geblazen.

Op afstand

Het was een merkwaardige gewaarwording om de turbulente ontwikkelingen, die zich in Nederland voordeden, op afstand mee te beleven. Inmiddels blijken er aan de communicatie geen grenzen te zijn. Ook in een (zonovergoten) deel van Noord-Afrika konden we van moment tot moment zowel via radio als via de krant meebeleven wat zich in Nederland voordeed. Maar ook daar was er plotseling de herinnering aan het feit, dat gevaar allerwegen dreigt. Driemaal kort na elkaar was er een korte maar hevige beving van de aarde, die de schaal van Richter naar drie deed uitslaan. Kastdeuren zwaaiden open en lampen zwiepten heen en weer. Op zo'n moment komt je voor de geest, dat in Kobe een zwaardere beving duizenden slachtoffers eiste. Wat is echter zwaar en wat is licht? De aarde blijkt te kunnen beven en in het ergste geval te kunnen scheuren en kraken, zodat verwoestingen worden aangericht. De aarde heeft de potentie van rampen aan en in zich. In Japan werd het een ramp, in Noord-Afrika driemaal niet!

Een ramp?

Was de recente watervloed in Nederland een ramp? In vergelijking met 1953, toen het watergeweld 1700 doden eiste, niet. In het Algemeen Dagblad, waarop ik dezer dagen aangewezen was, zei een tachtigjarige uit Stavenisse: 'Het is natuurlijk erg wat er gebeurt in Limburg en Gelderland, maar het is onvergelijkbaar met wat we hier hebben meegemaakt. Daar staat het water hoog, hier was het een ramp'. Dat is ongetwijfeld waar. Wie 1953 meemaakte — ook het ouderlijk huis van ondergetekende stond onder water — weet hoe groot de verschrikking toen allerwegen was. Ook al valt niet te onderschatten wat het voor de getroffenen van de huidige watervloed betekende om halsoverkop te moeten opbreken — we denken met name aan zieken en ouden van dagen —alles kon betrekkelijk ordelijk geschieden. Niemand werd door het water overvallen. Er viel in Nederland 'slechts' één dode. De schade was slechts van materiële aard. Dat is ernstig genoeg, maar niet hoogst ernstig. De materiële schade kunnen we als Nederlandse samenleving samen opvangen. Oproepen om de gedupeerden te steunen behoeven nauwelijks aanbeveling.

Verlies aan mensenlevens is echter onherstelbaar. 'In Stavenisse worden wonden opengereten', kopte het dagblad, waaraan ik mijn informatie ontleende. In de Kerkstraat aldaar was er in 1953 alleen al verlies van 70 mensen (totaal 150 slachtoffers). Op het kerkhof 'monotone rijen zerken, met allemaal dezelfde overlijdensdatum:1-2-'53'. De mensen in Stavenisse, zei ds. T. van Bruggen aldaar, doorleven dan ook méér dan anderen wat het betekent voor het water op de vlucht te moeten.

In 1953 moest écht van een ramp worden gesproken. En als het waar is dat Stavenisse 'een godvruchtig dorp' mocht en mag heten, dan werd het dorp toen omwille van de rechtvaardigen (al waren het er maar 20) niét gespaard. Nu konden in de noodgebieden mens en dier in veiligheid worden gebracht. Ook het kostbaarste bezit kon veilig worden gesteld. En voor velen bleken de genomen maatregelen, hoe ingrijpend ook, meer voorzorgmaatregelen dan reddingsoperaties. We werden voor erger bewaard. Dat was in 1953 anders.

Sprake

Er is dan ook veel meer, maar dan ook alle reden om van een sprake te spreken. Want er was wel een noodsituatie. Is er dan ook een oorzaak?

In de kortste keren kwamen de beschuldigingen los.

De politiek had gefaald. En zeker, na de alarmsituatie dertien maanden geleden, heeft men in de politiek inderdaad gedaan alsof het nu wel weer vijftig, in het gunstigste geval tweehonderd jaar duren zou, voordat er weer zo'n bedreigende situatie zich zou voordoen. Na óns de zondvloed! En verder: al die inspraakprocedures van tegenwoordig! En zeker, de individuele burger heeft in onze samenleving zóveel inspraakrechten gekregen, dat één en ander ten koste gaan kan van het algemeen belang.

Ook de milieuactivisten krijgen de schuld. En zeker, in een overspannen jacht op zoek naar de trekschuit, wordt vergeten, dat de aarde ook bewoond en bewerkt zal worden, en dat dat zelfs betekent, dat alles als een kleed verouderen zal en niets hier stand houden zal. 'Wat uit stof is neemt een end, door de tijd die alles schendt' (Ps. 102 vers 15, ber.).

In onze hoogontwikkelde samenleving zoeken we echter de oorzaken van rampen en noden intussen meer in fouten dan in schuld.

'Is er een kwaad in de stad, dat de Heere niet werkt? ', zegt echter de Schrift. Zo'n Schriftwoord doet naar andere oorzaken vragen. Dat doet niet vragen of bewoners van ramp-of noodgebieden méér gezondigd hebben dan bewoners van gebieden, die gevrijwaard bleven van water-of ander natuurgeweld. Dat doet wel vragen naar Gods bedoeling voor ons allen.

Als het gaat om natuurrampen is ervoor de vragen overigens een gemakkelijke 'oplossing'. De Schepper — als over Hem nog wordt gesproken — zou aan het begin, al of niet met een grote knal (Big Bang), het ruimteschip aarde hebben afgeschoten, nadat Hij de tijdklok had opgewonden. En sindsdien zweeft de grote massa doelloos rond en loopt de tijdklok af, met in de tijd een spoor van explosies, gepaard gaande met rampen en vernielingen. Het zit allemaal om zo te zeggen in de aarde zélf. En de mens is er om een stokje te steken voor dreigend geweld.

Maar de Schrift zegt, dat al spoedig na het begin van de Schepping, doornen en distels in het vooruitzicht werden gesteld. Vanwege het kwaad waarvoor de mens heeft gekozen. Stelt niet daarom de Schrift de vraag of er een kwaad in de stad is, dat de Heere niet werkt? Achter dat kwaad zit alle kwaad van ons mensen. Dat belijden we, ook al begrijpen we het niet. En moeten we niet daarom achter alle geweld in de natuur, hoe wetenschappelijk verklaarbaar ook, de Sprake Gods zien? Arme wereld, arme christenheid ook, die die Sprake niet meer hoort of opmerkt in de noden, die zich voordoen. Alles moet verklaarbaar zijn. Maar juist het on-verklaarbare verklaart alles!

Overmoed

Van tijd tot tijd worden de meest gevorderde techneuten van Hogerhand op de vingers getikt: pas op, u bent niet almachtig, u bent feilbare en falende mensen. Van tijd tot tijd beeft de aarde en blijken onze bouwwerken niet beving-bestendig te zijn.

Van tijd tot tijd krijgen we in Nederland ook de lessen thuis. We zijn weliswaar koplopers in de wereld als het gaat om waterwering, maar ook bij ons kunnen dijken breken. Opdat we leren belijden, dat menselijke macht (medisch, technisch, economisch) geen al-macht is.

De toren van Babel was niet het laatste. Daarna kwam de zondvloed. Ook moderne torens van Babel zijn het einde niet. Die blijken te kunnen instorten.

Als krachten in de natuur ontketend worden, ook al zijn het krachten die de mens vermocht los te maken, het zijn en blijven krachten door de Schepper gewerkt.

In de Alblasserwaard staat op boerderijen aangegeven tot welke hoogte het water stond bij rampen in vorige eeuwen. Godvruchtige voorgeslachten hebben het vastgelegd, als tekenen van de Sprake Gods, zoals die in die tijd werd beleefd.

Ook vandaag kunnen we niet zonder inleving van die Sprake. Want:

'Gij hebt Uw troon van eeuwigheid gegrond De waat'ren Heer verheffen zich in 't rond; Rivier en meer verheffen hun geruis; Het siddert al op 't woedend stormgedruis.

Maar Heer, Gij zijt veel sterker dan 't geweld. De waat'ren, dien Uw almacht peler stelt; De grote zee zwijgt op Uw wenken wil, Hoe fel zij bruist, hoe fel zij woede, stil.'

Mensen hebben in de noodsituatie van de laatste weken veel gepresteerd. De solidariteit was hartverwarmend. Maar het water weer binnen de eigen bedding brengen, daartoe waren mensen niet bij machte. Alleen Hem de dank!

De moderamina van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch-Lutherse Kerk in het Koninkrijk der Nederlanden ondersteunen van harte de oproep van de landelijke diaconale organen aan de plaatselijke diaconieën tot daadwerkelijk meeleven met de slachtoffers van de wateroverlast.
Zij roepen de plaatselijke gemeenten en kerken op de daad bij het gebed te voegen. Op de girorekeningen van de landelijke diaconale organen kunnen giften worden gestort die zullen worden doorgesluisd naar het Rampenfonds. Daarnaast kan worden gedacht aan het, waar mogelijk, beschikbaar stellen van transportmiddelen, opvangruimten etc.

Hulp voor hervormde gemeenten

In verband met de huidige watersnood heeft de Generale financiële raad van de Nederlandse Hervormde Kerk in overleg met betrokkenen besloten een nog bestaand Deltafonds om te bouwen tot een algemeen rampenfonds. Hierdoor kunnen nu ook getroffen hervormde gemeenten in de Betuwe, Overijssel e.d. geholpen worden. Daarnaast kan, indien nodig, ook de generale kas hulp bieden. Daartoe kunnen bestaande reserves worden ingezet. Info: Generale financiële raad, tel. 070-3131131.
 

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen