Boekbespreking

Dit boek omvat de totale geschiedenis van de joden in Nederland, vanaf de middeleeuwen tot in onze tijd. De auteurs zijn gerenommeerde joodse wetenschappers, die elk een periode voor hun rekening hebben genomen. Drs. B. M. J. Speet beschrijft de middeleeuwen, prof. dr. D. M. Schwetschinski 'Tussen middeleeuwen en Gouden Eeuw, 1516-1621', prof. dr J. J. Israël 'De Republiek der Verenigde Nederlanden tot omstreeks 1750', prof. dr. Y. Kaplan 'De joden in de Republiek tot omstreeks 1750 - religieus, cultureel en sociaal leven', mevr prof. dr. R. G. Fuks-Mansfeld 'Verlichting en emancipatie omstreeks 1750-1814' en 'Moeizame aanpassing (1840-1870)', prof. dr. J. C. H. Blom en drs. J. J. Cohen 'Joodse Nederlanders, Nederlandse joden en oden in Nederland (1870-1940)', ds. R Romijn 'De oorlog (1940-1945)' en mevr. drs. F. C. Brasz 'Na de Tweede Wereldoorlog: van kerkgenootschap naar culturele minderheid'. Prof. dr I. Schöffer presenteert het boek in een uitvoerige inleiding, waarin ook vroegere geschiedschrijvingen over de joden voor het voetlicht komen, b.v. van de gereformeerde predikant IJsbrant van Hamelsveld (1743-1812), die overigens meer 'moralistisch christelijk' dan 'gereformeerd, orthodox' wordt getypeerd. In zijn hoofdstuk 'Tussen middeleeuwen en Gouden Eeuw (1516-1621) beschrijft Swetchinski vier christelijke opvattingen over de joden: de onomwonden mening van de Gereformeerde Kerk (o.a. Abraham de Coster), de Nadere Reformatie (o.a. Hoornbeek, Revius, Udemans en Willem Teellinck), de erasmiaan Hugo de Groot, bij wie de toekomstige bekering der joden ook 'een zekere weerklank vond' en Cornells Pieterszoon Hooft, de 'libertijnse' burgemeester van Amsterdam (1547-1626). De visies variëren van scherpe polemiek tot vergaande tolerantie. Onder 'humalnnisten en hervormers' gaat Schwetschinski ook in op Luther en Calvijn, met onderscheid tussen de sympathieke houding van de jonge Luther 'en de oude Luther'. Calvijns positieve waardering van de Hebreeuwse bijbel wordt genoemd, waarbij wordt opgemerkt dat zijn idee van uit verkorenheid, die in zijn leer zo centraal staat, de deur heeft geopend tot een 'symbolische identificatie' van de kerk als het volk Gods. Later zegt Kaplan in zijn bijdrage over 'De joden in de Republiek tot omstreeks 1750', dat sefardische joden in de 17e en 18e eeuw een breed scala aan opvattingen ten aanzien van het christendom vertonen: 'van extreme, generaliserende vijandschap, waarbij het christendom in zijn geheel als afgoderij wordt bestempeld, tot een onderscheid tussen katholieke 'afgoderij' en gereformeerd christendom dat de ware betekenis van de bijbel in ere heeft hersteld'. De voorkeur van de sefardische joden voor het gereformeerde christendom kon hen er niet van weerhouden om de grondslagen van Calvijns leer hevig aan te vechten, maar 'niettemin bewaarden zelfs de scherpste joodse polemisten uit die tijd een warm plekje in hun hart voor de Nederlandse calvinisten'.

Lezenswaardig is verder overigens ook de paragraaf in Kaplans bijdrage over de joods-christeüjke betrekkingen. Intussen gaat B. M. J. Speet in zijn bijdrage over de middeleeuwen in op 'christelijke oorsprongen van de jodenhaat', waarin de 'bloedtekst' uit Mt. 27 : 25 direct wordt genoemd maar waarin ook sprekende voorvallen uit de geschiedenis ten tonele worden gebracht, hoewel ook onwillende bejegeningen van joden door christenen niet worden verzwegen. Wanneer in de onderscheiden bijdragen overigens de Persoon van Jezus aan de orde komt, gaat het meer om de christenen dan om de Persoon van Jezus Zelf.

Dit boek, waaruit we met name inzake de verhouding tussen joden en christenen iets naar voren halen, mag een up-to-date standaardwerk van joodse geschiedscliijving worden genoemd. Uiteraard krijgt de contemporaine geschiedenis, met name de periode van de Tweede Wereldoorlog, breed aandacht. Veertig pagina's bibliografieën completeren de tekst. Het boek is-verder verlucht met enkele prachtige foto's in zwart/wit.

Het gaat om joodse geschiedschrijving. Intussen is het niet een boek voor joden alleen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen