Leid ons niet in verzoeking... (2)

Drie doodsvijanden hebben de gelovigen, zegt de catechismus: de satan, de wereld en ons eigen vlees. We zouden ze kunnen zien als een 'onheilige drieëenheid'. Gods grote tegenspeler, de satan, openbaart zich in drieërlei gestalte.

Was het maar zo, dat de satan, dat wil zeggen de gestalte van het kwaad in een persoonlijk 'tegenover', onze enige vijand was. We zouden weliswaar schuldig zijn, wanneer we naar hem luisterden, maar we zouden een sterke tegenweer hebben in ons diepste Zelf, dat deze vijand te lijf zou kunnen gaan, terwijl ook de invloeden vanuit onze omgeving ons daarbij zouden kunnen helpen. Het bijbelse mens-en wereldbeeld is echter niet zo positief. De satan als een demonisch 'tegenover' heeft een bondgenoot binnen de poort. Die bondgenoot is 'ons eigen vlees'. De dieptepsychologie heeft het over de donkere schaduw van mijn diepste Zelf, die mij kan tiranniseren. De bijbel bedoelt met 'vlees' het totaal aan verkeerde driften en begeerten, die mijn ego-natuur bepalen. Een vijand binnen de poort is nog veel moeilijker te bestrijden dan een 'tegenover'.

Met 'de wereld' wordt in dit verband bedoeld de van God afgevallen wereld, ons leefmilieu, waar talloze machten van het kwaad invloed uitoefenen, niet alleen ons bewuste, maar ook ons onbewuste prikkelen. Hoe zullen we ons hier tegen wapenen?

Ook wanneer we een subcultuur zouden vormen, hetgeen in onze samenleving al nauwelijks mogelijk is, dan nog zouden we ons van de wereld in deze zin niet kunnen afschermen. Het duidelijkste voorbeeld op dit gebied geven ons wel de evangeliën, wanneer ze ons vertellen, dat de overste van deze wereld, de duivel, Jezus' werk te gronde probeert te richten met behulp van hen, die zich in een subcultuur van orthodoxie hadden opgesloten, de farizeeërs en de schriftgeleerden.

Geen neutraliteit

We zeiden in het vorige artikel: om dit gebed recht te bidden is kennis van onszelf en kennis van de machten van het boze nodig. We lijden vaak aan overschatting van onszelf en onderschatting van de machten van het boze. Dat laatste kan bijvoorbeeld door te menen, dat wij door een zekere afzondering van de wereld, de machten van deze wereld behoorlijk buiten de deur kunnen houden. Farizeeërs en schriftgeleerden, de afgezonderden van die tijd, worden bij uitstek handlangers van de satan! We kunnen de machten van het boze ook onderschatten door een te optimistisch wereldbeeld. Zeker zijn er in deze wereld als Gods schepping goede dingen overgebleven. Dankzij Gods algemene genade en goedheid is de samenleving gelukkig nog niet aan de totale verloedering prijsgegeven. Gods Geest werkt ook buiten de muren van de kerk. Dat zullen we niet vergeten.

Maar het is naïef om het woordje 'neutraal' in dit verband te gebruiken.

Neutrale kranten, boeken, omroepen, scholen, bestaan niet. Overal zijn voor degene, die opmerkingsgave heeft, de invloeden bespeurbaar van het machtsgebied van God en van het machtsgebied van de boze. Op de ene plek verdichten zich de machten en invloeden van God en op de andere plek die van de boze en soms liggen deze invloeden als een onontwarbare kluwen door elkaar heen. Wanneer er het woordje 'christelijk' voor staat, zullen we niet denken, dat daar niet ook de invloeden van de boze zullen zijn. Wanneer het woordje 'christelijk' er niet voorstaat, zullen we niet bij voorbaat denken, dat daar helemaal geen invloed van God merkbaar zou kunnen zijn. In die zin hoeven wij zeker ook geen puur pessimistisch wereldbeeld te hebben. Maar te denken, dat iets neutraal zou kunnen zijn, leidt ons op een dwaalspoor. Nog naïever is het neutraliteit als een soort ideaal te zien. Hoeveel liberaal denken is er ook onder ons in dit opzicht nog overgebleven?

Stel, dat er neutraal terrein zou zijn. Zou satan dan dat gebied zomaar neutraal laten liggen? Zou hij niet voortdurend interesse hebben zijn gebied uit te breiden? Wij moeten blijven groeien in kennis van onszelf en in kennis van het wijd vertakte rijk van de boze om steeds meer gemotiveerd te worden deze zesde bede van het 'Onze Vader' te bidden.

De sterke held

Maar wat zouden we aan kennis van onszelf en aan kennis van het rijk van de boze hebben, als daar niet nog iets heel anders tegenover stond?

De catechismus brengt duidelijk ter sprake wat er tegenover staat, namelijk de kracht van de Heilige Geest.

God wil ons verlossen van de boze. Dat is uiteindelijk een eschatologische zaak:

'Toch overwint eens de genade en maakt een einde aan de nacht. Dan onderwerpt de Heer het kwade dan is de strijd des doods volbracht'.

Maar deze eschatologische verlossing geloven wij op grond van het werk van de Geest, dat op bijzondere wijze gestalte aangenomen heeft in leven, werken, lijden en opstanding van Jezus, maar dat ook gestalte aanneemt in allen, die Jezus waarlijk volgen.

In de oud-christelijke kerk is veel nagedacht over het geheim van de persoon van Jezus: tegelijk waarachtig God, tegelijk waarachtig mens. Verschillende christologieën werden ontworpen. Een van deze christologieën kreeg de naam 'pneumachristologie'. Deze leer aangaande het geheim van de persoon van Jezus legde er alle nadruk op, dat Jezus bij Zijn doop in de Jordaan de Heilige Geest ontvangen had en dat Hij vervolgens door die Geest in staat was de werken van de duisternis te verbreken. Daar zit zeker een belangrijk waarheidselement in, dat soms over het hoofd gezien Wordt, wanneer enigszins statisch over de twee naturen van Christus gesproken wordt. In ieder geval, er zal wel geen leer van Christus ontworpen kunnen worden, die geheel recht doet aan alle aspecten van zijn persoon en werk. In dit verband zou ik echter graag het bijzonder waardevolle accent van de pneumachristologie naar voren willen halen: Jezus heeft de werken des duivels gebroken m de kracht van de Heilige Geest, die Hem geheel en al vervulde. Wanneer Jezus de Geest ontvangen heeft in de Jordaan, drijft vervolgens die Geest Hem uit in de woestijn om daar veertig dagen door de duivel verzocht te worden. 'Leid ons niet in verzoeking...' Hij, die ons dit leerde bidden, wist als geen ander, waar Hij over sprak. Maar Hij werd verlost van de boze en de engelen, Gods goede machten, dienden Hem.

Wanneer we er de nadruk op leggen, dat Jezus tegen de duivel gestreden heeft in de kracht van de Heilige Geest, dan houdt dat ook een rijke belofte in voor ons. Diezelfde Geest immers, die bezit genomen had van Jezus, is ook aan de gemeente geschonken. Wij zijn in onszelf klein en uitermate zwak, maar ons staat een sterke held terzijde. De Geest, die in Christus woonde, en die ook in ons woont; , wanneer wij door het geloof het eigendom van Christus zijn. Hierdoor is het mogelijk, dat ook wij overwinningen behalen op het rijk van de booze. Eschatologisch licht van de eindoverwinning valt onze gebroken wereld binnen. Met name in publikaties vanuit de charismatische beweging vinden we deze accenten in onze tijd terug. Ik denk, dat het bijbelse accenten zijn, die onder ons meer aandacht verdienen.

Anderzijds zal het eigene van onze gereformeerde traditie wel blijven, dat wij de bijbelse noties over het 'nog niet verlost zijn' blijven benadrukken. Er is geen reden tot een 'theologia gloriae'. We blijven gemeente onder het kruis. Zolang we op deze wereld zijn, komen we de strijd niet te boven.

Paulus, die in Romeinen 8 zo indringend spreekt over de gave van de Geest aan de gelovigen, spreekt juist daar ook zo indringend over het 'nog niet verlost zijn'. Overspannen verwachtingen omtrent het 'hier en nu' van de verlossing kunnen alleen maar tot teleurstelling leiden. Maar af en toe zijn ze er: de overwinningen. In allerlei vorm. Van het losraken van een verslaving tot en met de lichamelijke genezing van een ernstige ziekte. Als teken, dat de Geest niet altijd zal behoeven te blijven zuchten. Maar dat eens deze hele schepping van de boze verlost zal zijn.

Gebed om de Geest

In de zesde bede van het Onze Vader ligt het gebed om de Heilige Geest verborgen. De Heilige Geest is de Geest van de Vader èn van de Zoon, die in de woestijn èn in Gethsémané èn op Golgotha de overwinning behaalde. Daar ligt onze diepste hoop op de eindoverwinning. Onze overwinningen worden soms weer gevolgd door verliezen. Zijn overwinning is definitief bekroond met Pasen. De Geest leert ons strijden, maar leert ons ook ondanks al onze nederlagen, steeds meer leven uit Christus' paasoverwinning. Niet mijn overwinningen, maar Zijn overwinning geeft mij ten laatste hoop op een definitieve verlossing van de boze.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen