Boekbespreking

Dit boek is de handelseditie van het proefschrift waarop de auteur promoveerde bij prof dr. P. J. Buijnsters aan de K.U. te Nijmegen. De studie is helder opgezet in een driedeling. Het eerste deel biedt een globale landschapsverkenning: op grond van het voorwerk - opdrachten, lofdichten en voorwoorden - van ruim 70 18e-eeuwse dichtbundels, probeert de auteur tot een aantal indicaties van piëtistische poëzie te komen. Het tweede deel bevat twee dieptepeilingen: poëzie van de Middelburgse jurist Pieter Boddaert (1694-1760) en de predikant Rutger Schutte (1706-1784), wiens naam mede verbonden is aan de Psalmberijming van 1773. Het derde deel bevat een thematische vergelijking van het werk van beide dichters.

Piëtistische poëzie is op te vatten als een eigensoortig genre binnen de religieuze poëzie in het algemeen en naast de orthodox-gereformeerde of calvinistische dichtkunst in het bijzonder. De kern is, aldus Post: 'het in de tale Kanaans beschrijven van de dynamische werkelijkheid van het leven des geloofs', waarbij we vooral moeten denken aan de verhouding van de ziel - in haar verschillende gestalten - tot God. De belangrijkste thema's zijn: de wedergeboorte, de strijd tegen duivel, wereld en het eigen ik, geestelijke verlating, blijdschap als vrucht van het geloof hemelverlangen en het Heilig Avondmaal, en dit alles verwoord in de 'tale Kanaans'.

Als dichters der Nadere Reformatie - in het voetspoor van 17e-eeuwers als Willem Sluiter en Jodocus van Lodenstein - stonden de twee genoemden buiten het officiële, literaire circuit. Ze meden de toen gangbare klassieke invloeden en methologische beeldspraak, als zijnde 'van de wereld'. De auteur heeft naar mijn mening het piëtistische klimaat en de piëtistische poëzie overzichtelijk in kaart gebracht. Niettemin zou het boek aan kracht gewonnen hebben als de piëtistische inhoud en vormkenmerken zouden zijn vergeleken met die van orthodox-gereformeerde poëzie. Hier is nog werk aan de winkel!

Heel boeiend zijn de twee hoofdstukken over de bemoeienissen van Schutte met de Staatsberijming van 1773: en nuttig kijkje in de binnenkamer. Ik betwijfel overigens of de invoering wel zo 'betrekkelijk probleemloos' geschiedde als de auteur doet voorkomen. Verder mis ik de visie dat deze berijming niet ontkomen is aan wat we thans 'contextualiteit' noemen: het 18e-eeuwse 'optimistische' en rationele denkklimaat - waarvan Schutte zich ongetwijfeld wilde distantiëren! - , blijkend uit formuleringen als 'met vasten gang het pad der deugd betreden' (Ps. 1 : 4) en 'we? verstand den weg betreên der vromen' (Ps. 101:2).

Eén aspect heb ik node gemist: de kwaliteit van de besproken poëzie. Hebben deze gedichten literaire kwaliteit of zijn ze eerder een variant van niet-literaire pastorale poëzie, zoals we ook heden ten dage volop tegenkomen? Of, nog anders geformuleerd: bereikten Boddaert en Schutte - wier werk, hoezeer ook verwant, onderling toch opvallende accentverschillen vertoont: een interessante conclusie - het niveau van Van Lodenstein, die wèl een plaats in de Nederlandse literatuurgeschiedenis heeft gekregen? Ik meen dat de auteur deze vragen niet uit de weg had mogen gaan. De degelijke studie is op verzorgde wijze uitge­geven door uitgeverij Den Hertog voor een billijke prijs. Een interessant boek, vooral voor degenen die geboeid zijn door de Nadere Reformatie en de dichtkunst van deze stroming.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen