Met het Woord in de wereld (1)

Met de regelmaat van de klok verschijnen er publikaties over de situatie van de christelijke gemeente in de moderne tijd. Zo vreemd is dat niet, als we bedenken dat het probleem van de ontkerstening en de ontkerkelijking de kerken in West-Europa voor grote uitdagingen plaatst. Theologen en cultuurfilosofen proberen de situatie in kaart te brengen en reageren daarmee op de uitkomst van statistieken en enquêtes.

Negatief bijverschijnsel

Moeten we blij zijn met deze stroom publikaties? Duidelijk is in elk geval, dat de problematiek leeft. Maar er is ook een andere kant. Juist het breed uitmeten van de crisisverschijnselen kan een stemming van moedeloosheid en gelatenheid kweken, alsof de secularisatie als een doem over ons land en volk ligt. Prognoses over de teruggang van de kerk hebben het gevaar van een zelfvervullende profetie in zich. Sporadisch komen de goede dingen, die er dankzij Gods trouw in ons kerkelijk leven nog zijn voor het voetlicht.

Versta mij goed, ik wil in geen geval de ernst van de situatie verdoezelen en mijzelf overgeven aan wensdenken. Waar het me wel om gaat, is te waarschuwen voor een negatieve insteek, die op de duur een verlammende uitwerking kan hebben.

Het maakt een heel verschil of we in onze bezinning uitgaan van de vaak moeizame situatie of van de beloften van het Evangelie. We zijn vaak sterk in de analyse van de negatieve factoren die ons kerkeliljk leven beïnvloeden, maar slagen er maar nauwelijks in elkaar in het huidig tijdsgewricht te bemoedigen en op creatieve wijze nieuwe wegen te wijzen. De binnenkerkelijke problematiek die veler tijd opeist en veel energie vraagt, zal daar wel mede debet aan zijn.

Een inspirerend boek

Wat wij in onze tijd broodnodig hebben is een profetisch en pastoraal getuigenis vanuit de geloofsvisie dat Jezus Christus de Heere der kerk is en dat Zijn Woord ook wegen wijst voor vandaag en morgen. Zo'n moedgevend en inspirerend boek is de studie van de Anglicaanse prediker en nieuwtestamenticus, behorend tot de evangelicale richting in de Engelse kerk, Tom Wright. Ik heb zijn boek van begin tot eind geboeid gelezen en maak u graag deelgenoot van wat ik hierin tegen kwam. Het karakter van dit boek laat zich niet met één woord beschrijven. Het is deels een bijbelstheologische studie, deels ook een analyse van de huidige cultuursituatie. Bovenal wil het een weg wijzen naar een vorm van kerk-zijn, waarin pastoraat, eredienst, apostolaat en diaconaat harmonisch verbonden zijn.

Dr. A. Vos, die de vertaling van dit boek van een Woord vooraf voorzag, wijst er terecht op, dat het bijbels getuigenis hier op een heel bijzondere manier ter sprake komt. Dat gebeurt niet in een abstract uitlegkundig betoog, maar veelmeer in een voortdurende wisselwerking van evangelie en situatie. Wright leest, zo schrijft Vos, het Nieuwe Testament als een werkboek voor de kerk om mensen en volkeren voor Christus te winnen, als een gids om in Jezus te leren geloven en het heidendom van onze tijd aan te pakken. In deze manier van bijbelstudie doet de auteur mij sterk denken aan John Stott, die ook op een dergelijke frisse en actuele wijze de Schrift laat spreken. Ik denk wel eens: Engelse theologen slagen daar dikwijls beter in dan Nederlanders, die toch meer beïnvloed zijn door de vaak abstracte Duitse aanpak. Hoezeer theologie, praktijk en spiritualiteit met elkaar verbonden zijn, blijkt uit het feit, dat de schrijver de besproken bijbelgedeelten ontleend heeft aan de lezingen van de Anglicaanse kerk in de lijdens-en Paastijd, zodat het boek ook gebruikt kan worden als meditatieboek. Bovendien maken gespreksvragen het boek geschikt voor bespreking in kringverband. Op deze wijze wil Wright gemeenteleden toerusten voor hun roeping in de moderne samenleving in getuigenis en dienst.

De moderne cultuur

Het eerste deel van dit boek probeert vanuit een aantal bijbelse gezichtspunten de moderne wereld te analyseren, zodat we zicht krijgen op de situatie. Wright vertelt van een ervaring opgedaan op de Expo in Vancouver in 1986. Terwijl de paviljoens van Pakistan en Saoedi-Arabië één doorlopend getuigenis waren van het islamitisch karakter van die landen, was er in de ruimten die aan West-Europa en Noord-Amerika toegewezen waren, op een informatiecentrum aan de rand na niets wat herinnerde aan het evangelie dat eens het hart van onze cultuur vormde. Vanaf dat moment, aldus Wright, liet de vraag mij niet met rust, of de kerk er mee volstaan kan ergens aan de rand een boodschap te bieden, die de wereldsamenleving de samenleving laat en hoegenaamd geen invloed daarop uitoefent.

'Is het enige doel van het evangelie om mensen een religieuze 'optie voor hun privéleven te bieden, die de rest van hun leven onberoerd laat? ' (blz. 23). Het is de overtuiging van de schrijver dat dat in strijd is met de inhoud van het evangelie van het Koninkrijk.

Wat zien we nu in de samenleving om ons heen? Enerzijds wordt veler denken beheerst door een dualisme, een scheiding tussen God en deze wereld, waarbij voor Gods ingrijpen in de wereld nog nauwelijks aandacht is, een denken dat onder meer vrucht is van de Verlichting en tot een vorm van praktisch atheïsme leidt. Anderzijds worden velen bekoord door een denkwijze, die God en wereld ineen denkt en tot allerlei vormen van pantheïsme leidt. Kerk en theologie lopen voortdurend weer gevaar zich aan deze beide vormen aan te passen.

Daarom roept Wright zijn lezers op tot een luisteroefening om beter zicht te krijgen op de relatie van God, de Schepper en Verlosser tot zijn wereld. De Bijbel kent geen scheiding tussen de natuurlijke wereld en het gebied waarop God betrokken is. Wel heeft zij weet van de onderscheiding tussen God en zijn wereld, de Schepper en zijn schepselen, het goede en het kwade.

Knus en opstanding

In het vervolg van zijn boek laat de schrijver zien hoe Gods openbaring in Jezus Christus ingaat in de wereld van jodendom en heidendom. Jezus Christus kwam in deze wereld als de vervulling van hetgeen aan Israël bekend gemaakt was in wet en profeten. Op boeiende wijze maakt Wright duidelijk dat we de weg en het werk van Christus niet kunnen verstaan zonder het Oude Testament open te slaan.

Een belangrijk hoofdstuk is gewijd aan het New Age-denken, door Wright gekenschetst als een parodie op het christelijk geloof. Christenen zullen dit nieuwe heidendom alleen maar op de rechte wijze tegemoet treden als zij ernst maken met de boodschap van kruis en opstanding. Het verhaal van de verheerlijking op de berg maakt duidelijk dat de weg tot verlossing niet de weg van de zelfontplooiing is, maar de zelfverloochening op de kruisweg. Jezus is die weg gegaan. Want zo alleen overwint Hij de machten van het kwaad door de last van de zonde op zich te nemen.

Het kruis is zo de plaats waar aan de ene kant de uiterste consequentie van het heidendom, het verzet van de mens die God uitbant te zien is en anderzijds de plaats waar God zich openbaart in zijn liefde en gerechtigheid.

Maar de prediking van het kruis staat in het licht van Pasen.

De opstanding van Christus onthult ons de diepste waarheid over God. De Paasbelijdenis culmineert dan ook in de belijdenis van Thomas: 'Mijn Heere en Mijn God'. Vanuit Pasen valt er ook licht op de taak van de kerk. De tijd na Pasen is de tijd van de wereldzending in de kracht van de Heilige Geest.

Bescheiden, maar beslist verzet de schrijver zich tegen de protesten van hen die de gedachte aan een wereldzending verwerpen. Zending in de geest van Jezus is geen religieus fanatisme, maar kan alleen maar geschieden in de navolging van Hem, die gekomen is om te dienen en die omzag naar zondaren en bedelaars.

En waar christenen zich laten leiden door de Heilige Geest, zullen zij er voor bewaard worden te vervallen in de arrogantie van hun eigen agenda of in de lafheid van het relativisme (blz. 123).

Afwijzing van het dualisme

Wat is dan de taak van de kerk in de wereld? Wright signaleert drie modellen waarop de kerk in kan gaan op het heidendom: aanpassing aan het heidendom, de terugtocht in het ghetto of: je gedreven voelen dieper te onderzoeken wie God is.

Scherp keert de schrijver zich tegen elke vorm van dualisme, dat ook christenen zo vaak parten speelt. Soms worden evangelie en politiek, evangelie en lichamelijkheid, evangelile en seksualiteit gezien als tegenstellingen. Men zweert bij zekerheden, maar tegelijk wordt de levende stem van de Schrift er door gesmoord. Of men trekt zich terug in een 'christelijk' ghetto en vervalt tot een zwart-wit denken waarbij men zichzelf ziet als de ware kinderen van het licht. Boeiend is de manier waarop de auteur laat zien hoe ook in de dagen van Jezus en Paulus beide vormen van dualisme aanwezig waren.

Beide vormen van dualisme spreken soms nog wel over het kruis, maar nemen de opstanding niet serieus.

De belijdenis van de Drieëenlieid volop actueel

Vanuit Pasen ontvangen wij een nieuw zicht op God, de Drieënige. Tegenover allerlei heidense tendensen vormt de oerchristelijke belijdenis van de Drieëenheid het volste en rijkste antwoord. Want het gaat in deze belijdenis niet om abstracte speculatie of een dor leerstuk, maar om de kern van het geloof, die alles te maken heeft met de praktijk van het christelijk leven. Wright zegt onder meer: Toen de vroege kerkvaders dit leerstuk ontwikkelden, verwoordden zij daarmee hun overtuiging, dat God op de een of andere wijze zowel de transcendente Schepper is, die de wereld draagt en in stand houdt, als Degene die zijn eigen leven daarin legt, en er naar verlangt, dat de aarde vol zal zijn van zijn heerlijkheid' (blz. 139). Juist deze belijdenis geeft ons een scherp zicht op de relatie tussen God en de wereld: God en de wereld vallen niet samen, maar zij zijn ook niet geheel gescheiden. Terwijl allerlei filosofieën en levensbeschouwingen het probleem van het kwaad zoeken te verkleinen, zegt de leer van de Drieëenheid dat God het kwaad zo ernstig neemt, dat Hij in Christus het zelf op zich neemt en er mee afrekent.

Voor mij ligt hier een van de hoogtepunten uit dit boek. In een tijd waarin velen wat schouderophalend aan het klassieke dogma voorbij gaan, laat deze Anglicaanse prediker zien, hoe vruchtbaar deze erfenis van de vroege Kerk is voor onze moderne situatie, om zowel elke vorm van dualisme als ook elke vorm van ineenvloeien van God en wereld te overwinnen. 'Er is volop reden voor hoop, wanneer wij de waarheid van de Triniteit vatten. Dit leerstuk heeft de wereld veroverd. Het heidendom geeft plezier, maar Jezus geeft vreugde. Het dualisme maant tot verzaking, maar Jezus belooft opstanding. Geen wonder, dat de vroege christenen de wereld veranderden. Hun alternatief voor aanpassing of terugtrekking was het aanvaarden van een trinitarisch wereldbeeld, en daaruit te leven' (blz. 140), aldus Wright, die er dan aan toevoegt dat het dan wel nodig is zelf door de liefde van deze God gegrepen te zijn. (Slot volgt)

Naar aanleiding van Tom Wright, Nieuwe taken voor de kerk van nu, vertaald uit het Engels door Jan Maarten Goedhart. Met een ten geleide van dr. A. Vos, 248 blz., prijs ƒ32, 50, Boekencentrum Zoetermeer 1995.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen