Calvinisten in Rusland (2)

3. Open Christianity: een christelijke school in nood

Onder het communisme heeft het dissidente Russisch-orthodoxe echtpaar Ivanov een ondergrondse christelijke school gesticht. Na de Perestroika, in 1991, stelde het gemeentebestuur een uitgeleefd pand ter beschikking. De school heet Ópen Christianity. Het is wel een Orthodox initiatief en er is ook een orthodoxe kapel in het gebouw, maar men staat open voor protestantisme, voor internationale contacten, voor de dialoog met de niet-gelovigen en voor de vragen van cultuur en samenleving. Naast een gecombineerde basis-en middelbare school (7-17 jaar) is er nl. ook een religieus-filosofisch instituut, een soort 3-jarige E.H. (nu 80 studenten) o.l.v. dr. Ivanov. De ruimte werd opgeknapt. De school groeide uit tot 200 leerlingen. Mevrouw Ivanov, de directrice, vertelde ons het hele verhaal. Ouders brengen soms grote offers, maar arme ouders kunnen dat niet. Geld uit het Westen voor de salarissen is onontbeerlijk. De school is juridisch een dependance van een naburige staatsschool. De staatsscholen in Rusland zijn overigens veel groter (1200-1400!), onpersoonlijker en straffer. De leerplicht, die het communisme had ingevoerd, is in 1992 weer afgeschaft. Onderwijs is primair weer een zaak van de ouders geworden. Het vak politieke vorming is ook afgeschaft en het vak godsdienst is mogelijk geworden, maar wie moet dat doen? Als protestanten het proberen, werken de R.O. popen tegen. Op Open Christianity geschiedt Bijbelonderwijs ongehinderd. Deze kleine christelijke school is ook warmer en persoonlijker. Een veelbelovend begin dus. Maar ineens betwistte het stadhuis de wettigheid van het contract over het gebouw en van het onderwijs zelf. Er kwam in 1994 een dwangbevel om het pand te verlaten, zonder dat een vervangende locatie werd aangeboden. Waarom? ! De Nederlandse onderwijsadviseur drs. W. Westerman legt het uit. Hij is in dienst van de Unie voor het Christelijk Onderwijs en van Educa Transfer International in Amersfoort, dus weet er alles van. Een bijzondere, christelijke school, zegt hij, past nog niet in Rusland. Een school moet aan bepaalde eisen voldoen, wil men erkend worden. Maar men kan pas aan die eisen voldoen, alsmen erkend wordt. Iets dergelijks gebeurde destijds ook in de Nederlandse schoolstrijd. Pas na veel strijd is de oplossing gevonden. Hier ontbreekt nog de nodige wetgeving. Intussen is na 5 jaar vrijheid voor van alles en nog wat weer toestemming nodig in Rusland. Het stadhuis vreesde ook dat er een sekte in het gebouw zat, maar ontdekte toen toch dat de R.O. Kerk erachter stond. Toen dacht men weer aan een rechtse groep. De school zelf vreest weer dat achter de hoge ambtenaar de maffia zit, die het gebouw wil kopen of verkopen. Intussen is het aantal leerlingen teruggelopen tot 80, het aantal klassen gehalveerd. Wij bezochten de klassen en ontmoetten de leerlingen. Wij zagen wat er aan het gebouw nog opgeknapt moet worden. Wij ontmoetten de Nederlandse vrienden die hieraan blijven werken, m.n. de voorzitter, directeur van een christelijke school in Nederland.

Zo vindt hier een complete schoolstrijd plaats. Overal in Oost-Europa doen zich zulke conflicten voor over kerk-en schoolgebouwen. Alleen internationale druk kan hier indruk maken, zegt men. Maar ik denk: er is alleen hierom al een christelijke politieke partij in Rusland nodig. In Petersburg is één van de vijftig zetels bezet door een christen. En in het parlement in Moskou heeft een christendemocratische partij tien van de honderden zetels.

4. De conferentie: het begin van een Calvijns-Orthodoxe dialoog

Door de contacten van de Russische school met zijn Westerse supporters kwamen deze Russisch-Orthodoxen in dialoog met Nederlandse calvinisten. Verschillende herfstconferenties werden gehouden over geloof en democratie, christelijk onderwijs enz. Maar nu was dan een conferentie belegd over het thema: Calvinisme en Orthodoxie. Dr. Ivanov had enkele docenten uitgenodigd van de Geestelijke Academie in Petersburg (bij het naburige Newski-klooster). Drs. A. Zijlstra van de Reformatorische Wijsbegeerte in Nederland kende in Amerika Calvin College en Dordt College en zodoende waren enkele docenten van de Chr. Reformed Church in Amerika naar Rusland gekomen. Drs. Westerman, die bisschop Hegedüs van Hongarije juist in Nederland in de Dom van Utrecht had vertaald, zal er wel voor gezorgd hebben dat ook deze bisschop en zijn medewerker uit Hongarije naar Rusland waren gekomen. 'Wij hebben dezelfde problemen als u', zei hij tegen Ivanov. Ik hoorde hem in de wandelgang de Amerikanen bedanken voor hun hulp aan de herstelde universiteit van Sarospatak in Hongarije. Hij vertelde op de conferentie stralend over de nieuw operichte Christelijke Universiteit in Boedapest. Niet vertoond sinds de Reformatie! Waar moeten de gebouwen en professoren vandaan komen, vroegen sceptici. Maar het plan is toch aanvaard door synode en parlement! En nu zijn er al vier faculteiten. Ik zag dr. Ivanov aandachtig luisteren. Hij zal gedacht hebben: als zoiets in Petersburg ook zou kunnen...!

Van de conferentie zelf geef ik slechts enkele impressies. Dr. Ivanov pleitte ervoor om de theologie niet los te zien van de andere terreinen. Uit Russische boekjes over Calvijn kwam hij op diens predestinatieleer, de kracht en de zwakheid daarvan. Westerse Calvijnkenners in de zaal stonden klaar om zijn Calvijn-beeld te corrigeren. Zelf mocht ik een inleiding houden over 'Calvijn als bruggenbouwer'. Luther en Zwingli konden elkaar helaas niet vinden op het tere punt van het Avondmaal. Maar let ook op de: 'niet-theologische factoren'. Hier botsten twee culturen. Calvijn heeft een bijbelse brug willen slaan tussen de behoudende en de progressieve reformator. Men leze dr. Nijenhuis, Calvinus Oecumenus. Calvijn wilde geen derde maar juist één reformatie. Helaas is de brug mislukt. Toch blijven calvinisten bruggenbouwers: de Heidelberger is de laatste poging. Nu wil Open Christianity in Rusland ook een brug bouwen tussen Orthodoxie en protestanten. Laten ze elkaar niet misverstaan als 'rooms' of 'sektarisch', maar samenkomen rond de Schrift. 'Wij Calvinisten zijn - in alle bescheidenheid - tot uw dienst.'

Institutie

Intussen is er al een vertaling in de maak van Calvijns Institutie in het Russisch. Het is een Amerikaans chr. ref. project dat wordt uitgevoerd door een Russische Calvijn-kenster bij uitgeverij The Protestant Publishers in Moskou. Men is ook bezig met een Russische vertaling van de Heidelbergse Catechismus. Maar dit is het enige project niet. Tijdens de presentatie van de Institutie-vertaling liep ik in de gang toevallig een baptistendominee tegen het lijf, die vertelde dat men juist ook een vergadering had van Amerikaanse baptistenpredikanten, die overal in Petersburg naast de bestaande weer nieuwe gemeenten aan het stichten zijn! In Open Christianity vergadert ook zo'n baptistengemeente. Zij waren bij onze bruggenbouwerij nog helemaal niet betrokken, bedenk ik. nu...

Hoogtepunt op de conferentie vond ik de avondzitting, waarin eerst dr. James de Jong van Calvin College sprak over Calvins Piety, dus Calvijns vroomheid. In het psalmboek, zei hij, kijk je Calvijn in het hart: gevoelens van vreugde in God, hoop, dank, maar ook van afwezigheid Gods, en teleurstelling. Het Psalmboek is voor Calvijn een spiegel van alle delen van de ziel. Vervolgens sprak de Russische priester dr. Federov over Orthodoxie, 'Pravoslavie' in het Russisch. Deze spiritualiteit is niet theologisch te kennen, zei hij. Je moet het eigenlijk worden om het te verstaan. Men zou de Orthodoxe eredienst 'geestelijke schoonheid' kunnen noemen. Kerkgebouw, priesterkleding, wierook en ikonen hebben alle een symbolische betekenis en vormen een-synthese van alle kunsten. Het gaat om een expressie van liefde. Wij hebben al onze gevoelens nodig om de heiligheid te kunnen aanvoelen. Deze avond keken wij elkaar het diepst in het hart.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen