Calvijn-congres in Parijs

Nieuwe ontdekkingen

Op 13 en 14 oktober vond in Parijs een Calvijncongres plaats, getiteld 'Calvin et ses contemporains' (= Calvijn en zijn tijdgenoten). Het congres werd georganiseerd door de 'Vereniging tot bevordering van de geschiedenis van het Franse protestantisme' in samenwerking met de Franse vereniging voor de studie van de 16e eeuw en de 'Ecole des Hautes Etudes'. Het congres stond onder leiding van de hoogleraren Olivier Millet en Bernard Roussel en mevr. Marianne Carbonnier-Burkard, allen te Parijs. Het meest opmerkelijk van dit congres was (naast de zeer strenge veiligheidsmaatregelen), dat er twee belangrijke nieuwe ontdekkingen publiek werden gemaakt. Namelijk:

1. Een tot nog toe onbekend geschilderd portret van Calvijn uit een privéverzameling te Straatsburg.

2. Drie manuscript-banden met preken van Calvijn, waarvan ca. 100 tot nog toe onbekend waren.

Dr. Max Engammare, die momenteel in het Instituut voor Reformatiegeschiedenis te Geneve aan de uitgave van 95 preken van Calvijn over Genesis werkt, deelde mee dat toen hij 3 maanden geleden de bibliotheek van de Franse Hervormde Gemeente te Londen bezocht, hij daar deze ontdekking deed. Tot zijn grote verbazing trof hij daar 3 handschrift-banden aan met preken van Calvijn. Het zijn preken over het boek Jesaja, waarvan een aantal reeds bekend was, maar ca. 100 preken nog onbekend. Voor het Calvijn-onderzoek, dat zich in de laatste jaren meer en meer bezighoudt met Calvijns prediking, is deze vondst een aanwinst van onschatbare waarde.

Vervolgens: ds. Paul Lienhardt uit Straatsburg was de gelukkige, die een tot nog toe onbekend portret van Calvijn uit een particuliere verzameling wist aan te kopen. Wij hadden reeds een portret van de jonge Calvijn en verder slechts portretten van hem op oudere leeftijd. Nu is er een fraai portret van Calvijn op ca. 35-jarige leeftijd bij gekomen. Het werd voor het eerst publiek vertoond aan het eind van het congres tijdens een bijeenkomst op zaterdagavond in het gebouwvan de Vereniging voor de geschiedenis van het Franse Protestantisme aan de rue de Saint Pères, zodat ieder het schilderij van zeer dichtbij kon bewonderen. Wat uit andere portretten tot nog toe niet duidelijk was, blijkt nu, dat Calvijn niet iemand was met donkere ogen, maar met blauwe ogen.

Ontvangst door de overheid

Het Calvijn-congres vond plaats in een zaal van de Sorbonne en dat is natuurlijk interessant, omdat de 'Sorbonnistes' zeer bepaald niet tot Calvijns medestanders behoorden. Het enorme gebouw in z'n huidige staat draagt het stempel, dat kardinaal Richelieu er in 1642 aan heeft gegeven en in de zaal waar het congres werd gehouden, prijken enorme schilderijen van Pascal, Bossuet en Descartes naast de bekende figuren uit de Franse literatuur. Maar de ereplaats was vanzelfsprekend voor Richelieu zelf. In Calvijns tijd werden de hervormden te vuur en te zwaard vervolgd en het vuur van de vervolging werd sterk aangewakkerd vanuit de Sorbonne. Nu werden de leden van dit Calvijncongres op 13 oktober ontvangen in het Senaatsgebouw te Parijs (een tempel van de Franse revolutie) en daarna werd hun door de burgemeester van Parijs een receptie aangeboden in het stadhuis. Hoezeer Frankrijk ook geseculariseerd is, het blijkt dat de Franse overheid er waarde aan hecht dat er wetenschappers zijn, die zich met de bestudering van de reformatie en bijzonder met Calvijn bezighouden. Het lijkt in ons goede vaderland van vandaag volstrekt onmogelijk, dat de deelnemers van een dergelijk congres door onze overheid in Amsterdam of Den Haag ontvangen zouden worden. Die eer zou bij ons eerder aan een voetbalclub ten deel vallen.

Vernieuwing van het Calvijn-onderzoek

Het Calvijnonderzoek in Frankrijk, dat vroeger door de grote namen van Jacques Pannier, Jean Cadier, Richard Stauffer, Rodolphe Peter gedragen werd, maar de laatste tijd in Frankrijk leek te tanen, blijkt nu opnieuw tot bloei te komen en springlevend te zijn. Vele jonge wetenschappers met grote deskundigheid kwamen aan het woord met hun voordrachten. Was vroeger het terrein van de reformatie en vooral van Calvijn bij uitstek het terrein waarop kerkhistorici werkten, opvallend is nu de verandering, dat velen uit andere vakgebieden en met name vele profaan-historici zich met dit terrein bezig gaan houden en dat is zeer zeker een verrijking.

Het congresthema: 'Calvijn en zijn tijdgenoten' wijst ook in deze richting. Het gaat momenteel om wat wij noemen de contextualiteit. De vraag naar de persoon van Calvijn en naar zijn persoonlijke omgang met zijn vrienden en zijn polemiek met zijn tegenstanders staat daarbij centraal. Onder de 22 lezingen was prof dr. Heiko Oberman met een bijdrage over: 'Calvijn en Farel'. De brieven tussen hen beiden zijn van zeer intieme aard en geven een kijk in het hart van Calvijn. Francis Higman behandelde de verhouding van Calvijn en het Anglicanisme. Mevr. Olivia Carpi-Mailly gaf een inzicht over de verhouding van Calvijn met zijn jeugdvriend Louis de Tillet, bij wie Calvijn een toevlucht vond tijdens het woeden van de vervolgingen in Parijs, maar die uiteindelijk niet met hem de weg der reformatie ging. Het was de Tillet, die Calvijn na diens verbanning uit Geneve in 1538 zeer indringende vragen stelde aangaande zijn roeping. Aan Calvijns belangwekkende antwoorden is tot nog toe onvoldoende aandacht geschonken. Calvijn was uiterst gevoelig op dit punt, zoals blijkt uit zijn polemiek met kardinaal Sadoletus in 1539. Prof Jeannine Olson uit Providence, Rhode Island, vertelde over haar onderzoeksproject naar de naaste vrienden van Calvijn. Het gaat er om van alle relaties van Calvijn in Geneve informatie uit archieven, bv. testamenten etc. samen te brengen om een meer precies beeld te kunnen geven van de directe omgeving van de hervormer. Van lang niet ieder zijn geschriften bekend, zij waren bv. stadsbestuurder of zakenman in Geneve, maar waren wel degelijk invloedrijk in hun tijd. Voor Calvijn geldt hetzelfde als voor Luther, dat het onderzoek zich zozeer op henzelf heeft gericht dat tot nog toe de aandacht voor hun omgeving daardoor teveel naar de achtergrond is geschoven. Mevr. Olson schreef indertijd een zeer boeiend boek over de armenzorg in Geneve en zij is in staat om dit onderzoek tot een goed eind te brengen. Prof Burger (Vrije Universiteit) behandelde Calvijns vroege avondmaalsleer aan de hand van diens twee brieven uit 1537. Michel Reulos, president van de Société de l'histoire du Protestantisme Francais, behandelde de relatie van Calvijn met de juristen van zijn tijd. Calvijn, die aanvankelijk rechten studeerde, kende persoonlijk alle grote juristen van zijn dagen. En natuurlijk kan op een congres dat plaatsvindt op de Sorbonne de verhouding van Calvijn en 'Sorbonnistes' niet ontbreken. Al deze verfijnde detailstudies brengen geen grote opzienbarende nieuwe dingen aan het licht, maar samen completeren zij het Calvijn-beeld en daardoor wordt toch een aantal misvattingen in de gangbare meningen over Calvijn — hoevelen schrijven steeds weer elkaar na! — rechtgezet. Een getalenteerde jonge Franse historicus: Bernard Crottet, publiceerde kort voor het congres een belangwekkende nieuwe biografie over Calvijn: Calvin, Biographie (Editions Jean-Claude Lattès, Paris 1995, ISBN 2-7096-1632-7), dat voorzover ik daarvan reeds kennis heb kunnen nemen, veel evenwichtiger is en veel meer recht doet aan Calvijn dan het bekende, maar omstreden, ook in ons land vertaalde boek van William J. Bouwsma en ook dan het eveneens in ons land vertaalde boek van Alister McGrath, dat niet uitmunt door grote kennis van de bronnen. Jammer dat het juist deze boeken zijn, waar men tegenwoordig op valt, want er zijn betere en er komen betere studies, die wij graag t.z.t. zullen aankondigen.

Het congres werd afgesloten met een publieke lezing over 'Godsdienst en de medische wetenschap in de 16e eeuw'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen