Waarschuwing tegen ontworteling

Het valt niet langer te ontkennen: de weerstand tegen en het onbehagen over het Samen op Weg-proces neemt meer en meer toe. De brieven van de 25 classicale vergaderingen bewijzen het. Waar gaat dat nu op terug?

Is dit onbehagen ingegeven door puur conservatisme? Kan ze geminimaliseerd worden en gereduceerd worden tot een soort conservatief orthodoxe stijfhoofdigheid? Zo wil het soms overkomen.

Dat heeft dan als gevolg dat men deze beweging niet zo heel serieus hoeft te nemen, al wordt ze wel als erg lastig en hinderlijk ervaren.

Ik verwijs in dit opzicht naar de foto van de N.R.C. van afgelopen zaterdag (11 juni, red.), waar, bij een artikel, waarin de bezwaarden getypeerd werden, een foto was afgedrukt van keurig in het zwart gestoken kerkgangers!!

Met andere woorden: zo zijn de tegenstanders! Ze brengen opvattingen aan de man die van gisteren zijn.

Maar: als men werkelijk eens in zou gaan op de weerstand en het onbehagen dan zou men zien dat dit een gevaarlijke karikatuur is.

Daarom ben ik zo blij met de opstelling van het moderamen. Zij geeft er blijk van dat ze deze tegenstand anders ziet en er serieus rekening mee houdt.

Ik hoop en verwacht dat dat door de hele vergadering zal gebeuren.

Wat vormde het motief, de achtergrond, waarom nu uitgerekend in maart zoveel classes in enkele dagen tijd reageerden, hetgeen een novum is in de kerk.

Ik denk het te weten: men is op het grondvlak bang, dat men nu afgescheept gaat worden met de belofte, dat het laatste woord en de uiteindelijke beslissing over de fusie van kerken aan de ambtelijke vergaderingen is. Maar dat pas aan het einde van het traject.

Maar ondertussen is er dan al zoveel gebeurd, dat er van een reële mogelijkheid van terugkeer op de schreden, die inmiddels (in de arbeidsorganisatie, met het aannemen van de ordinanties enz., enz.) al gezet zijn, geen sprake meer kan en zal zijn. Kortom (om het populair te zeggen): men is bang dat men langzamerhand in een fuik zwemt, waar men uiteindelijk zover in komt, dat men niet meer terug kan!

Wat ligt er nu achter de toenemende weerstand tegen het S.o.W.-proces?

Mag ik het kort zeggen? Het is de reële aanwezige, maar toch zo moeilijk grijpbare verbondenheid met de Nederlandse Hervormde Kerk en haar geschiedenis als volkskerk, vanuit de verbinding tussen kerk en verbond.

Het S.o.W.-proces is een herenigings-en verenigingsproces. Het is gedragen door een verlangen naar samen-doen en samengaan. Dat verlangen leeft breed in de oecumenische beweging, zelfs in de R.K. kerk, getuige de encycliek van paus Johannes Paulus II van 1 juni jl. onder de titel 'Mogen allen één zijn'.

Op veel terreinen zet men de grenzen zo wijd mogelijk open. De grenzen van de confessie van de kerkorde, van normen en waarden.

De vraag is nu alleen: hoe ver, hoe ver, zet men ze open? En wat verliezen we daar allemaal niet bij?

Die vraag leeft heel sterk achter de weerstand tegen het S.o.W.-proces. Men is bang de Hervormde Kerk, de uit de Reformatie voortgekomen, op haar belijdenis stoelende volkskerk te verliezen.

Dat is toch een zeer legitieme zorg! Die zorg leeft steeds sterker naarmate men ziet welke vragen betreffende de confessie en de normen en waarden op ons afkomen vanuit de samenleving.

Meer en meer gaat men, annex daaraan, voelen wat een groot geloofsgoed wij in de Hervormde Kerk hebben meegekregen en welk een mogelijkheden van uitbouw daarin zitten.

Hier ligt het grootste pijnpunt in het S.o.W.-gebeuren.

Men wil best nadenken over mogelijkheden van samenwerking of eenwording. Daar is vrijwel niemand op tegen. Maar die samenwerking of eenwording mag niet ten koste gaan van de Nederlandse Hervormde Kerk als volkskerk, dat wil zeggen als kerk van het verbond, met haar belijdenis.

Deze kerk mag niet verdwijnen en alleen maar binnen een V.P.K.N. voortbestaan in hervormde gemeenten en eventueel dito classes. Immers dan is deze kerk als landelijke kerk weg.

Hier ligt het grote punt. Het is toch veelzeggend, dat die vraag zo sterk en zo overwegend leeft juist in de Hervormde Kerk. Zij heeft het meest te verliezen: haar historie, haar geschiedenis.

Die historie en die geschiedenis zijn niet om het even. Het zijn haar roots, haar wortels. En die heeft ze daarin, samen met het Nederlandse volk voor wie zij verantwoordelijkheid draagt.

Dat gevoelen en dat bezwaar tegen het S.o.W.-proces hebben historische wortels. En die zijn latent of openlijk aanwezig bij hele grote delen van het kerkvolk.

In tijden van gevaar komt dat naar boven. Zo was het in de Duitse bezetting. Toen leefden velen bij het geloof der vaderen. Toen putte men uit Valerius Gedenkklank. Toen herleefde annex daaraan het kerkbesef

Maar ook in tijden buiten zulk gevaar is dat aanwezig, latent vaak. En dat komt nu weer naar boven. Men moet er een gescherpt oog voor hebben, om het te onderkennen. Men wil de kerk niet kwijt, de kerk waarin Christus Zijn daden betoonde.

Om die hechte verworteling van de kerk in de geschiedenis en van de belijdenis van Christus, is het de classicale vergaderingen te doen geweest. Tot zegen van ons volk! Anders gezegd: men wil de kerk, de volkskerk, als historische realiteit niet kwijt. Men voelt aan, dat, als deze kerk verdwijnt, er sprake is van een ontworteling!

En die is toch al allerwege aan de gang! Ook in ons land. Laat men door deze wortels de ploeg gaan, dan raken veel mensen ontworteld. Geestelijk ontworteld! Dat zal zijn gevolg hebben voor de hele geestelijke atlas en het kerkelijk geestelijk klimaat in Nederland.

Men kan dit alles kwalificeren als romantiek. Maar dan zeg ik: heel veel grote geesten hebben voor zulke zaken oog gehad. Het waren de beste theologen, politici, dichters en cultuurfilosofen, die wisten, dat zulk grondwater met deze diepe liefde voor land en kerk, van levensbelang was.

Ik noem u een paar namen om aan te tonen dat deze mensen, die bezwaren hebben tegen het S.o.W.-proces zoals dat nu gaat, niet achterlijk zijn.

Ik noem T. S. Eliot in Engeland. Hij wijst ergens op de nauwe verwevenheid van een historisch gegroeide cultuur en de godsdienst. Het zijn wellicht verschillende aspecten van dezelfde zaak. Hij zegt dan, dat een historische cultuur de incarnatie is van de religie van een volk. En dat het daarom een vergissing is om te denken dat men in het behouden en bewaren van de religie geen rekening behoeft te houden met het bewaren en behouden van een historisch gegroeide samenleving.

Ik noem u Ida Gerhardt.

Ik noem u Gerrit Achterberg. Zij hadden voor zulke dingen oog. Ik noem Groen van Prinsterer, de oprichter van de Confessionele Vereniging.

Tot slot noem ik Simone Weil uit Frankrijk. Zij zegt in het boek 'De verworteling': 'het verlies van het verleden, collectief en individueel is de grote menselijke tragedie en wij moeten oppassen dat we ons verleden niet verscheuren zoals een kind dat met een roos kan doen'. Met andere woorden: zomaar zonder te beseffen wat men doet.

Zij spreekt over de band van het volk met een regering en land (maar het kan ook met betrekking tot de kerk gezegd worden), dat er sprake moet zijn van een 'sentiment de loyaute', van gratitude en van affection, een gevoelen van aanhankelijkheid, van dankbaarheid en van genegenheid.

Die zaken staan in het S.o.W.-proces ten opzichte van de kerk op het spel.

Pas op voor ontworteling!

Bovendien is wat ik zeg bijbels. Elk réveil is allereerst herhaling, terugkoppeling. Het grote voorbeeld daarvan is het boek Deuteronomium.

Daarin wordt een groot réveil beschreven, waarin men de daden des Heeren te binnen bracht.

Zegt een psalm niet: "k Zal gedenken hoe voor dezen ons de Heer heeft gunst bewezen, 'k Zal de wond'ren gadeslaan, die Gij hebt van ouds gedaan'?

Het is een heel groot goed als het heimwee naar en het bewustzijn van het verleden weer vaardig wordt over een kerk.

Onlangs las ik: alleen op die wijze wordt er een juiste weg naar de toekomst gebaand en ontstaat er juist zicht op de toekomst. Een kerkelijk réveil is brood-en broodnodig. Maar dan wel met behoud van het eigene van de Nederlandse Hervormde Kerk.

De Nederlandse Hervormde Kerk in haar historische gestalte heeft roeping en verantwoordelijkheid. En juist in de erkenning daarvan is de openheid naar andere kerken enorm groot. Naar alle Reformatorische kerken! Doe niet alsof wij niet voor éénwording zijn. Dat is niet waar. Ook in de classicale vergaderingen heb ik het tegendeel gemerkt

Maar de kerk moet blijven. Als aan die voorwaarde voldaan is, zijn we voor een groot deel uit de impasse. En wat er dan niet mogelijk is!

Dan hebt u ons allemaal mee! Maar... dat vereist wel veel bezinning. En daar verzoek ik u nu om, om een adempauze. We hebben nu geen behoefte aan besluiten, die heel vindingrijk gevonden worden, waardoor het toch allemaal nog weer verder gaat. Dat breekt ons keer op keer op. Omdat we dan nog meer uit de pas gaan lopen met hele grote delen van het grondvlak! Dat mag nu niet gebeuren. Geen slimheden en rekensommetjes en gekunstelde uitleg van enquêtecijfers, om toch maar door te kunnen gaan!

Nee, ik vraag om bezinning, over al deze punten door de Hervormde Kerk als zodanig, naar aanleiding van de bekendwording van de consideraties.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen