Terugblik op een bewogen jaar

Welke gebeurtenissen, die in 1995 in de wereld plaats vonden, zullen een plaats krijgen in de geschiedenisboeken? Veel van wat gebeurde zal weer spoedig vergeten zijn. Van veel, zo niet alles, gold ook wat de Prediker zegt, namelijk dat er niets nieuws is onder de zon. Wat er geweest is, zal er ook zijn (Pred. 1 : 9). .

Veel van wat in de geschiedenisboeken wordt opgetekend, heeft te maken met onheil. De geschiedenis is immers gedrenkt in bloed, zweet en tranen, in oorlogsgeweld, onrecht en onderdrukking. Daarop maakte het jaar 1995 geen uitzondering.

In voormalig Joegoslavië eiste ook in 1995 de burgeroorlog duizenden mensenlevens. De vredesmacht van de VN moest machteloos toezien. Machthebbers hebben wat op hun geweten! We kunnen ons het leed van enkele jaren in dit geteisterde land nauwelijks indenken. Machteloos keek ook de hele de wereld toe hoe duizenden werden afgeslacht. Intussen werd de 'beschaafde' westerse wereld eraan herinnerd, dat oorlogsgeweld heel dicht bij kan komen. Het is kennelijk niet beperkt tot landen ver weg. Als de Schrift spreekt over oorlogen en geruchten van oorlogen in de nadagen van de geschiedenis wordt toch ook geen beperking aangebracht!

Op de valreep van het jaar mocht evenwel alsnog de vrede voor Bosnië worden getekend. Voor hoelang? De vrede lijkt broos. De inkt onder de vredesprotocollen was intussen nog maar nauwelijks droog of her en der werd de wederopbouw al aan de orde gesteld. Dat is de ironie van de geschiedenis. Eerst wordt op grote schaal vernietigd en wordt een land aan de rand van de afgrond gebracht en daarna komt de wederopbouw. En zo wordt waar wat de Prediker ook zegt, namelijk dat er sprake is van een voortdurende kringloop. 'Al deze dingen worden zo moede, dat niemand het zou kunnen uitspreken.' (vs. 8)

In 1995 gingen ook de vluchtelingenstromen in de wereld onverminderd door. Opnieuw werden duizenden van huis en haard verdreven. Daar, waar men zich behaaglijk kan koesteren in welvaart en weelde en waar (vrijwel) ieder eigen huis en haard heeft, kan men afgestompt raken door de niet ophoudende stroom van beelden van de duizenden, die op de vlucht zijn voor oorlogsgeweld of onderdrukking. Maar vluchtelingen deden en doen intussen ook ons land aan. We kunnen dus niet doen of onze neus bloedt. In de soms afgestompte discussies over het vreemdelingenbeleid in ons land dreigen échte vluchtelingen soms te worden ondergesneeuwd in de grote stroom van al diegenen, die hier om louter economische redenen onderdak zoeken. De vluchteling echter heeft in de Schrift bijzondere aandacht. Zou het dan ook niet op de weg der kerken liggen om hier in diaconaal opzicht het recht der armen en verdrukten te bepleiten?

Rabin

Na de moord op Kennedy in de zestiger jaren heeft wellicht geen gebeurtenis de wereld meer zó geschokt als de moord op Israels premier Jitschak Rabin enkele weken geleden. Dat dit in Israël kon gebeuren! Indrukwekkend was de begrafenis. Indrukwekkend was het dat, terwijl Israels eerste minister bepaald niet (zo) religieus was. Schriftwoorden uit het Oude Testament oplichtten, zoals in Israël gebruikelijk is bij allerlei plechtigheden van blijde of droeve aard.

Ook Nederland was ruim vertegenwoordigd bij de begrafenis, niet in het minst in de persoon van Hare Majesteit de koningin. De plaats, die ze kreeg toegewezen naast de amerikaanse president, bleef niet onopgemerkt. Koningin Beatrix had al eerder met haar bezoek aan Israël op indrukwekkende wijze de bijzondere band tussen Nederland en Israël onderstreept. Nu gaf ze door haar aanwezigheid bij de begrafenis blijk hoe het haar ernst is met haar verbondenheid met het joodse volk, waarmee ze stond in een historische, door het christelijk geloof gestempelde traditie. Ook de groten der aarde moeten intussen buigen voor de dood. Dat bleek letterlijk symbolisch bij de lichte hoofdbuiging van Clinton bij de kist van Rabin. Ook zij gaan de weg van alle vlees.

De dood van Rabin blijft in Israël en daarbuiten de gemoederen bezig houden. In Israël kwam er noodzakelijke herbezinning op het vredesproces en op de daaruit voortvloeiende interne verhoudingen. Schokkend was het echter, dat extremistische joden in Amerika, hoewel ook in Israël, vreugde betuigden om de dood van Rabin. Anderen vielen evenwel de schellen van de ogen inzake de rampzalige gevolgen van ideologisch extremisme.

Ook in christelijke kring noopte de dood van Rabin tot (her)bezinning met betrekking tot de politieke consequenties van de solidariteit met Israël. Ook christenen kunnen hier zo maar medeplichtig worden aan geweld.

Intussen was de één zijn dood, de ander zijn brood. Een toevallige filmer van de moord verdiende tonnen aan zijn film, die overigens allerwegen schokreacties oproept. Moet zo'n film nu echt publiek worden vertoond?

Kerk en synode

In de wereld heerste onrust, in de kerk niet minder. Hoewel de kerk allereerst daar is waar de gemeente is, komt van de kerk meestal vooral datgene naar buiten wat op de ambtelijke vergaderingen aan de orde komt. Met name synodevergadering zijn dan graadmeters voor de welstand van het kerkelijke leven. Synodebesluiten kunnen overigens ook diep ingrijpen op het leven van de gemeenten. In deze denken we aan de kwestie van de heilloze gemeente-ondermijnende perforatie van gemeentegren­zen, een kwestie die in de Hervormde Kerk speelde, hoewel niet alléén daar.

De synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken trok in het afgelopen jaar brede aandacht. Daar heerste vooral grote dankbaarheid voor het feit, dat men er in slaagde in de vacatures van terugtredende nestores in Apeldoorn (prof. dr. W. van 't Spijker, prof dr. W. H. Velema en prof. dr. J. de Vuyst) te voorzien (drs. A. Baars, drs. T. Hofman en dr. H. J. Selderhuis). We verheugen ons met de christelijke gereformeerde broeders in de goede voortgang van het theologisch onderwijs in Apeldoorn, waarmee we als hervormd gereformeerden, met name In Theologia Reformata ook nauw verbonden zijn.

De synode van de Christelijke Gereformeerde Kerken besloot ook de Deputaten voor de eenheid van gereformeerde belijders op te dragen de contacten met het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond in de Nederlandse Hervormde Kerk voort te zetten, hoewel er in de achterliggende periode 'slechts een gering contact is geweest.' Geconstateerd werd 'een grote mate van overeenstemming'. Deze overeenstemming raakt dan in hoofdlijnen vooral het belijden der kerk, niet de vraag aangaande de kerk zelf. Ook in het hoofdbestuur van de Gererformeerde Bond is genoemde 'overeenstemming' sterk ervaren, reden waarom ook dezerzijds het voortgaande gesprek op hoge prijs wordt gesteld. Maar de machteloosheid inzake eenheid van gereformeerde belijders, tot uitdrukking komend in kerkelijke overeenstemming, wordt er helaas niet door opgeheven.

In de hervormde synode gingen in 1995 de golven hoog. Het schip van Samen op Weg liep aanmerkelijke averij op, zó zelfs dat het leek te stranden. Dwars tegen de wens van vele classes in de kerk in werd echter het schip toch voortgetrokken. Daardoor is nieuwe grote onrust ontstaan. Nergens viel overigens meer énig optimisme te bespeuren inzake de voortgang van het proces. Een proces, dat zo moeizaam, zó geforceerd verder gaat, kan ook nergens verwachting wekken. Alvorens het tot een einde is gebracht zou het einde op andere wijze bereikt kunnen zijn, namelijk doordat het ineen is gezakt, omdat het geen geestelijke (span)kracht heeft.

We hebben ten aanzien van het de Verenigde Protestantse Kerk in Nederland geen enkele verwachting. Intussen is de verlegenheid groot. Ds. H. Klink (Hoornaar) gaf een signaal af door terug te treden als synodelid. Zo'n stap staat ter discussie. Geef je zo je verantwoordelijkheid niet prijs? Hoe moet de (zijn) classis en hoe moeten de andere classes hiermee omgaan? Het moet echter volstrekt duidelijk zijn, dat de stap van ds. Klink niet gezet werd vanwege teleurstelling maar vanwege het feit, dat er sprake is geweest van volstrekte miskenning van de stem van gemeenten en classes door de synode. Opnieuw deed de vigerende middenorthodoxie een machtsgreep op het geheel van de kerk, met miskenning van het gevoelen, dat breed in de kerk leeft. Op zulk een beleid kan geen zegen rusten.

Het hart van de kerk klopt, zeiden we, in de gemeente. Daar nam echter, juist vanwege Samen op Weg, ook de onrust toe. Er is toenemend wantrouwen jegens de synode, wat tot uitdrukking komt in wantrouwen jegens een breed scala van synodebesluiten. Ten aanzien van Samen op Weg beroept de kerk zich op meerderheidsbesluiten, die niet teruggedraaid zouden kunnen worden. Een aanvankelijk meerderheidsbesluit inzake tuchtoefening rondom homoseksualiteit kon echter wèl worden teruggedraaid. En nu zingt het gerucht rond, dat het door de hervormde synode genomen besluit, dat er een tweederde meerderheid nodig zal zijn om tot vereniging van de kerken te geraken, ook nog geen definitief besluit is en teruggedraaid gaan worden. Is het wonder dat wantrouwen wordt opgeroepen?

We sluiten dan ook het hervormd kerkelijk jaar 1995 af met diepe twijfels omtrent genomen synodebesluiten en diepe zorg om onze kerk. Hoelang kan het zo doorgaan?

Gedenken

Bij het einde van het jaar gedenken we ook degenen, die heengingen. Naast de vele leden van de gemeente ontvielen voorgangers ons door de dood.

In de breedte van het hervormde kerkelijke denken we aan het heengaan vorige week van prof. dr. H. Berkhof, jaren lang kerkelijk hoogleraar, een toonaangaangevend theoloog, die met name met zijn geloofsleer ( 'Christelijk Geloof') de laatste decennia theologisch naam maakte. Prof. drs. B. Kamphuis schreef als gereformeerde over hem in het Nederlands Dagblad onder de sprekende titel 'Bewondering en afstand', drs. K. van der Zwaag typeerde hem in het Reformatorisch Dagblad met Berkhofs eigen woorden: 'tussen liberaal en orthodox'. Zijn theologie zal, hoe dan ook, nog lang aan de orde komen in Kerk en Theologie. Berkhof was ook de bedenker van de benaming 'midden-orthodoxie'.

We denken ook aan mevr. J. A. van Ruler Hamelink. Zij trad ook hier en daar in de plaats van haar man, wijlen prof. dr. A. A. van Ruler, bijvoorbeeld inzake het Getuigenis (1971). Nergens lazen we in in memoriams echter van haar participatie in de kring van het Getuigenis, dat in de zeventiger jaren zoveel tongen en pennen in beweging bracht.

Hier volgen tenslotte de namen van de predikanten uit hervormd gereformeerde kring, die in 1995 zijn overleden:

prof. dr. S. van der Linde (90 jaar) ds. L. van der Peut (74 jaar) ds. E. S. de Lint (82jaar) ds. G. K. Korporaal (60 jaar) ds. H. Harkema (81 jaar) ds. I. Kok (65 jaar) ds. J. H. Cirkel (85 jaar) ds. J. van den Bom (74 jaar)

Er is een gedenkboek voor Gods Aangezicht, 'geschreven voor hen die de Heere vrezen' (Mal. 3 : 16). Dat brengen we ons in herinnering aan het einde van 1995. 'Want God is niet onrechtvaardig, dat Hij uw werk zou vergeten, en de arbeid der liefde, die gij aan Zijn Naam bewezen hebt, daar gij de heiligen gediend hebt en nog dient'.(Hebr. 6:10).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen