Torenspitsen-Gemeenteflitsen

BLEISWIJK

Wie vanuit het noorden op Bleiswijk aanrijdt, ziet voor zich twee kerktorens. De hoge toren aan de Hoefweg hoort bij de Roomskatholieke kerk. De andere toren, minder hoog, torent spits genoeg boven de daken uit en staat midden in het dorp tegen de hervormde Dorpskerk aan.

Ouderdom van de Dorpskerk

Wie voor het eerst de hervormde kerk van Bleiswijk binnenkomt, zal direct het jaartal 1668 in het oog springen, dat in grote cijfers is gegraveerd in de eerste van drie dwarsbalken boven de koorruimte. Toch is dit niet het jaartal dat kenmerkend is voor het 'geboortejaar' van het fraaie kerkgebouw dat de Kerkstraat in Bleiswijk vandaag de dag siert. ' Wie zijn ogen verder laat ronddwalen, zal rechts van de preekstoel het 'predikantenbord' zien hangen, met als opschrift: Naamlijst der Predikanten te Bleiswijk, sedert de Reformatie. De eerste predikant op dit bord is ds. J. Janse, die in het jaar 1579 tot 'gereformeerd' predikant van Blesewic werd bevestigd. We zijn dan haast een eeuw vroeger. Maar ook dit jaartal geeft geen uitsluitsel over de ouderdom van het kerkgebouw. In plaats van omhoog te zien, kan men ook naar de vloer kijken, die tot aan de kerkmuren (voorheen zelfs daarbuiten) zijn bedekt met grafstenen. Diverse jaartallen sieren de meer dan 60 grafzerken, waarvan de oudste, dat van Andries Cornells soon, teruggaat op het jaar 1608 .

Dat het kerkgebouw echter een voor-reformatorische tijd heeft gehad blijkt niet alleen uit oude archiefstukken, maar ook uit de bouw zelf. Bij de restauratie van 1971-1974 is immers in de zuidelijke muur van de vijfkantige koorruimte een kleine deuropening tevoorschijn gekomen, waarbij na verdere graafwerkzaamheden de funderingen van de sacristie werden blootgelegd.

Deze funderingen zijn in 1975 weer met aarde toegedekt. Het deurtje is hersteld en komt nu uit op de 'kleine kerkstraat'. Dit oude kerkpad, nu niet meer dan een schelpenpaadje voor 'achterom', blijkt volgens een afbeelding uit 1729 een brede laan te zijn geweest, die veelvuldig werd gebruikt. Op de achterzijde van deze prent staat geschreven: '...den jaare 1729 dese streek doorrydende, vonden het dorp Blyswyk een groot en deftig dorp te syne voorsien van fraye huysen. De kerk was niet van de minste dorpkerken.'

Voor een meer juiste tracering van de ouderdom van Bleiswijks Dorpskerk moeten we echter de archieven raadplegen. Daaruit blijkt, dat Bleiswijk in de twaalfde eeuw een dochterkerk was, die geld afdroeg aan de moederkerk van Hillegersberg. Uit kerkrekeningen van 1170 blijkt, dat de dochter in dit opzicht vele malen rijker was dan de moeder, zodat er van een vrij grote kerkelijke gemeente in Bleiswijk sprake was.

In een missieve uit 1248 wordt als van het dorp Blesewic gesproken, terwijl in het Tiendenregister van Schieland uit 1275 de kerk genoemd wordt, al wordt de vorm niet beschreven. Ofschoon niet met zekerheid is vastgesteld, mogen we veronderstellen, dat het eerste godshuis van Bleiswijk een tienkantige kapel is geweest, waarvan de huidige vijfkantige koorruimte het (halve) overblijfsel is.

In 1532 verleende de bisschop van Utrecht toestemming tot herbouw van het koor en de toren. De huidige kerk is op deze fundering uit 1532 gebouwd.

Restauratie

De eerste grote restauratie vond plaats in 1865, waarbij de steunberen werden vergroot en ondersteund door heipalen. Ook werd de noordgevel en het koor aan de buitenzijde voorzien van een ontsierende pleisterlaag. Het koor was (tot aan de derde balk vanaf de dakruiter) in gebruik als consistorie en ingangsportaal. Deze restauratie ging met dusdanig veel problemen gepaard, dat ze bijna geheel ongedaan werd gemaakt door de ingrijpende restauratie van 1971-1974. Maar liefst 154 perspalen van 15 meter lengte werden onder de reeds verder zakkende muren van de kerk gebracht.

De ruimten naast de toren kregen een bestemming voor consistorie en huishoudelijke voorziening. De tot die tijd uit drie delen bestaande herenbanken werden teruggebracht tot twee delen, de houten kerkbanken werden vervangen door rieten stoelen, en de koorruimte met preekstoel kwam 'een dakbalk naar voren', zodat de kerkruimte kleiner werd. Het aangezicht van de kerk is op deze wijze meer in overeenstemming gebracht met de situatie van 1532.

Als de stenen van dit Godsgebouw eens konden spreken. Zij zouden ons vertellen van de overname tijdens de hervorming, die vrij 'geruisloos' moet zijn gebeurd. Er zijn geen vernielingen bekend, terwijl meer dan zestig archiefstukken uit de voor-reformatorische tijd bewaard zijn gebleven.

De stenen zouden spreken over de watergeuzen, die in platbodems over de Rotte en door de Lange Vaart op weg waren om Leiden te ontzetten, en over Bleiswijks weerbare mannen die in opstand tegen de Spanjaarden al snel de zijde van de Prins van Oranje kozen, en bij Voorschoten voor de Prins moesten gaan graven.
We zouden horen van oefeningen (exercitiën), die ten tijde van de Bataafse Republiek door Franse soldaten in het kerkgebouw plaatsvonden. Of van de telegraaf, die in 1809 op de toren werd gemaakt door Jan Houter en Gerrit Manders. Of van 'hondemeppers', die het blaffend volk uit de kerk moesten jagen ten behoeve van het godvruchtig volk, dat zijn toevlucht vond onder de bediening van Woord en Sacrament. Ook voor praktische doeleinden was het bedehuis zeer geschikt. We zouden niet vreemd opzien, als we wisten, hoe de kerk lag opgetast met emmers voor brandweer, terwijl natte brandslangen te drogen hingen in de toren, en de brandspuiten na gedane dienst aan weerszijden van de toren in de kerk werden gestald. Een traditie, waaraan tot 1952 werd vastgehouden, waarbij genoemde brandemmers tot aan de restauratie van 1971 in de kerk bleven. Als de stenen konden spreken, wie zou dan niet willen weten van de klokken, die uit de toren werden gestolen, terwijl het kleine trouwklokje, dat vandaag nog bij elke kerkelijke huwelijksinzegening met de hand wordt bediend, bewaard is gebleven, en in de dakruiter boven het koor zijn vaste plaats heeft teruggevonden.

Voorgangers

Maar het zijn niet alleen de stenen die spreken. Ook voorgangers zijn er geweest, die het Woord bediend hebben. Of dat in alle zuiverheid is gebeurd? Wie zal niet zijn wenkbrauwen fronsen, wanneer hij op het predikantenbord als vijfde en zesde predikant sinds de Reformatie ineens de namen van Simon Episcopius en Henricus Slatius leest, predikanten met een remonstrantse achtergrond. Beide predikanten werden respectievelijk in 1610 en 1613 aan de 'gereformeerde' gemeente van Bleiswijk verbonden. Echter, met het tijdens de Dordtse Synode van 1618/1619 opstellen van de Dordtse Leerregels, zijnde de vijf artikelen tegen de Remonstranten, konden zij zich niet meer handhaven.

Ds. Slatius verliet Bleiswijk, terwijl Episcopius op 6 juli met het merendeel van de afgezette en door de staten verbannen predikanten voorging naar het Brabantse Waalwijk, het eerste verzamelpunt. Omdat de Staten-Generaal de wegen naar Waalwijk liet bewaken, voegde deze groep zich later bij Johannes Wtenbogaert in Antwerpen vanwaar zij de Remonstrantse Broederschap stichtte.

Terug naar Bleiswijk, zien wij in de recente geschiedenis een andere kerkelijke scheuring, waardoor de hervormde gemeente werd opgedeeld in een confessionele en een gereformeerde-bevindelijke modaliteit. De gemeente, die zich tot de laatstgenoemde rekent, is na enkele jaren 'evangelisatie' geworden tot een Buitengewone Wijkgemeente, terwijl de confessioneel georiënteerden bleven kerken in de 'grote kerk' (of zoals op het dorp nog al eens wordt gezegd: 'van de andere hervormde kerk'). Sinds enkele jaren mag elke zondag in verschillende diensten vanaf dezelfde kansel in de Dorpskerk zowel een confessionele, als ook een gereformeerd-bevindelijke prediking worden gebracht.

Ter voorbereiding op dit artikel dwaalde ik nog eens door de koorruimte, waar vele oudheidkundige voorwerpen liggen, die bij de restauratie ontdekt werden (van burgemeestersbijbel tot pijpekoppen). Boven op één van de toonkasten zag ik de stenen banderol liggen, afkomstig van het knekelhuisje. Ik werd erdoor getroffen, niet alleen vanwege het feit, dat mijn ogen dezelfde letters lazen als de ogen van mijn medereiziger uit het jaar 1729, die dezelfde woorden achterop zijn tekening schreef, toen hij door Bleiswijk kwam.

Maar het is de ernstige betekenis van deze woorden, die hém aan mij, en mij aan hem verbindt! Er staat:

DAT GY NV SYT WAER ICK VOOR DESE SOO ICK NV BEN SOO MOET GY WESEN'

Maar... dit kan niet het laatste woord zijn, voor degene die gelooft. Daar is meer. Zoals de Schriften verkondigen, zoals door de eeuwen heen mocht wórden verkondigd, wat de Heere aan Zijn volk voorhoudt: 'Ik heb u beiden voorgehouden, de dood en het leven. Kiest dan het leven, opdat gij leeft, gij en uw zaad.'

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen