Over het preken (1)

Wijlen professor Bavinck, de beroemde dogmaticus van de Vrije Universiteit, heeft ergens opgemerkt: laten onze predikanten zich toch bovenal met alle kracht op hun preken toeleggen, op inhoud en vorm beide. Dat is het voornaamste stuk van hun ambtelijke arbeid, waaraan de rijkste beloften en de grootste zegen verbonden is.

Het kan wel soms de schijn hebben, alsof men op rotsen ploegt en alle arbeid tevergeefs is, maar het is toch zo niet. Gods Woord keert niet ledig weer. En de gemeente waardeert een goede preek. Ze beloont haar misschien niet met woorden van lof, maar toch met een trouwe opkomst, met een luisterend oor en met een ontvankelijk hart. Preken moet zijn en meer en meer worden de kracht van onze bediening des Woords; wij hebben daarin een wapen, dat ongeloof en bijgeloof verslaat.

Elk dienaar van het Woord weet deze dingen, maar het lijkt of de geest van de tijd alles doet om de toewijding aan de voorbereiding voor de prediking te verstoren.

Daar is vooreerst het beslag, dat het gemeentelijk leven op hem legt. Daar is een veelheid van eisen aan hem gesteld. De veelbezigheid geldt als gewichtigheid. Om nu maar niet te zeggen, dat het door de gemeente veelszins als noodzakelijk wordt geacht. Het gonst in een moderne gemeente van activiteiten, maar de vraag kan worden gesteld: moet nu de predikant werkelijk overal bij zijn? Gelukkig daagt hier en daar het besef, dat het te veel worden kan. Gezegend dan ook de ambtsdrager, die zijn predikant hiervoor waarschuwt.

Wij moeten ook zelfde moed hebben vele dingen ongedaan te laten om met alle overgave het ene nodige te doen. Het is nodig de geest van het activisme te doorschouwen. In alle kerkelijk handelen kan eenzijdigheid ontstaan. Sommige gemeenten huldigen het traditionalisme. Angstvallig waakt men ervoor de bestaande vormen en gewoonten te bewaren. Het moet alles blijven zoals het immer is geweest. Daarin wordt alle heil gezocht. En zeker, het verdient geen aanbeveling onophoudelijk alles te veranderen. Sinds de Tweede Wereldoorlog heeft men met grote drift in vele delen van de kerk alles gewijzigd, maar tot een opbloei van het kerkelijk leven is het allerminst gekomen. De leegloop is er niet door tot staan gekomen.

Maar omgekeerd, het activisme heeft ook geen baat gebracht. Het ontbreekt daar wel niet aan alle mogelijke verenigingen, clubs, gemeenschappen en kringen. Maar diepte is ook daar niet te vinden. De oorzaak openbaart zich bij enig nadenken vanzelf voor ons oog. Het traditionalisme lijdt aan levensleegte, aan langzaamheid en traagheid om nieuwe impulsen uit het levende Woord tot opbouw van het gemeenteleven te verwerken. Het activisme lijdt aan on­ rust en haast. Het springt van het nieuwe naar het allernieuwste, zonder zich af te vragen of men werkelijk de allerdiepste behoeften van een gemeente op het oog heeft.

Het activisme klemt zich teveel aan het denken van een bepaalde eeuw vast, maar realiseert zich te weinig dat Gods Woord aangeeft, waar de noodzaak van levensvernieuwing ligt. Zowel het traditionalisme als het activisme kunnen patronen worden, waardoor men zich aan de levende aanspraak van het Woord onttrekt. Het traditionalisme wordt dan behoudzucht zonder open te staan voor het Woord. Het activisme wordt vernieuwingszucht, die zich geen tijd gunt om naar het Woord te luisteren. Niet onze levenswerkelijkheid geeft de normen aan, waarlangs de gemeente bearbeid moet worden - dat doet het Woord Gods alleen. En zo zou het wel eens kunnen gebeuren, dat de traditioneel ingestelde door het Woord geordeeld wordt. Maar evenzeer de activist. Ook hij heeft zichzelf gezocht.

Welnu dan, de geest van onze tijd is veelszins de rustige voorbereiding van de prediking tegengesteld. Er moet zo veel gedaan worden. Maar er is nog een punt, waarop wij moeten letten. De ongeregeldheid in de persoonlijke levenshouding.

Men laat zich voortdrijven door optredende ambtelijke verplichtingen, die wel gelding hebben. Maar evenzeer door andere bezigheden, waartoe wij geen roeping bezitten. Daar ligt de oorzaak, dat velen in niveau achteruitgaan. Eerst van binnen dan dan ook naar buiten. Voor beide - voor het wegzinken in traagheid zowel als voor het hollen en vliegen, bewaart alleen een in trouw volgehouden dagindeling. Het geordende huiselijk leven dient dan ook in alle opzichten de rustige voorbereiding voor de prediking. Het is echt niet nodig vele dagen aan één te zuchten voor het maken van de preek, maar het moet ook niet worden, dat men volstaat met een dagdeel. De oude pastoraaltheologen geven aan, dat een flinke dag voldoende is. Of anders een aantal uren over verschillende dagen verspreid. Hoe vroeger hoe beter.

En - zijn nu de voorwaarden voor een rustige preekvoorbereiding gewaarborgd, wat zal nog bovendien tot voordeel zijn? Een grondige Schriftkennis. Er zijn in iedere gemeente mensen die de predikant beschamen in hun omgang met de Schrift. De protestantse kerk leeft van zulke leken en de predikant kan en moet van hen voeding ontvangen. Intussen is zijn omgang met de Schrift niet van andere aard als de hunne.

Er is geen speciale vorm van bijbellezen voor geestelijken alleen en ook met de hulpmiddelen der wetenschap leest de theoloog de Bijbel principieel niet anders als de theologische leek. Hij oefent zich misschien hooguit bewuster dan deze in haar te verstaan en te gehoorzamen. Maar zijn opdracht als predikant en herder der gemeente wijst hem inderdaad geheel en al op de Schrift. Alles wat de predikant kan doen, staat en valt daarmee of het uit haar geest komt dan wel uit een andere geest.

Het leven met de Schrift vormt het kruispunt van alle krachten, waarmee zich de predikant tot zijn dienst toerust. Bij de Schrift komt samen de openbare zijde van het ambt en het geestelijk leven van de man. Bij de Schrift ontmoeten elkaar de wetenschappelijke discipline en het gebed. De Heilige Schrift is het middelpunt en de predikant is een mens, die op dat centrum gericht, bidt, werkt en zich daaruit voedt.

Dat houdt nu in, dat wij een zekere wijze van omgang met de Schrift dienen te onderhouden. Wij kunnen daarin niet wettisch zijn. ledere generatie ontmoet de Schrift weer anders. Maar als nu iemand een vingerwijzing behoeft - de kennis van de Schrift is mechanisch en organisch. De mechanische kennis kunnen wij verdelen in notitia localis en notitia realis. De notitia realis is de kennis der woorden, die in het geheugen liggen, de notitia localis het kennen van de plaats waar de woorden zijn te vinden. De notitia localis wordt door veel lezen van de Schrift en door de behandeling van de Schrift met anderen bevorderd. De notitia realis ontstaat door bijbelstudie.

De organische Schriftkennis ontstaat door de mechanische te verbinden met het gelovig thuisraken in het Evangelie. Daardoor weet men de afzonderlijke stukken in hun samenhang godsdienstig aan te wenden.

Hoe getrouwer en hoe geloviger wij op den duur met de Schrift omgaan, hoe meer samenhang wij in de Schrift gaan vinden. De waarde van de belijdenisgeschriften treedt dan voor onze geest naar voren. De ene plaats verheldert de andere. Het is alsof wij door de gangen van een paleis wandelen. Zien wij in één zo'n gang een deur openstaan, het blijkt, dat de kamers daarachter onderling weer verbonden zijn. Gelukkig, dat er veel hulpmiddelen zijn om in de Schrift thuis te raken. Maar niemand kan ontslagen worden van de plicht om telkens weer tot de Schrift te gaan. Wij zullen ontdekken dat deze nooit teleurstelt.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen