Impasse is bevorderlijk voor de duidelijkheid

Liefst veertig sprekers meldden zich toen de hervormde synode zich zette aan beschouwingen over uitstel van de triosynode, die in mei had moeten plaats vinden. Toen tweeëntwintig sprekers aan het woord waren geweest, maakte de synodepraeses vanwege de tijd gebruik van zijn bevoegdheid de discussie te sluiten. Achttien synodeleden visten dus achter het net. Zij trachtten de volgende dagen — het synodedebat over SOW vergde ruim vier dagdelen — hun schade in te halen door bij de bespreking over het traject van de kerkorde en de kwestie van de arbeidsorganisatie alsnog te berde te brengen wat ze bij het algemene gedeelte hadden willen zeggen.

Zouden we alles hier optekenen wat tijdens de hele zitting is gezegd, dan zouden deze kolommen de gesproken woorden niet kunnen bevatten. Daarom slechts een globaal overzicht van een zitting van de synode, die tendeerde naar 'een keer in de onomkeerbaarheid'.

Sprekers

Synodepraeses ds. W. B. Beekman opende de zitting met te zeggen dat er niet zozeer een crisis is in SOW alswel in de Hervormde Kerk. Groepen trekken zich terug in eigen hoek. De rechterflank verzet zich tegen SOW, waarbij 'politiek tromgeroffel het belijdend spreken overtreft' en het andere deel wil de oren niet laten hangen naar de rechterflank, 'alsof de kerk zonder rechterflank nog kerk is'.

Ds. J. ter Steege, classis Kampen, stelde dat een adempauze de voortgang van het proces dient. Het gaat om geestelijke eenheid. Hij pleitte voor een goede procedure, vroeg een onderbouwd oordeel over fusie en federatie en vroeg of men niet te automatisch van fusie is uitgegaan.

Oud. mevr. F. S. Bouwman Koning, classis Winterswijk, was diep teleurgesteld. Op de triosynode eind 1993 gebeurde er iets en nu wordt gesproken over een hervormd proces. De standpunten staan keihard overeind. Zij koos voor 'de beweging die God heet' om 'samen het verhaal te vertellen, dat de wereld niet meer kent'.

Oud. A. D. Drost, classis Heusden, wilde eers orde scheppen in eigen huis met een ruime adempauze. Hij herhaalde wat hij eerder zei: 'ik ben geboren in de Hervormde Kerk' Ds. mevr. J. Sosef, classis Schiedam gispte 'paus pers', van wie ze moest horen dat de triosynode was uitgesteld, hoe de Confessionele Vereniging erover dacht, dat 25 classes om een extra synodevergadering hadden gevraagd enz.

Diaken Th. C. Allis, classis Hoogeveen was verscheurd door twijfel. Moeten we stoppen, of uitstellen? Is de mening van de GB in tien jaar genuanceerder geworden? 'Hoe moet ik geloven dat het samen-eens-worden een keer mogelijk zal zijn? ' 'Moet ik eerst opschuiven naar Schrift en belijdenis? ' Ds. R. van Kooten haad op een eerdere synode al een keer zijn geloofsbrief gegeven: hervormd blijven en anders de beste kerk kiezen. Doorgaan schept het risico van een breuk. Diaken Allis heeft nog geen definitieve keuze gemaakt maar neigt tot 'doorgaan met alle risico's van dien'.

Oud. mevr. J. Sick Vemhout, classis Devente stelde dat het voor haar niet de vraag was 'wat verliezen we? ' maar 'wat brengen we in en wat winnen we? ' In de classis Deventer ging het goed met SOW.

Ds. B. H. Weegink, classis Katwijk, vroeg hoe voor-en tegenstanders bij elkaar te houden zijn. De belangstelling voor SOW verflauwt, het verzet tegen SOW groeit, het élan is aan het wegebben. In de Hervormde Kerk is een harde kern, die niet mee kan of wil. 'De kerk kan er op knappen.' De vrees is groot dat de VPKN een wortelloze kerk zal zijn. We worden op eigen wortels teruggeworpen. 'Zal de kerk, die we aan het opfuseren zijn, nog wortels hebben? ' Ds. Weegink pleitte voor 'losser verbanden' om verder te gaan. Kerken moeten bewaard blijven bij hun historie.

Oud. mevr. M. J. Boonstra-Kalma, classis Sneek, gewaagde van frustratie en verdriet. De classis Sneek is een gefedereerde classis met 30 gefedereerde gemeenten. 'Ga in gesprek (met gereformeerden, v.d.G.), het is de moeite waard'.

Oud. L. Van Walsum, classis Alblasserdam, noemde de SOW-lobby horende doof. Is het proces onomkeerbaar? 'Kunt u uitleggen wat onomkeerbaar is? ' In 1986 was veertig procent van de gemeenten, blijkens de toen gehouden raadpleging, tegen. Wat is ermee gedaan? Er is nog steeds de drang alles van boven te regelen. U hebt het mis als u denkt dat u het met een adempauze kunt doen'. 'U maakt zichzelf krachteloos wanneer u de stem van de classes niet hoort.' Vele gemeenten hebben de consideraties over de kerkorde zelfs uitgebreid met een preambule, waarin wordt gesteld hoe men aankijkt tegen SOW als zodanig. Het gaat om het nodige draagvlak.

Oud. mevr. H. C. van Waarden-Weiss, classis Edam, zei vanuit haar SOW-classis te hopen, dat SOW zonder vertraging verder zal gaan. 'Mensen zijn op weg omdat ze vertrouwen hadden'.

Ds. E. Westrik, classis Dordrecht, zei op zij classis met verve het SOW-beleid te heb­ben verdedigd, zelfs met gebruikmaking van het boekje van ds. P. van den Heuvel, 'maar men zet zich schrap, met zet de hakken in de grond, men wil niet'. Macht of procedures helpen niet. Mooie verhalen helpen niet, ook uitstel helpt niet. Probeer rust te scheppen voor hen die niet willen, bijvoorbeeld door onder de koepel van de VPKN 'een stukje eigen hervormde kerkorde' te creëren.

Ds. mevr. Van de Beld-Rijfkogel, classis Peel en Kempenland, stelde dat onze kerk de gevangene wordt van eigen verleden. Maar de vaderlandse geschiedenis is niet gelijk aan Gods geschiedenis. Bij afblazen van SOW komt een groot deel van de kerk in de kou. Ze pleitte voor voortgang met zorgvuldigheid en voortvarendheid.

Oud. M. Burggraaf, classis Ede, zei dat de consideraties duidelijkheid zullen verschaffen aangaande het draagvlak van SOW. Het draagvlak lijkt niet zo groot te zijn als velen hadden gehoopt. Wat van bovenaf centralistisch overkomt roept verzet op. Als SOW als allen-omvattend wordt gezien, wordt het verzet zelfs massief. Niemand heeft er iets op tegen wanneer gemeenten in federatieve vorm samen gaan. Daarom geen alomvattend proces maar een groeimodel van onderop. De vraag is of de Hervormde Kerk kan (zal) blijven voortbestaan zolang daarvoor een draagvlak is. Dat strijdt niet met de intentieverklaring van 1986.

Oud. mevr. G. Hagendoom-Nijenhuis, class Meppel zei, dat haar enthousiasme is verdwenen door wat nu in de Hervormde Kerk gebeurt. Het schip mag echter niet stranden met de haven in zicht. Nodig is stevige wind in de zeilen onder verenigd protestantse vlag. Vertraging vergroot het risico van stranden.

Ds. B. J. van Vreeswijk, classis Doom, stelde dat we toe zijn aan herbezinning en koerswijziging, aan een ontmoeting binnenskamers, met name over de vraag wie God, wie Jezus Christus voor ons is. De synode gaat als een ballon de lucht in, de gemeenten achterlatend.

Oud. mevr. I. M. Bouma-Heetland, classis Zeist, zei dat haar classis zich bij de 25 classes, die om extra beraad hadden gevraagd, heeft geschaard om duidelijkheid te knjgen in de procedure. "Wij willen graag verder'.

Ds. E. J. Hefting, classis Buitenpost, sprak van 'gijzeling van het synodebestuur'. We zitten in een gijzeldrama en verschansen ons achter onze standpunten. Angst heeft ons allen in de greep: om verlies van de kerk, om afscheiding, om verlies van eigen gezicht of verlies van de partner. De intentieverklaring van 1986 betekent niet: we gaan fuseren. We moeten oppassen niet te hard stelling te nemen. Intussen achtte ds. Hefting een tweederde meerderheid, die voor een fusiebesluit nodig is, een te groot risico. Ds. mevr H. A. Keur, classis Nijmegen, sprak van instabiliteit van bestuur. We moeten het besluit van 1986 inzake 'staat van hereniging' opnieuw uitspreken, opnieuw bevestigen. Ze schrikt als gesproken wordt over het eigene van de Hervormde Kerk. is 'Jezus volgen betekent ook loslaten.'

Ds. W. P. van der Aa, classis Bommel, zei d de brieven van de classes duidelijk maken wat men wil. Dit proces moet kerkelijk en ambtelijk worden gevoerd. Anders dreigt de anarchie. In classis Bommel ging het eerst om de vraag of eigenlijk wel geconsidereerd moest worden. Dat is uiteindelijk toch gebeurd. Als de consideraties bekend zijn, is het draagvlak bekend. Andere vormen van hereniging of herstel moeten bespreekbaar zijn. 'Ik wil kerkherstel in nationaal gereformeerde zin'. Vereniging kan een groter probleem zijn dan scheiding.

Diaken mevr. L. Nelck-Brinkman, classis Zutphen, sprak van teleurstelling en grote schrik toen ze vernam dat de triosynode was uitgesteld. Ze achtte het ongeestelijk, dat ondergetekende in deze kolommen had gezegd, dat onze gebeden waren verhoord. 'Je gesprekspartner bidt toch ook? '

Ds. J. te Winkel, classis Emmen, was blij met de genomen ruimte: geen impasse, wel pas op de plaats. De consideraties zijn een belangrijk moment. Zijn zorg was, dat niet meer de kerkelijke weg wordt bewandeld. Hij vroeg of het op grond van de enquête van Theo Klein in Woord en Dienst niet voorbarig is om over 'keer in de onomkeerbaarheid (Waarheidsvriend), te spreken. Ook bidden uit dankbaarheid achtte hij voorbarig. Dat geeft opzettelijke polarisatie. Hij had waardering voor de terughoudende opstelling van de partners en begreep niets van het hoongelach, dat Ds. P. Boomsma gewerd, toen hij bij zijn aftreden als gereformeerd synodepraeses nog een poging had gedaan, door te bewilligen in de naam Hervormde Kerk. Hij citeerde verder Van Ruler die 'terugkeer' omschreef als 'de roomse kijk op het vraagstuk'.

Ds. L. Korevaar, generale visitatie, was in ademnood naar deze synode gekomen. Er is blokvorming aan de gang. De vraag is of er binnen de VPKN ruimte zal zijn zoals die in de Hervormde Kerk aanwezig is. Ook de GB kent grote verscheidenheid. Hoe benutten we de adempauze om te investeren in het zoeken naar eenheid? We moeten wegkomen uit de sfeer van 'winst en verlies.'

Ds. M. Baan, classis Nijkerk, zei niet te willen. In 1986 is geruststellende gezegd, dat wie hervormd wil blijven dit kan blijven. Laten we nu geen onherstelbare fouten maken, maar eerst de consideraties wegen. Wie een toren bouwt moet de kosten overzien. 'Wat wij met de kerk der vaderen gaan doen, zal van onze hand worden geëist.'

Ds. A Baas, classis Harderwijk zei, dat het oprecht bedoeld is wanneer van gebedsverhoring is gesproken. Als in kerkeraden is gebeden voor een andere weg dan SOW mag dit ook gezegd worden. Verder stelde hij, in reactie op ds. L. Korevaar, dat de ambtsdragersvergadering in Putten heeft laten zien hoe groot de eensgezindheid in hervormd gereformeerde kring is inzake het verzet tegen SOW.

Oud. P. F. Noordam, classis Alphen a. d. Rijn pleitte voor luisteren naar het grondvlak en vroeg om een goede tussenorde voor gefedereerde gemeenten.

Ds. J. van Zweden, classis Den Bosch, vroeg zich af of er na 1996 al niet genoeg is geluisterd.

Diaken A C. Kapteyn, classis Haarlem, hekelde fractievorming en theologendebatten en vroeg bemiddeling in te roepen van Tweede Kamervoorzitter Deetman.

Ds. J. Brezet, classis Goes, zei dat het hem hoog zat als men terug wilde achter de intentieverklaring van 1986 en men nu over fusie of federatie ging praten. 'Het groeimodel is door ons afgestemd'.

Ds. A J. Hammer, classis Hoofddorp, brach een gebedsdienst voor SOW ter sprake die, in zijn gemeente Hoofddorp was gehouden, en las een verklaring, compleet met gebed voor.

Besluiten

Toen na deze reeks sprekers het moderamen meedeelde, dat er, voorafgaande aan de nu voor januari 1996 geplande triosynode, opnieuw een extra synodevergadering zou worden gehouden, om in eigen huis eerst de consideraties van de classes te bespreken en het advies van de Commissie voor kerkordelijke aangelegenheden te bespreken, trokken ds. M. Baan, de heer L. van Walsum en ds. H. Klink moties in die richting in.

Bij het volgende gedeelte van de zitting besloot de synode met 36 tegen 32 stemmen, dat er een kerkordelijke vereiste van tweederde meerderheid (in de hervormde synode) nodig zal zijn om een besluit tot vereniging van de kerken te kunnen nemen.

Beoordeling

Alles overziende, ook de bespreking inzake de tweederde meerderheid, die nodig zal zijn voor een verenigingsbesluit, alsook het debat over de arbeidsorganisatie {Mensen en structuren', zie hiernaast), moet worden gezegd, dat niet eerder de verdeeldheid in de hervormde gelederen over Samen op Weg en de weg, die moet worden gevolgd, zo duidelijk aan het licht trad dan tijdens dit extra beraad. De impasse is diep. Het draagvlak voor Samen op Weg blijkt aanmerkelijk kleiner dan werd vermoed en brokkelt verder af In ieder geval is deze impasse nu ook zodanig aan het licht gekomen, dat de duidelijkheid erdoor is bevorderd.

Het moderamen heeft tijdig ingezien, dat diepgaand intern beraad nodig was. Tijdens het beraad stond het moderamen er ook voor, dat het beraad duidelijkheid zou brengen, voorzover dat op dit moment mogelijk was. Tijdens deze synode is ook niet geprobeerd met verhullende besluiten de hele breedte mee te krijgen, waarna men later zich moet af vragen wat nu eigenlijk besloten is.

Door te besluiten de consideraties van de classes te behandelen in een extra hervormde synode, voorafgaand aan de triosynode, is een duidelijk hervormde weg ingeslagen. Wanneer eerst op de triosynode besluiten worden genomen door de drie synoden samen, zijn de afzonderlijke synoden altijd al in zekere zin monddood gemaakt. Zij blijken de besluiten van de triosynode dan alleen nog maar te kunnen bekrachtigen. Nu gaat hervormd beraad aan de triosynode vooraf.

De vraag is nu wel hóé straks de consideraties behandeld zullen worden. Gesproken wordt dan mede aan de hand van een advies van de Commissie voor Kerkordelijke Aangelegenheden (KOA) over de consideraties. Aangenomen mag worden, dat de consideraties publiek zullen worden gemaakt. Maar wat doet KOA met 'federatie of fusie'? Daarop zijn we niet gerust als we m in acht nemen hoe terughoudend KOA op de kwestie van federatie reageerde. Duidelijk is op dit moment vooral, dat nog onduidelijk is wat federatie inhoudt. Maar reeds nu is wel bekend, dat bepaalde gemeenten en classes (ongevraagd, en dus slechts een deel van de classes) de gedachte hebben geopperd, dat het proces niet verder mag gaan dan federatie, omdat men vereniging (fusie) afwijst. Als vanwege de onduidelijkheid wat federatie is, daarmee het verzet tegen vereniging zou worden genegeerd, komen we niet verder en zou de stem van het 'grondvlak' toch niet ernstig worden genomen.

Uit de consideraties zal het draagvlak voor SOW moeten worden gemeten en gewogen. De zitting van deze synode zelve moet ons evenwel allen nu al de vraag doen stellen of SOW zo verder kan. Geharnaste voorstanders van SOW hebben nu, soms trillend van emotie, moeten aanzien, dat SOW, zoals het zich nu ontwikkelt, zwaar verzet oproept. Deze synode was voor hen een grote teleurstelling.

Het was dan ook niet voor niets, dat diverse synodeleden ernstig bezwaar maakten tegen een tweederde meerderheid, die voor vereniging is vereist. 'Wat komt er dan nog van de dialoog terecht? , vroeg ds. Hefting. Men kan natuurlijk stellen, dat in de kerk de zaken niet bij meerderheid van stemmen moeten worden beslist maar bij consensus. Maar tot heden bleek altijd weer een meerderheid de minderheid te overstemmen. Nu om een gekwalificeerde meerderheid werd gevraagd (tweederde) om tot vereniging te kunnen besluiten, is het toch op z'n minst merkwaardig, dat 32 synodeleden daar niet voor voelden. Dat zou ook, zeiden ze, niet goed zijn voor de partner. Maar gesteld dat zo'n besluit met de helft plus één wordt genomen, wat betekent zulk een besluit dan voor de partner? Bovendien zit achter deze opmerking de gedachte dat er bij 'de partner' geen verzet is, hetgeen ook wat de Gereformeerde Kerken betreft juist is. Hier heeft men alleen 'moeite met de hervormde moeite' (ds. R. Vissinga, gereformeerd synodepraeses).

Het besluit inzake tweederde meerderheid, nodig voor een fusiebesluit, werd met nipte meerderheid (36 tegen 32) genomen. Een besluit met zo'n nipte meerderheid maakt ook de impasse duidelijk.

Het was voor de duidelijkheid dan ook maar beter dat dit besluit met zo'n kleine meerderheid werd genomen.

Eén ding was tijdens dit beraad opvallend. Op een vorige synode riep mevr. ds. H. A. Keur haar vrouwelijke collegae op zich te laten horen. Welnu, aan die oproep is nu kennelijk gehoor gegeven. Maar intussen kwamen juist uit die hoek de krachtigste geluiden pro SOW, met verwijzing naar eigen classis, waar het zo goed ging. Nu zijn hervormde classes, die een vrouwelijke afgevaardigde naar de synode zenden, wel classes van een bepaalde signatuur (ik bedoel dit heel objectief). Dat daar het samengaan met de gereformeerden zo goed verloopt, tekent dunkt mij ook de signatuur van de gereformeerden in die regio's.

Ten besluite

Er mag na dit synodeberaad dankbaarheid zijn voor het feit, dat enige duidelijkheid is geschapen. Er kwam met name duidelijkheid over de procedure, die moet worden gevolgd. Dat is belangrijk. Maar belangrijker dan procedures is de vraag of er echt een geestelijk draagvlak is voor dit proces. Dat zal via de kerkelijke weg moeten blijken. In de synode bleek dat geestelijk draagvlak er voorshands bepaald niet te zijn.

De adempauze is wat ons betreft bepaald nog niet voltooid. De legitieme vraag van het voortbestaan van de Hervormde Kerk, door ds. H. Klink verwoord (zie artikel), staat recht overeind.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen