Hervormde synode hakt knoop door inzake homoseksualiteit

Tijdens de junivergadering 1989 van de hervormde synode werd een motie aanvaard, ingediend door mevr. G. D. Kloosterboer te Velde (Paterswolde), waardoor het kerkeraden onmogelijk werd gemaakt tucht te oefenen rondom het avondmaal inzake homoseksuele leefwijze. Gezien de commotie, die daarop los kwam, omdat zó kerkeraden in feite zélf onder tucht werden gesteld, kwam de synode in november van dat jaar op het besluit terug, waarbij toen een vijftal criteria werden aangenomen, waaraan kerkeraden bij eventuele tuchtoefening moesten voldoen.

Vervolgens kreeg een commissie de opdracht om de kwestie van de homoseksualiteit, in het bredere kader van 'exogletische en hermeneutische aspecten van seksualiteit' nog eens nader te bestuderen. Na drie jaar studie en bezinning moest de commissie tot de conclusie komen, dat men er samen niet uitkwam. Deze conclusie werd in een rapport vastgelegd. Bij de behandeling van dit rapport in november 1994 kwam de synode tot het besluit om homoseksuelen, die in eigen gemeente moeite zouden ondervinden rondom het avondmaal, dóór te verwijzen naar een andere gemeente, waar homoseksuele leefwijze geen problemen zou opleveren.

Ook op dit besluit kwam weer grote commotie. Bij de synode kwamen 413 schriftelijke reacties binnen, 'afkomstig van zowel individuele gemeenteleden als van ambtelijke vergaderingen, alsook van andere groepen en instanties binnen en buiten onze kerk'. In verband met die kritiek stelde het moderamen een verklaring op, die vorige week op de synode als uitgangspunt diende voor herziening van het besluit van november 1994 (zie hiernaast).

Het slot van die verklaring luidt, dat 'homoseksuelen in hun geaardheid en leefwijze in de kerk ten volle aanvaard behoren te worden'. De synode besloot, overeenkomstig dit voorstel van het moderamen, aangevuld met een amendement van oud. dr. B. Luttikhuis (classis Leiden) als volgt:

1. de door het moderamen opgestelde 'Verklaring van de generale synode n.a.v. de voortgaande discussie over de vragen rond homoseksualiteit' te aanvaarden;

2. aan het moderamen op te dragen, daarvan met een begeleidend schrijven aan alle kerkeraden mededeling te doen;

3. aan het moderamen tevens op te dragen, de verklaring, onder vermelding van zijn bereidheid tot gesprek, toe te zenden aan hen die op het synodebesluit van 19 november 1994 schriftelijk hebben gereageerd.

In de besluitvorming werd ook opgenomen het voorstel van dr. B. Luttikhuis om dóórverwijzing naar andere gemeenten ongedaan te maken.

Synodaal beraad

Toen de synode zich zette tot een debat over deze zaak deed ds. A J. Wilzing (classis 's-Gravenhage) het voorstel om een minuut stilte in acht te nemen (voor de slachtoffers van het vorige besluit) en vervolgens zonder discussie tot besluitvorming over te gaan. Omdat er dan echter geen wijzigin­ gen in het voorstel van het moderamen aan te brengen zouden zijn, kreeg dit voorstel ­ geen meerderheid. Vervolgens kwam er dééls een herhaling van de discussie uit november 1994, dééls een beraad over de Verklaring, die nu voorlag.

Ds. B. J. van Vreeswijk (classis Doorn) sprak van een Schriftvisie achter het voorstel van het moderamen, die velen niet delen. De aanleiding voor deze discussie vormen de reacties uit den lande. Er schijnt niet gevoeld te worden, dat het besluit van november — dóórverwijzing — voor vele anderen ook te ver ging. Er zijn, wanneer dit voorstel wordt aangenomen, andere brieven te verwachten. Ds. Van Vreeswijk vroeg wat de synode nu doet met homofielen, die strijden met hun geaardheid. Verder stelde hij zich nog steeds te bevinden in de traditie van de uitleg aangaande de Schriftplaatsen inzake homoseksualiteit, zoals die in commentaren van Calvijn, Greijdanus en H. N. Ridderbos te vinden is. 'Ik mag niet anders. Synode, weet wat u doet!' Ds. B. H. Weegink (classis Katwijk) vroeg zich af of het novemberbesluit van 1994 zo'n slecht besluit was. Er waren overigens twéé partijen van bezwaarden. Wanneer nu zou worden uitgesproken, dat homoseksuele leefwijze ten volle aanvaardbaar is, zou de slinger naar één kant doorslaan. Ds. Weegink wilde óf het vorige besluit handhaven (met intrekking van de dóórverwijzing naar andere gemeenten) óf helemaal geen uitspraak doen, gezien de grote verschillen en de onmacht binnen de kerk.

Ds. H. S. Buunk (classis Hardenberg) wilde polarisatie vermijden. Het avondmaal is in de kerk uiting van eenheid en liefde. Karl Barth heeft gezegd, dat homoseksualiteit ethisch niet te veroordelen is maar niet de wil van de Schepper is. Hij riep homoseksuelen op tot discretie. Wel stelde hij, dat homoseksualiteit accepteren, zou kunnen betekenen 'de heiligheid van het huwelijk niet in acht nemen'. Verder zei hij te willen waken tegen obstructie (zoals enkele jaren geleden in de Schotse Kerk in Rotterdam) door mensen, die niet zozeer begeren aan het avondmaal deel te nemen als wel hun homosexuele leefwijze willen propageren.

Ds. W. P. van der Aa (classis Bommel) begon met te zeggen, dat we in de kerk elkaar niet hebben uitgekozen, maar aan elkaar gegeven zijn. Een priesterlijke geest in de kerk verdraagt zich echter niet met 'een afgedwongen verklaring'. De homo's in zijn gemeente wist hij veilig te zijn, omdat ze onder de bediening van het Woord zijn. De slotzin in de Verklaring, waarin homoseksuele leefwijze wordt aanvaard, kon hij dan ook niet voor zijn rekening nemen. Zo wordt morele druk uitgeoefend en is er sprake van een verkeerde solidariteit.

Ds. J. A. Schilt (classis Franeker) zei zich te hebben afgevraagd hoe de contacten zijn geweest met de commissie, die het rapport van november 1994 had aangeboden. In die commissie zijn de spanningen tot het eind volgehouden. Dat heeft als zodanig zeggingskracht. Is de verklaring van het moderamen 'uitlegging' of 'wijziging'? Nu kunnen er brieven van de andere kant komen.

Ds. E. Westrik (classis Dordrecht) merkte op, dat we, met alles wat we méér willen zeggen dan in november 1994, 'over onze eigen schaduw heenstappen'. Dan doet de kerk meer dan ze kan doen. In de commissie is men in liefde een weg van gesprek met elkaar gegaan. 'Ik schaam me niet voor de weg, die we toen gegaan zijn.'

Ds. W. H. van den Tooren (classis Utrecht) zei, dat discussies als deze pijn doen. Geweten heeft met weten te maken. Op grond van de bijbelse gerechtigheid en liefde kan er geen enkele grond zijn voor afwijzing van homoseksuele leefwijze. Het gaat om 'de messiaande weg van Jezus Chruistus'.

Diaken G. H. Hunink (classis Amersfoort) laakte een tendentieus artikel in Hervormd Nederland, waarin tegenstanders van homoseksuele leefwijze werden afgeschilderd als 'in het zwart geklede, soms piepjonge predikanten uit de Hollandse biblebelt die niet gehinderd door levenservaring of mensenkennis in de tale Kanaans "praktiserende homo's" de toegang tot het avondmaal ontzeggen'.

Ds. H. E. J. van der Laan (classis Delft) stelde, dat de Verklaring van het moderamen 'aan de andere kant' pijn zal doen. We kunnen beter eerlijk bekennen, dat we het niet eens worden.

Ds. J. Brezet (classis Goes) herinnerde aan de goede sfeer in de synode bij het novemberbesluit 1994. Hij stelde verder, dat het ontraden van moties door het moderamen als machtsmiddel werkt.

Ds. A. J. Hamnier (classis Hoofddorp) zei in november 1994 met schroom te hebben ingestemd met de voorstellen. Maar het besluit kon hij in eigen gemeente niet uitleggen. Nu koos hij voor duidelijkheid, geen compromis.

Diaken A. C. Kapteyn (classis Haarlem) zei de volle breedte van de kerk lief te hebben. Maar homoseksuelen kozen zelf niet voor hun geaardheid maar zijn gekozen. Daarom zou hij nu voor het voorstel van het moderamen steunen.

Ds. J. ter Stege (classis Kampen) noemde koppeling van geaardheid en leefwijze per definitie onjuist. Elk christen kan naar leer en leven onder tucht gesteld worden. Homoseksuelen zijn onder het Evangelie vei-lig.

Diaken J. D. van der Klis (classis Apeldoorn) meende, dat nu een salomonsoordeel wordt geveld. De laatste zinsnede van de Verklaring kan niet. Zo zal er een stroom van brieven van de andere kant komen.

Mevr. ds. H. A. Keur (classis Nijmegen) vond deze Verklaring geen verduidelijking. We kunnen beter onze onmacht belijden om een besluit te nemen, vervolgens het besluit van november 1994 terugnemen en de besluiten van 1989 laten staan.

Prof. dr. N. T. Bakker, kerkelijk hoogleraar te Amsterdam begon met op te merken, dat wat zich nu afspeelde hem verbijsterde. De kerk ging met het Sola Scriptura onzorgvuldig om.

Wie verwachtte, dat daaruit een advies tégen het moderamenvoorstel kwam, kwam bedrogen uit. Degenen, die bijbelse argumenten tegen homoseksele praxis aanvoerden, moesten met de Reformatie leren de Schrift te lezen 'vanuit het midden'. Zij pleegden een aanslag op 'de genade-omniet', vanwege discriminatie, die zij toepasten. Toen hem in de wandelgangen werd gevraagd of Luther en Calvijn dan wel reformatorisch waren, was het antwoord ontkennend!

Besluit

Visitator generaal ds. L. Korevaar deed nog een te waarderen poging om de synode ervan te overtuigen, dat een 'pendelbeweging' niet verstandig was en dat het beter was eigen machteloosheid te erkennen. Enerzijds wordt 'veiligheid van homoseksuelen' bepleit en anderzijds is het ver­ staan van de Schrift in het geding. Het mocht niet baten. Met 25 stemmen tégen nam de synode het besluit, dat ook homoseksuele leefwijze principieel en ten volle aanvaard moet worden.

Aangeslagen

Zelden ging ik aangeslagener van een synodezitting naar huis. De hervormde synode heeft het aangedurfd om bij meerderheid van stemmen over de Schrift en de uitleg daarvan te oordelen. Met als gevolg dat principiële afmaning van het avondmaal van mensen met een homoseksuele leefwijze niet meer mogelijk is.

Zou de synode hebben gezegd, dat aan het avondmaal plaats is voor zondaren en dat Jezus met tollenaren en zondaren at, dan zou ieder zich aangesproken hebben kunnen weten. Nu wordt echter een leefwijze, die de Schrift verbiedt, principieel goedgekeurd. Er is nu ook geen enkel hervormd verweer meer tegen de gelijkschakeling van het huwelijk en niet-huwelijkse relaties, zoals aanvankelijk in de conceptkerkorde voor een verenigde kerk werd voorgesteld.

Het schrijnende is, dat de synode de avond voor de zitting zelf avondmaal vierde. Men kan zich afvragen of dat mogelijk was, gezien het ontbreken van avondmaalsgemeenschap rondom de Schrift. Dat geldt te meer als men let op de bejegeningen, soms ook harde veroordelingen, die klonken jegens diegenen, die de Schrift naar haar inhoud willen eerbiedigen en de tafel des Heeren als zodanig heilig willen houden. Hier zou alle aanleiding zijn geweest voor censura morum.

De homo-lobby, met een krachtige steun binnen het moderamen zelf, heeft de synode op de knieën gebracht. Maar wie heeft 's avonds de knieën kunnen of willen buigen vanwege dit besluit? Tijdens deze hele synode al kon geen oprechte danktoon klinken. Dat gold zeker ten aanzien van dit besluit.

De synode heeft veiligheid van homoseksuelen willen garanderen. Waar echter het Woord Gods opengaat zal er pastoraal gezien veiligheid zijn. De synode heeft evenwel geen pastorale handreiking maar een kerkpolitieke Verklaring gegeven. Bovendien zette ze daarmee de commissie aan de kant, die zich drie jaar lang heeft bezonnen en eerlijk zeggen moest, na indringend naar elkaar geluisterd te hebben, er niet uit te komen. Het moderamen van de synode heeft de loyaliteit aan deze commissie, alsmede aan een groot deel der kerk op harde wijze verbroken met een verklaring, die geen enkele principiële onderbouw heeft. Beleidsmatig gezien is dit al onvoorstelbaar.

Het moet nu niet uitgesloten worden geacht, dat provocaties rondom het avondmaal zullen plaatsvinden in gemeenten, waar tegenstanders van dit besluit gevestigd zijn. Voor kerkeraden is het daarom dunkt mij geboden reeds nu vast te stellen hoe men tegenover dit synodebesluit staat. De synode mag immers niet bij voorbaat op gehoorzaamheid rekenen ten aanzien van een besluit, dat niet bijbels onderbouwd is en zelfs de Schrift ertegen heeft. Te vrezen is, dat bij verharding van posities de mensen over wie het gaat pastoraal de dupe zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen