Christelijke opvoeding in een post-christelijke samenleving

In de hoofdstukken 1 tot en met 4 worden de hoofdlijnen getrokken van de christelijke opvoedingssituatie: richtingsbesef, liefde, verantwoordelijkheid en zelfbewustzijn.

De situatie is: Christelijk opvoeden in een postchristelijke samenleving waarin de volgende verandering er al is, voor de vorige is verwerkt, hoe moet dat?

Typerend voor een wereld-dorp waarin we nu leven is, dat losstaande christelijke gezinnen de verantwoordelijkheid voor de opvoeding niet aankunnen. Ze moeten zich met anderen verbinden tot 'een meer-gezinnen opvoedingsgemeenschap'. (63).

Ter Horst stelt heel duidelijk dat 'de richting van de christelijke opvoeding van vandaag en morgen geen andere kan zijn dan die van de weg naar 'Je­ ruzalem', de weg van Jezus, Die de Weg is, de Waarheid en het Leven.' (12)

Ter Horst ziet zich verplicht om aan te geven welke mogelijkheden er zijn voor de christelijke opvoeding.

Daarbij speelt een voorname rol een belangrijk adagium van de liefde: Je bent me gegeven, ik heb je gevonden, maar ik moetje blijven zoeken. (17) Daarnaast is de opvoeder ook verantwoordelijk. Er moet een kindvriendelijke opvoedingssituatie gemaakt worden: sturen en laten geworden. De mate van vrijheid zal aangegeven en bewaakt moeten worrden.

De kinderen moeten leren 'technisch' met de werkelijkheid om te gaan, want anders krijgen ze geen greep op de verwarrende stroom van gebeurtenissen en komen ze in een chaos terecht, maar er moet ook een zekere mate van 'onbevangenheid' zijn: overgave, verwondering, bewondering en heilig ontzag. 'Kennisse en vreze' wat alles te maken heeft met geborgenheid. (26) Dat vraagt van de opvoeder dat hij met zijn hart erbij betrokken is: 'alleen vuur kan vuur ontsteken.' (29) In de hoofdstukken 5 tot en met 7 worden er meer details aangebracht op de hoofdlijnen in de opvoedingssituatie. Het kan in elk geval niet goed gaan met de opvoeding als geborgenheid en perspectief ontbreken. (35)

Steeds wijst Ter Horst erop dat de eerste zeven jaar van het leven in dit opzicht heel belangrijk zijn: als geborgenheid en perspectief ontbreken, dan komt er een eeltlaag rond de ziel van het kind en krijgt het later problemen; dan ontbreekt ook een voedingsbodem voor de Boodschap van het Evangelie, het voorbeeld ontbreekt dan. (37) In de 'Heilige "Verhalen' komen behalve God ook de opvoeders en het kind voor. (40) Als die verhalen de leerkracht niets doen, doen ze de kinderen ook niets. Als de leerkracht plichtmatig een stukje uit de kinderbijbel voorleest, omdat 'zoiets er nu eenmaal bij schijnt te horen hier', dan is die leerkracht een gevaar voor de geestelijke volksgezondheid. Voor bidden geldt hetzelfde. Aan elk gebed gaat vooraf: Stilte en inkeer. (40)

Veel aandacht geeft Ter Horst aan de grondvormen; aanraken, gebaren, eten en drinken, spelen, kijken, exploreren, praten, werken, leren, dienen en vieren. Veel aandacht wordt er gegeven aan de gezamenlijke maaltijd (alleen zondag is onvoldoende): 'Geen enkel gezin en geen enkel huwelijk blijft in stand als er niet een paar keer per week een 'hoofdmaaltijd' is, waarbij samen ongestoord en lekker kan worden gegeten, gedronken en gevierd.' (50)

De nadruk op de persoonlijke leermeesters klinkt het hele boek door. Die kunnen niet vervangen worden door een interactieve CD-rom. (58)

Ter Horst zet een streep onder de noodzaak dat in de kerkelijke gemeente ruimte komt voor een pelgrimsreis en de bedevaart, want als het avontuur verdwijnt, verdwijnt de jeugd. (54) Verder moet er elke zondag een klein feestje gevierd worden. (61) Bij zingen en spelen mag er misschien wel een dansje af. (60) Verder moet er plaats zijn voor een kerstkaarsje, een paaskaarsje, een doopkaarsje en een kaarsje bij een begrafenis. (61)

In hoofdstuk 7 wordt aandacht gegeven aan het feit dat we leven in een multiculturele samenleving en dat we als christenen leven in een minderheidsgroepering, als een subcultuur. Dan geeft Ter Horst vier modellen. Hij kiest voor het oase-model: maximale eigenheid en maximale solidariteit. (69) Dat heeft ook gevolgen voor de schoolkeuze. (73) In de hoofdstukken 8 tot en met 13 wordt het pedagogisch kwintet uitgewerkt: beschermen, verzorgen, overdragen, inleiden en inwijden. (78) Veel rijke gedachten worden er door de schrijver aangegeven. Hij eindigt het boek met de opmerking dat 'een van de centrale pedagogische problemen van deze tijd is het gebrek aan toekomstperspectief, als dat niet aanwezig is, kunnen kinderen en jeugdigen nergens heen, ze raken dan gemakkelijk verstrikt in de duivelskringen van produceren en consumeren.' (135)

De titel van het boek, schrijft Ter Horst, kan aangevuld worden: Wijs ze de weg naar Jeruzalem. (136) Het zal duidelijk zijn dat de emeritus-hoogleraar pedagogiek in dit boek heel wat biedt vanuit de pedagogische bezinning op de vraag naar wat christelijke opvoeding in onze tijd inhoudt, waarvan we goed notitie moeten nemen.

Ten aanzien van de geestelijke invulling zijn er ook heel wat vragen te stellen: de noodzaak van de bekering, het Borgwerk van de Heere Jezus en het toepassende werk van de Heilige Geest, blijven onderbelicht. De bijbels-gereformeerde benadering mis ik te vaak in deze publikatie. Dat komt waarschijnlijk omdat Ter Horst schrijft het meest tedanken te hebben aan Comenius en Kohnstamm? (13)

Maar zonder reserve wordt er gewezen op de kern van de christelijke opvoeding: Jezus is de Weg, de Waarheid en het Leven.

Dr. W. ter Horst: Wijs me de weg!, Kok Kampen 1995, ƒ 29, 50.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen