Boekbespreking

Een hartelijke gelukwens aan de jonge doctor, christelijk gereformeerd predikant, die kort geleden op dit onderwerp promoveerde aan de T.U. te Apeldoorn. Temidden van de vele publikaties over gezin en opvoeding heeft Steensma een eigen invalshoek gekozen, nl. die van de theologische ethiek. Het boek biedt dus geen (godsdienst-) pedagogische studie, maar een ethische bezinning. Onder theologische ethiek verstaat de auteur de wetenschappelijke bezinning op de openbaring van God ten aanzien van het menselijk handelen met betrekking tot de status, roeping en bestemming van de menselijke persoon. (9) Duidelijk wil Steensma hierbij gaan in het gereformeerde spoor, daarbij luisterend naar dogmatici en ethici als Heyns en Velema. Het boek is als volgt ingedeeld. Na een 'Woord vooraf volgen zes hoofdstukken, een samenvatting en een summary, een lijst met literatuur, afkortingen en enkele registers. In het eerste hoofdstuk verantwoordt de auteur het bestaansrecht van de theologische ethiek. In hoofdstuk 2 bespreekt hij verschillende theologisch-ethische modellen (de R.K., de nieuw gereformeerde, de theologie van de ordeningen, van Barth, van de samenleving). Hoofdstuk 3 biedt een analyse van de actuele situatie van ouderschap, gezin, kindschap. Er is een historische ontwikkeling van patriarchaal gezin naar partnerschapsgezin. In het proces van vermaatschappelijking heeft de overheid steeds meer invloed op het gezin gekregen. Jeugdland verdwijnt. Op de achtergrond spelen steeds mee de gevaren van autonomie en valse zelfontplooiing. Om tot een eigen conceptie te komen, volgt in hoofdstuk 4 een bespreking van de antropologie (leer van de mens). Steensma gaat in op het beeld van God. (mooi!) Ouders representeren God. (185) Bijzondere aandacht voor het kind wordt gevraagd. (191) In hoofdstuk 5 werkt Steensma zijn stelling uit dat het gezin gestalte van het koninkrijk is. Het staat in de spanning tussen schepping en verlossing. Theocratie is er slechts in Christus. In de Schrift speelt het 'huis' (oikos) een grote rol. Er is een over en weer tussen gezin en gemeente. Het boek eindigt met een hoofdstuk over normatieve gezichtspunten. Het gaat om de concretisering van het 5e gebod. (146) Er zijn negen fundamentele gezichtspunten, ontleend aan Heyns: gehoorzaamheid, liefde, eerbied, gerechtigheid, verzoening, waarheid, gezag en macht, vrijheid, hoop op God. Steeds worden deze punten toegespitst naar het praktische handelen van ouders en kinderen. Zo betekent de pijler van de liefde, dat er ruimte aan elkaar wordt gegeven in het gezin.

Steensma heeft ons een boek geboden, waarin veel informatie wordt gegeven. Zo bv. hoofdstuk 2 over theologisch-ethische modellen, dat ik persoonlijk een sterk hoofdstuk vind. De auteur heeft wel steeds de neiging om 'heel veel' te zeggen, hetgeen iets vermoeiends heeft voor de lezer. Ook is er dan het gevaar dat uitspraken wat ongenuanceerd overkomen en niet onderbouwd worden. Ik zou daarvan verschillende voorbeelden kunnen noemen, maar volsta met de zinsnede op p. 139: 'het niet-opvoeden overheerst in de omgang met kinderen binnen onze cultuur'. Kun je dat zonder bewijzen zo zeggen? Wat versta je onder opvoeding? Deze opmerking brengt me tevens tot mijn eigenlijke vraag bij dit boek. Het gaat om het volgende: van harte stem ik in met de normatieve visie van Steensma. Hij wil zich in deze studie laten leiden door de Schrift. Toch blijven de uitspraken algemeen, soms abstract. Komt dat niet omdat het onderwerp zozeer de godsdienstpedagogiek raakt, dat dat veld toch het geestelijke slagveld is als het om opvoedingsvragen gaat? Tot een echte confrontatie met de toonaangevende denkers over ouders, gezin, kinderen en opvoeding kan het nu niet komen. Langeveld wordt slechts 1 keer genoemd! (190) Waar blijft de strijd met Imelman (triadische opvoeding), Meyer, Andree? Waar de discussie met Nipkow, Brezinka en ten onzent met iemand als Ploeger en dieper nog met Habermas als geestelijke vader van tal van pedagogische opvattingen vandaag? Een antwoord op hun stellingen zou zeer waardevol geweest zijn. Overigens doet mijn vraag niets af van de waardering voor deze studie. Het munt uit in Schriftstudie. Dat is echt gereformeerd. Daarmee heeft de auteur theologen, pedagogen en gemeenteleden, opvoeders en opvoedelingen een dienst bewezen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen