Torenspitsen-Gemeenteflitsen

BROEK OP LANGEDIJK

Temidden van de resten van wat ooit het 'duizend eilanden-rijk' was, ligt Broek op Langedijk.

Een gemeente die van oudsher in de bouwerij zat. Kleine zelfstandige boeren trokken iedere dag met de punter erop uit om de vele akkertjes, omgeven door het water, diverse koolsoorten te verbouwen. Het is de gemeente met de veiling boven het water, waar de veilinghal voorheen in verbinding stond met open water. Nu nog is deze veiling te zien, als monument en museum.

Door de centrale rol van de bouwerij vertonen vele grafzerken in de kerk afbeeldingen van groenten.

Sedert de verkaveling (eind jaren '60) is van het karakteristieke beeld van Broek veel verdwenen. Een restant van akkers en water aan de oostzijde van het dorp is veranderd in een natuurmonument. Enkele akkers worden nog bewerkt, maar het merendeel van de akkers is thans het rijk van de watervogels.

Van de huizen die oorspronkelijk aan het water stonden, zij n de meeste inmiddels omringd door vast land. Het belangrijkste water als toegang naar de veiling, de Voorburggracht, is nu een belangrijke verkeersader door het dorp.

Vijf kerkgebouwen telt Broek op Langedijk. Zij liggen alle aan de Dorpsstraat. Het gebouw van de hervormde gemeente is het oudste van die vijf kerkgebouwen. Als enige van de vijf gebouwen is het nog gelegen aan water, tegen de rand van het natuurgebied. Zo verbindt de ligging van het kerkgebouw als het ware de culturele en de godsdienstige historie van het dorp.

Van het kerkgebouw zelf is bekend dat het staat op de plaats waar oorspronkelijk aan het begin van de twaalfde eeuw een kapel met spits verrees. In de dagen dat Broek op Langedijk nog Broekkerspel heette, was deze kapel gewijd aan St. Pontianus, bisschop van Rome (230-235) die als een martelaar stierf op last van een kerk die toen nog afwijkende meningen met de dood afstrafte.

In de 15e eeuw werd het huidige driezijdig gesloten koor opgetrokken. Het is smaller dan het in de vroege 16e eeuw opgetrokken schip. De laatgotische kerk is voorzien van een tongewelf, en de constructie wordt bijeengehouden door trekbalken. Op de voorgevel staat een houten torentje, vermoedelijk pas geplaatst in de negentiende eeuw. In de toren hangt nog altijd de klok van 1 meter doorsnee uit 1504. Het opschrift luidt: 'Sanctus Poncianus vocor Gerhardus de Wou me fecit anno domini MCCCCCIIII' (= Ik word de heilige Poncianus genoemd. Geert van Wou heeft me gemaakt in het jaar des Heeren 1504).

Deze klok is in 1942 op last van de Duitse bezetter uit de toren gehaald. Het schip dat de gestolen klokken over het IJsselmeer vervoerde, werd echter door de schipper eigenhandig tot zinken gebracht. Na de tweede wereldoorlog werden ze weer naar boven gehaald en zo keerde de Pontianusklok weer terug in de toren van Broek op Langedijk. De kerk is na 1745 meer dan eens verbouwd en hersteld.

In het metselwerk worden vele verschillende steensoorten gevonden. Het interieur van de kerk onderging in de loop der eeuwen grote wijzigingen. In de kerk hangt tegen de noordwand een bord met daarop de tien geboden, daterend uit 1642.

De preekstoel, halverwege de zuidwand, dateert van 1709. In 1773 en 1774 werden respectievelijk het doophek en de tegenover de preekstoel staande banken voor schout, schepenen en raadsleden geplaatst. Die zitplaatsen waren geenszins vrij: wie op een zondag zijn plaats leeg liet, verbeurde 5 1/2 stuiver ten bate van de armen. Van het oorspronkelijke doophek zijn waarschijnlijk slechts resten verwerkt in het huidige doophek.

Aan de westzijde is een portaal van het schip afgeschot. Aan de oostzijde is, onder het orgel, de consistorie gesitueerd.

Het orgel bestaat uit samengestelde laden en pijpen en komt uit Duitsland. In 1880 is het in de kerk geplaatst op de balustrade aan de oostkant. In 1945 is het orgel gerestaureerd en de dispositie veranderd.

Bij de vernieuwing van het kerkdak in 1951 werden twee op elkaar bevestigde plankjes gevonden, waartussen een stuk papier was bevestigd. De tekst, gedateerd in het jaar 1815, geeft een beeld van de armoede en de werkverhoudingen tussen timmerlieden en kerkmeesters, die als 'spioneerders' en 'grootste farizeeërs' te boek staan. Tevens wordt grote zorg geuit over het jaar 1815. Het is het jaar van Napoleons terugkeer van Elba en zijn zwanezang bij Waterloo.

Omstreeks 1570 moet Broek op Langedijk zijn overgegaan tot de hervorming. In 1573 wordt voor het eerst gesproken over een eigen predikant. Van 1591 tot en met 1859 waren de hervormde gemeenten van Zuid-Scharwoude en Broek op Langedijk gecombineerd. De eerste predikant van de combinatie is J. Vossius (1591-1594).

Sedert de ontbinding van de combinatie dienden 24 predikanten de hervormde gemeente van Broek op Langedijk. Hun namen staan vermeld op een predikantenbord, dat aan de noordzijde in de kerk hangt, opgemaakt in eenzelfde stijl als het bord met de tien geboden.

Afscheiding, doleantie en vrijmaking hebben alle hun sporen getrokken door het kerkelijk leven van Broek op Langedijk. Ter linker-en ter rechterzijde van het kerkgebouw zijn zo langs de Dorpsstraat de zusterkerken te vinden. Ook de doopsgezinde vermaning is aan het 'noordend' van het dorp te vinden.

Zoals de ligging van het kerkgebouw een samenkomen van culturele en kerkhistorische lijnen laat zien, laat ook de gemeente die er 's zondags in bijeenkomt een samenkomen van twee lijnen zien: die van sociale en kerkelijke gemeenschap. Nog altijd is de gemeente heel nauw verbonden met het sociale leven. Met name onder de jongeren wordt dit ervaren als een heel belangrijke factor voor kerkgang en betrokkenheid bij de gemeente. Degenen met wie je naar de kerk gaat, zijn ook vaak degenen met wie je doorde-week contact hebt. Hun eigen plekje verwierven zij op de balustrade aan de westkant, in de wandelgangen ook wel 'de bovenkamer' genoemd.

Wel is er de laatste jaren een toename van de functie als streekgemeente. En voor hen die buiten de geografische gemeentegrenzen wonen, is het al minder eenvoudig om de band met de gemeente zo intensief te onderhouden.

Toch klinken iedere zondag in beide diensten de psalmen en gezangen, uit volle borst gezongen door een gemeente die zich geroepen weet om God te loven. De verbondenheid door het geloof overstijgt de sociale verbondenheid.

De oude kanselbijbel uit 1682 vertoont de sporen van een lang en regelmatig gebruik. Het Woord mag nog altijd klinken in een kerkgebouw dat veel ondergaan heeft, waarin veel veranderd is. Ook de taal verandert met de jaren. De grondhouding blijft echter dezelfde: die van een luisterende en biddende gemeente.

Ook nu, terwijl het gebouw grondig wordt gerestaureerd, en de gemeente tijdelijk onderdak vindt bij de gereformeerde kerk en de gereformeerde kerk (vrijgemaakt), klinkt dat Woord. Maar met verlangen wordt uitgezien naar het einde van de werkzaamheden (waarschijnlijk begin 1996), om dan weer het oude, vertrouwde en beter toegeruste kerkgebouw te betreden. Om weer vanaf de oude vertrouwde plekjes te kunnen zingen van Gods genade en liefdevolle trouw.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen