De islam: uitdaging voor liet christelijk geloof?

De islam in de belangstelling

De islam staat momenteel volop in de belangstelling. Een paar gebeurtenissen uit de laatste weken kunnen dat illustreren. Nog maar even geleden stond in het nieuws te lezen dat er een eerste moskee gebouwd gaat worden in de 'eeuwige stad', de stad van de pausen, Rome. Ook konden we lezen dat de paus bereid is om over bepaalde punten met de islam in gesprek te gaan om samen één front te vormen tegen moderne ontwikkelingen. In politiek Den Haag werd gesproken over de bekostiging van imamopleidingen in Nederland.

Onlangs verscheen een proefschrift van dr. W. Smit onder de titel 'De islam binnen de horizon'. En, op de vorige hervormde synode-vergadering werd gesproken over de dialoog tussen islamieten en christenen.

Deze gesignaleerde belangstelling voor de islam is niet verwonderlijk. Meer en meer komen wij als Westeuropeanen in aanraking met de islam.

In de meeste geïndustrialiseerde landen wonen vele allochtonen, die islamiet zijn. In de internationale politiek nemen Arabische landen, met hun olievelden en rijkdommen, een steeds belangrijker plaats in. Mondiale vraagstukken vergen een mondiale aanpak, waarin men aangewezen is op medewerking van de landen waar de islam de cultuur en de politiek bepaalt. Ook de kerken bewegen zich in dit krachtenveld. Ook zij kunnen niet om de vragen die de islam hen stelt, heen.

Het zelfbewustzijn van de islam

De islam is een zeer zelfbewuste godsdienst, ook tegenover het christelijke geloof. Dat komt voort uit het feit dat de koran gezien wordt als een afsluiting van veel openbaringen. De openbaring aan Mohammed is, volgens de islam, de vervolmaking van het Oude en Nieuwe Testament en tegelijk de correctie van onze kanon. Dat houdt in dat er in de koran bestanddelen overgenomen zijn uit het Oude en Nieuwe Testament, maar ook dat de meest wezenlijke delen zijn weggelaten of veranderd. En dat met een beroep op het feit dat Mohammed, de profeet, van God de hoogste openbaring gekregen heeft.

Het 'superioriteitsgevoel' van de islam wordt nog versterkt door het morele verval in het Westen, waar de publieke rol van het christelijk geloof meer en meer tot het verleden lijkt te horen.

De islamiet is - in tegenstelling tot veel christenen met betrekking tot de bijbel - vast overtuigd van de waarheid van de koran. Men stelt daar geen kritische vragen bij. De koran is een boek, waarin een voor velen eenvoudige en inzichtelijke godsdienst gepresenteerd wordt. Er is volgens de islam maar één God, die zijn openbaring en wet ten volle gegeven heeft aan Mohammed. Het navolgen van de wetten van de islam verenigt de moslims tot een sterke internationale geloofsgemeenschap.

Met deze zelfbewuste houding op religieus gebied ziet de christen zich geconfronteerd.

De houding van de Kerk

Hoe staat de Kerk hier nu tegenover? Voelen velen zich in de ontmoeting met dit vaste geloofsbewustzijn niet wat onzeker? Daar komt bij dat de islam voor veel mensen zo onbekend is. Dat werkt in de hand dat sommigen er beducht voor zijn. Om daar vrij van te komen, is het goed om eens iets te lezen over de koran. Een gids die daarbij helpen kan is het boek 'In gesprek met moslims' van prof dr. Johan Brouwer dat in 1994 verscheen bij uitgeverij Groen. Men leert er iets van de koran door kennen èn men raakt onder de indruk van de rijkdom van het christelijk geloof!
Nee, men hoeft het gesprek met de islam echt niet uit een soort angstvalligheid te schuwen.

Wat men echter zeker niet moet doen is het gesprek met de islam aangaan in een naïef optimisme.

Er zijn naïeve christenen die de boodschap van het christelijk geloof vooral zien in een oproep om op te komen voor de gaafheid van de schepping en voor gerechtigheid. Zij hopen in de islam eenzelfde élan aan te treffen, waardoor men gezamenlijk de problemen van de tijd aan kan. Dè kenmerkende hoofdwaarheden van het christelijk geloof worden daarbij vaak genegeerd, zo niet ontkend of van hun historische gehalte ontdaan en politiek vertaald.

In dat geval zal blijken dat men - zonder de wapenrusting van het geloof - zwak staat tegenover de invloed van de - islam. Wordt hier en daar al niet gezegd dat het eigenlijk niet veel uitmaakt in wie men gelooft?

Een getuigend gesprek

Het gesprek met de islam hoeven we niet te schuwen. Maar het dient wel een getuigend gesprek te zijn, of zoals het op de synode gezegd werd een gesprek dat uitloopt op het getuigenis van de Kerk.

Als het gesprek met de islam wezenlijk een getuigend gesprek zal zijn, dan dient de Kerk zich te bezinnen op de fundamenten van haar geloof.

Dan gaat het gesprek, wat de Kerk betreft, niet zozeer over politiek en mondiale vraagstukken, met voorbijgaan van de kernstukken van het christelijke geloof, maar vooral over de inhoud van het geloofsgetuigenis.

Een gesprek is gediend met eerlijkheid. Het zal in het gesprek dan ook moeten gaan over de uitzonderlijke waarheden van God de Drieënige en van de vleeswording van het Woord. En de eerlijkheid gebiedt om te zeggen dat de islam Christus in haar boek wel kent, maar niet - wat voor het christelijke geloof essentieel is - als de mensgeworden Zoon van God!

Er wordt in de koran wel gesproken over God, maar niet over de Drieënige God, Vader, Zoon en Heilige Geest.

En juist deze waarheden die de bijbel ons wél verkondigt en voorhoudt, vormen de kern van het christelijke geloof en van het christelijke getuigenis.

Hoe pover steekt daarbij de islam niet af Immers dit getuigenis leert ons God te kennen - in tegenstelling tot wat de koran leert - als een in-en-in genadig God, die de wereld zo lief had, 'dat Hij zijn eniggeboren Zoon gegeven heeft, opdat een ieder, die in Hem gelooft, niet zal verderven maar het eeuwige leven zal hebben'.

Als wij zelf als Kerk bij deze kernwaarheden van het christelijk geloof zouden leven en de rijkdom van deze Godskennis zouden herontdekken, dan zou het gevolg daarvan zijn dat wij minder angstvallig, maar overtuigender en getuigender midden in de wereld zouden staan, ook ten opzichte van de islam.

We zouden ook minder naïef zijn, in het veronderstellen dat de kernverschillen tussen de islam en het christelijk geloof wel over het hoofd gezien kunnen worden, zoals hier en daar gesuggereerd wordt.

Zijn deze geluiden te horen omdat de Kerk zelf innerlijk verzwakt is en er binnen de theologie zelf een afbreuk heeft plaatsgevonden met betrekking tot de grote geloofswaarheden?

Voorwaarden voor zo'n getuigend gesprek

Wil de Kerk het gesprek aan kunnen gaan, dan moet ze wel Kerk zijn!

Waar ze dat niet meer is, en meedoet aan individualisme en toegeeft aan de secularisatie, en zich van haar wezenlijke taak terugtrekt op bijzaken, daar staat ze ook in het gesprek met de islam zwak.

Dr. W. Aalders wijst er in zijn nieuwste boek 'De Kerk het hart van de wereldgeschiedenis' op, dat de kerken in Noord-Afrika zich willoos lieten overvleugelen door de islam omdat zij naar binnen toe sectarisch geworden waren, en zich afzijdig hielden van de wereld van toen. De verzwakking die daarmee gepaard ging, is haar noodlottig geworden.

Waar de Kerk zelf, hoezeer er ook gesproken wordt over apostolaat, de toer opgaat van individualisme en pluriformiteit en haar kracht gaat zoeken in bijzaken, daar zal blijken dat ze niet opgewassen is tegen de stroom van de ontwikkelingen die zich in de wereld voordoen. Daar zal ze haar belangrijkste roeping - getuige te zijn! - niet meer, tot heil van de wereld, waarmaken.

Het getuigenis in de moderne tijd

En dat terwijl onze tijd schreeuwt om zulk een getuigende Kerk!

Laat mij daar nog iets van mogen zeggen, ook in verband met de problemen die vooral moslimjongeren in het Westen ondervinden.

Wij leven in de tijd van secularisatie. Daardoor is er een leegte en een vacuüm ontstaan in het levensgevoel van veel mensen. De moderne tijd en het moderne denken, waarin de mens alleen staat in de wereld, dringt overal in door, ook in moslimgezinnen.

De problematiek van de in het Westen levende jongeren van islamitische huize is soms groot.

Opvallend is dat dat ook in het eens zo gesloten jodendom van voor en na de oorlog het geval was. Een figuur als de joodse schrijver Franz Kafka heeft daar ten zeerste onder geleden. Zijn leven bestond uit angst en uit een vaag schuldbesef De moderne tijd had hem de geborgenheid van de joodse wet ontnomen. Dat maakte hem bitter eenzaam. Zonder op zijn diepe levensvragen een antwoord te vinden ging hij zijn weg. Bij lezing van zijn boeken ziet men welk een vragen de secularisatie aan de mens stelt!

Met wat een eenzaamheid wordt de mens door de moderne tijd opgezadeld!

De secularisatie is een typisch Westers proces waar weinig tegenover gesteld wordt. Zou het antwoord op de vragen die ermee gemoeid zijn niet juist in het Westen gevonden moeten worden? En wel in de bijbel?

Ik las ergens in een opstel over Franz Kafka dat het jodendom hem niet meer helpen kon. Maar de schrijver van het opstel, die zelf een christen-jood was, merkt dan op dat het christelijk geloof veel meer aanknopingspunten biedt voor een antwoord op de vragen van iemand als Kafka. Hij zegt: 'De door de wet verlaten wereld is sterker met onheil beladen, dan die van de christen, waarin God zelf eens lichamelijk ver­ schenen is, zodat de wereld voor altijd glanst in de nooit gedoofde weerschijn van de Komst van Christus' (H. J. Schoeps, Over de mens, Antwerpen 1969, blz. 136).

Het voorbeeld van Christus

In het besef dat in de komst van Christus als de Zoon van God hèt antwoord ligt op het gevoel van leegte van de moderne mens, mag de Kerk haar dienende taak uitoefenen, als ontfermer over zielen.

Dat doet me denken aan de Heere Jezus en Zijn verhouding tot de Samaritanen. Samaria is wel enigermate te vergelijken met de islam.

De Samaritanen ontleenden, evenals de islam dat later zou doen, veel aan het jodendom. Desondanks hielden ze vol dat zij de ware erfgenamen waren van de bijbelse openbaring.

De Heere Jezus nu ontweek, zoals zovelen in Zijn dagen dat wèl deden, Samaria niet. Hij ging er dwars doorheen. Hij ontmoette er bij de waterbron een vrouw die aan lager wal geraakt was en geen weg meer wist. Op de vraag wie de ware God aanbad, zei Hij: 'Wij weten wie wij aanbidden, het heil is uit de joden'.

Dat hield Hij vol. Maar, datzelfde heil bracht Hij haar, door haar ervan te overtuigen dat Hij de Christus, de Zoon van de levende God is, in wie het heil der wereld te vinden is.

De christelijke Kerk is geroepen met dat getuigenis dwars door 'Samaria', waar zoveel verloren zielen zijn, te gaan. De boodschap is dezelfde: 'Het heil is uit de joden', en vooral: 'De enige Heiland der wereld, dat is Hij: Jezus Christus, de Zoon van de levende God'.

Waar vindt men het antwoord op de vraag naar de aanwezigheid van God en waar vindt men genade in die mate en op die grond zoals in het Nieuwe Testament?

Waar vindt men een apostelschap van een Paulus en van een Johannes, met die reikwijdte en die gedrevenheid vanuit de liefde van God die in hen werkzaam was? Waar vindt men een getuigenis als van de Kerk als lichaam van Christus waar God gekend, aanbeden, geprezen en gediend wordt en waar Hij tegenwoordig is? Waar anders dan in het Evangelie van Christus. Professor Brouwer zegt, als hij zijn boek besluit, er het volgende van: 'In oprechtheid van deze liefde te getuigen, ook tegenover de moslims, is de rechtvaardiging van de dialoog. Ook de moslim is een mens, voor wie Christus gestorven is'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen