Torenspitsen-Gemeenteflitsen

NIEUWLAND

Nieuwland is een klein dorp nabij Meerkerk en Leerbroek. Desalniettemin heeft het voorgeslacht er een prachtig Godshuis doen verrijzen. Voor de toenmalige kleine dorpsgemeenschap zonder meer een grote kerk. Volgens de overlevering is het kerkgebouw, de St. Barbara, gesticht in of vlak voor 1304 door heer Jan van Arkel, die over het hele gebied de scepter zwaaide. Andere bronnen spreken over stichtingsdatum 1025.

De toren van de kerk dateert uit de vroege 14e eeuw. Het prachtige koor, nog steeds hèt sieraad van de kerk, stamt uit de 15e eeuw. Het schip is 16e-eeuws.

Oorspronkelijk is het een kruiskerk geweest. Helaas zijn in de 19e eeuw(1841? ) de zijbeuken afgebroken. De zuilen naar de voormalige zijbeuken zijn nog steeds zichtbaar.

In het midden van deze eeuw is de kerk aan de binnen-en buitenkant ingrijpend gerestaureerd. De torenspits (een naaldspits), zo karakteristiek voor de kerk van Nieuwland, werd geheel vernieuwd. Er werd ook een nieuwe consistorie gebouwd. Bovendien werd het hele interieur van de kerk 180 graden gedraaid: de preekstoel stond vroeger op de plaats waar nu het orgel staat. En het orgel bevond zich op een galerij in het koor. Verder werden de dichtgemetselde ramen in het koor weer geopend. Er kwamen glas-inlood-ramen in, waardoor de schoonheid van het koor van weleer weer mocht terugkeren. Helaas heeft men in het schip houten ramen gezet, waardoor het nog meer opvalt, dat het schip van jongere datum is dan het koor.

In 1975 bleken er ernstige scheuren in het metselwerk voor te komen. Het gebouw begon behoorlijk te verzakken. Vandaar dat men in 1982-'83 heen zware draagconstructie aanbracht van betonnen palen en balken. Ook het orgel werd toen grondig gerestaureerd.

De reformatie vond hier in 1594 plaats. De buurgemeente Leerbroek was al in 1578 overgegaan naar de 'nije leer'. De tweede hervormde predikant aldaar was Gerrit Willemszn. Svartz (Gerardus Wilhelmi Niger). In de classicale vergadering van 12 mei 1587 wordt besloten dat 'Gerardus Svartz beneffens de kercke van Leerbroeck oock den nagebuiren van Neuvlandt sal met des Heeren Woordt vermanen.'

In 1593 blijkt er echter onenigheid te zijn tussen de predikant en de kerkmeesters van Nieuwland. De Nieuwlandse schout verschijnt op 17 januari 1594 op een classicale vergadering en deelt mede dat Nieuwland zelf een predikant wil hebben, nl. Anthony Hardenbroick. Aldus geschiedt! De bevestiging laat niet lang op zich wachten.

De achtste hervormde predikant van Nieuwland is ds. Johannes van Leesten (eind 17e eeuw). Over deze dienaar zijn sommigen nogal ontevreden. Op 27 augustus 1689 verschijnen enkele personen te Gorinchem om daar de excessen van de Nieuwlandse voorganger aan te geven. Deze zou, vooral door onmatig alcoholgebruik, zijn boekje nogal eens behoorlijk te buiten zijn gegaan. De 26jarige Teunis Teunisz. van Brugge verklaart voor het Gorinchemse 'tribunaal' dat in de herfst van 1688 's nachts om drie uur aan zijn huis werd geklopt door ds. Van Leesten, 'in zijn handen hebbende een karbijn en een houder'. De dominee vraagt hem mee te gaan naar Vianen. Dat kan Teunis, hoewel het middernacht is, niet weigeren.

Onderweg mag hij de karabijn van de dominee vasthouden. Bij Meerkerk aangekomen, drinken ze eerst samen een kan Franse wijn. Vervolgens gaat de reis verder. In Vianen wordt Herberg 'De Roos' aangedaan, alwaar dominee bier en wijn bestelt. Nadat de drank genuttigd is, sluit zijne eerwaarde de deur en zet de houder op Teunis' borst en trekt nog twee messen uit z'n zak. Hierop vlucht de verschrikte Teunis de kamer uit om in allerijl, zonder predikantsgezelschap, naar Nieuwland terug te keren.

Na Teunis' verklaring voor de rechtbank volgen er meer, waarbij meestal opnieuw de wijn en de karabijn terugkeren.

Dat Nieuwland door de eeuwen heen niet in , het spoor der gereformeerde vaderen is gebleven, blijkt wel uit een bericht uit 1831. Daarin lezen we dat burgemeester Pellikaan van Nieuwland bedankt als lid van de Herv. Kerk. Volgens hem handelt de kerk niet overeenkomstig de Woorden Gods en zuivere belijdenis der van ouds Gereformeerde kerk.

Ook de gemeente van Leerbroek had deze ombuiging van de gereformeerde leer in Nieuwland waargenomen. Als deze buurgemeente in 1905 vacant raakt, dient haar kerkeraad een verzoek in bij de ring om tijdens de vacaturetijd niet de consulent van het 'lichte' Nieuwland (ds. Van Druten), maar die van Oosterwijk te mogen ontvangen. 'Dit gebeurde wegens het verschil van richting, ' zo lezen we.

Als Nieuwland in 1907 vacant raakt, wordt de bal teruggespeeld. Ds. Kraaij van Leerbroek wordt gepasseerd 'wegens het te grote verschil van beginsel'. Men zoekt zijn heil bij Kedichem. Wel vraagt men zich in de ringvergadering af of er onder de inwoners van Nieuwland niet meer personen zijn, die de richting van ds. Kraaij toegedaan zijn dan die van ds. Nobel van Kedichem.

Hierin had de ring niet helemaal ongelijk. Vooral onder ds. Van Druten, die overigens slechts twee jaar in Nieuwland heeft gediend, ging het er nogal vrijzinnig aan toe. Verschillende Nieuwlanders, die het onder deze leer niet konden vinden, weken uit naar Leerbroek.

In 1940 gebeurde er in Nieuwland een groot wonder. De Heere bracht er de gereformeerde prediking terug. Eind 1939 nam ds. J. van der Velden, die toen nog kandidaat was, in Nieuwland een dienst over van ds. J. Cirkel van Leerbroek. Na afloop ging de 22 jaar oude kandidaat mee op de koffie bij ouderling ds. E. Schimmel. Deze emeritus-predikant was sinds kort ouderling geworden in Nieuwland, op voorwaarde dat er een nieuwe pastorie zou worden gebouwd en dat er een predikant van gereformeerde beginselen zou worden beroepen.

Tijdens het koffieuurtje op die zondag werd aan kand. Van der Velden gevraagd nog even te wachten zich beroepbaar te stellen. Niet lang daarna bracht de kerkeraad een toezegging van beroep uit en Van der Velden nam deze aan.

De kerkgang, die helemaal verwaterd was, kwam geleidelijk weer op gang. Tot zo'n 120 mensen in de morgendiensten. Toen ds. Van der Velden er op een gegeven moment een ouderling bij wilde hebben, zei de kerkeraad: 'U wilt de zaak om hebben? '

'Ja!' was het besliste antwoord. Alzo geschiedde, want door die extra ouderling kregen de gereformeerde broeders de overhand. Bij het afscheid van ds. Van der Velden merkte een van de diakenen 'van de andere kant' op: 'Van uw preken heb ik mijn buik meer dan vol.'

Ds. Van der Velden onderhield ook veel contact met de gereformeerden en chr. gereformeerden van Nieuwland. De contacten met de chr. gereformeerden zijn er nog steeds. Dan denk ik bijv. aan de jeugdverenigingen en de mannenvereniging.

Geleidelijk zijn er twee diensten gekomen en nu mag in beide diensten de kerk vol zitten. Het liberale gedachtengoed heeft wonder boven wonder steeds meer plaats mogen maken voor het gereformeerde denken. Wonderlijk zijn ook in deze dingen de wegen van de Heere. Met de gemeente van Nieuwland is Hij wel heel bijzondere wegen gegaan, ook nadat in 1953 de samenwerking met Oosterwijk ontstond. Een wonder in onze ogen. Geen prestatie van mensen of van een gemeente, maar ook hier geldt: Soli Deo Gloria: de Heere alleen de eer! (met dank aan dhr. J. A Zijderveld)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen