Het schaden van de gemeenschap

Openingswoord predikantencontio 1996

Namens het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond wil ik u hartelijk welkom heten in deze samenkomst. Een paar dagen van rust en bezinning aan het begin van een nieuw jaar doen een mens goed, maar ze geven ook een stuk gemeenschap. Wij komen voor het eerst samen in een nieuwe omgeving. Daar moet u niets achter zoeken. Woudschoten kreeg een andere beleidvoering en nu bleek het commercieel voordeliger hier elkaar te ontmoeten. Het spirituele mag er althans niet onder lijden.

Het jaar, dat achter ons ligt, heeft ons veel te verwerken gegeven, dat de gemeenschap schaadt. Wij noemen zomaar enkele dingen. Vooreerst de synodezitting gewijd aan het onderwerp: Geloven wij in dezelfde God? Zo niet, dan is daar blijk gegeven van een volstrekte kakofonie van meningen. De een gelooft dit, de ander gelooft dat. Maar het oude confessionele geluid is gelukkig wel ten gehore gebracht. Alleen, het was het geluid als van een roepende in de woestijn.

Nu kunt u wel zeggen: er is toch nog het bekende hervormd kerkgevoel? Ach ja, dat is waar - maar lieve mensen, het is toch wel een kil, bibberig gevoel, je komt er niet zover mee. Het geeft op zijn hoogst een zekere interpretatie, maar allerminst een reparatie van onze kerk.

Vervolgens noemen wij de zaak van de perforatie. Als er één aangelegenheid is, die de droeve toestand van onze gemeen-- ten aantoont, dan is het dit. In wezen hebben wij hier de hotelkerk in optima forma. Het lijden aan de kerk wordt hier helemaal opgeheven door het invullen van een enkel formulier. Nu weten we heel goed, dat deze zaak geen monotone, eenduidige verklaring voor alle gevallen en plaatsen toelaat. Maar naar onze mening is hier duidelijk iets scheef gegaan, wat niet zo maar in een handomdraai kan worden hersteld.

Als derde verschijnsel noemen wij de wijze, waarop de consideraties van de classes zijn behandeld. Het lijkt wel of het waandenken de overhand krijgt. Wanneer de lijn in deze richting doorgaat, moet het op den duur fout gaan. Een totale vervreemding treedt op tussen leiding en grondvlak van onze kerk. 'Samen op weg' leeft wellicht enigszins aan de bovenkant, maar in de diepte der gemeente bestaat deze zaak niet eens.

Als vierde punt noemen wij de kerkvoogdijkwestie. Daar doen zich ontwikkelingen voor, dié op de lange duur ook de band der gemeenschap doorsnijden. Ik weet zeer wel dat de sfeer van kerkvoogdij en kerkeraad verschillend is. Kerkeraadsleden zijn broeders, kerkvoogden zijn heren - maar dat behoeft nog niet tot een breuk te leiden. Wij weten ook, dat de verhouding kerkeraad en kerkvoogdij in vele gemeenten niet anders was dan een gewapende vrede. Wij weten ook, dat in de aanpassing gevaren niet kunnen worden vermeden. Maar de dreiging van een stichting is in een gemeente de open deur naar een ouderwetse regentenmentaliteit, zonder enige band of controle binnen de totale gemeenschap. Bovendien staat hier het kerkelijk goed onder de vigeur van een staatswet. Ook dat is een dreiging.

Inwendig

Wij noemden tot nu toe enkele ontbindingsverschijnselen van meer uitwendige aard. Wij gaan nu over naar het aanstippen van destructieverschijnselen van inwendige aard. Dan is daar als eerste de strijd op leven en dood tussen progressief en conservatief. Gehele gemeenten worden uit de voegen gelicht. Er is aan.de ene kant een wilde vernieuwingsdrift, aan de ander zijde een starre behoudzucht. Geen enkel mens zal bezwaar hebben tegen het aanbrengen van bepaalde correcties. Maar waar het alleen maar gaat om veranderingen, daar is bepaald een woekering aan de gang. Wij zijn geen liefhebbers van verpieterde sla, maar evenmin van doorgeschoten sla. Wat een kostelijk gezicht is goede kropsla. Allereerst voedzaam voor de maag. Wij menen, dat wij van ontwikkelingen in de middenorthodoxie kunnen kunnen leren, dat het niet moet gaan om vernieuwing maar dat het hoog tijd wordt voor verdieping. Het was een diepe wijsheid van de Amsterdamse kerkeraad om in 1587 aan de predikanten te vragen naast elkaar te gaan staan om de last van de gemeenten te dragen, in middelmatige dingen niet spoedig iets te veranderen en niets nieuws in te voeren, tenzij wat met algemene stemmen tot stichting van de gemeente dient.

Ik nader nu een zeer hachelijk gebied van persoonlijke aard. Hoe zwaar wordt het als we elkaar als predikanten niet kunnen verdragen! Daar ligt vaak de kern van menig gemeenteconflict, om van een kerkelijke oorlog nu maar te zwijgen. Maar wie zal ooit verder het leed uitspreken van hen, die in de kerk vergeten worden, in hun gezinnen moeite kennen, aan frustraties lijden? Daar ligt de oorzaak van de gemeenschap met elkaar kwijt te raken in deze individualistische tijd. Wij willen dit gevoelige punt nu niet nader uitwerken. Maar het kan wel eens zijn, dat de inwendige verschijnselen van ontbinding zwaarder wegen dan de uitwendige verschijnselen, die wij noemden.

Progressief-conservatief

Wat staat'ons in dit alles nu te doen? Laten wij maar eerlijk zijn. Wij staan in vele opzichten machteloos. Het kwaad moet nu eenmaal uitwoeden. Wij hebben geen middelen van de wereld om de gemeente naar onze hand te zetten. Maar - wij hebben zoeven uit de tweede brief van Petrus gelezen. En daar klinkt de waarschuwing: wacht u, dat gij niet afgevoerd wordt en uitvalt uit uw vastigheid, maar wast op in de genadekennis van onze Heere en Zaligmaker Jezus Christus. Een gewaarschuwd man geldt voor twee. Wij hebben in het geloof in Christus en onze gehoorzaamheid aan Hem onze vastigheid.

Wij hebben ons daarbij te hoeden voor de dwaalleer. En hebben wij werkelijk niet genoeg gehad aan woelgeesten en warvogels van de laatste halve eeuw? Moeten wij nu nog verder uit de goede weg worden weggestoten? Wij vragen ons soms wel eens af: ziet men van boven wel in, hoe diep ons volksleven in paganisme en verwildering is afgegleden? Daar helpt geen traditionalisme tegen, maar evenmin het activisme. Met beide opvattingen beproeft men vooral de kerk leven in te blazen. Maar wij hebben niet de indruk dat het echt baat geeft.

Het traditionalisme lijdt aan levensleegte, aan langzaamheid en traagheid in het verwerken van nieuwe impulsen tot opbouw van het gemeenteleven. Het activisme daarentegen lijdt aan onrust en haast, die van het nieuwe naar het allernieuwste springt, zonder naar wezenlijke behoeften te vragen. Neen, het zal moeten gaan naar wat God zegt over wat de gemeente is. Datgene wat de gemeente wezenlijk nodig heeft, is: niet bij te blijven in de mode, maar in Jezus Christus.

Hervorming

De beste hervorming is voordurende oefening in het geloof, voortgaande wasdom in genade en kennis; dan zijn wij tegen alle aanvechtingen ontoegankelijk. Wij moeten toch even op dat begrippenpaar de nadruk leggen: opwassen in de genade en kennis van onze Heere Jezus Christus.

Opwassen in de genade gaat voorop. Dat is geen groei in de hoogte, maar altijd in de diepte. Het brengt al meer ootmoed. Wij leren daar de armoede van geest kennen, de bedelaarsgestalte. Wij worden in eigen oog steeds kleiner. Het is een diep inleven van het eerste stuk van onze Heidelbergse Catechismus. Van binnen gebroken aan onszelf, moet het op genade aan. Als veroordeelden in onszelf leren wij genade waarderen.

Maar daarbij blijft het niet.. Het wordt ook een opwassen in de kennis van onze Heere Jezus Christus. Daarbij gaat het niet om het winnen van interessante en opwindende nieuwigheden. Niet van duizelingwekkende hoogten en verten. Voordat wij het weten zitten wij dan in de gnosis. Neen, de dwaalleer gaat altoos snoeven en verwijdert zich aldoor weer van Jezus om haar vrijheid en intellectualiteit roemruchtig te genieten. Daartegenover geschiedt de echte groei daarin, dat Christus zich steeds meer aan ons openbaart en wij Hem op deze wijze steeds meer leren kennen. Wij kunnen het nog anders zeggen: genade alleen zonder kennis kan een vrome zondaarshouding worden. Wij blijven dan staan bij een deelaspect. Omgekeerd, kennis alleen zonder genade voert tot intellectuele theologische hoogmoed. Wij wenden ons dan alleen met onze gedachtenwereld tot God, maar niet met onze wil. Wij willen alleen open ogen, maar geen geopend hart. De ware kennis gaat altijd vergezeld met genade. En vergeet niet - onder de gaven, die God ons aanbiedt, mogen wij niet uitkiezen of selecteren: de ene aannemen en de andere verwerpen. Wij krijgen alles of niets. Wij mogen niet accepteren wat wij ons wensen, maar alleen datgene wat God ons geeft.

Genade èn kennis dus. Het komt ons wel eens voor, dat geheel onze theologische existentie telkens weer op één been hinkt. De één wil genade alleen, de andere kennis alleen. En, in sommigen tijden overwoekert de vraag naar het ene geheel het andere. Zeer gelouterde gemeenteleden komen tot de bron van dit geheim vaak dieper dan beroepstheologen.

Volmacht

Wij eindigen. Wij hebben meer dan ooit volmacht nodig in ons werken en spreken! En hoe ontvangen wij die? Het hangt er vanaf, of wijzelf de Heere onze God hebben ontmoet. Wie voor Gods aangezicht staat en niet alleen voor eigen Godsgedachten, die kan ook anderen voor Gods aangezicht stellen. Wie bij God thuis is, die kan tot God leiden. Ons vragen moet een smeken zijn. Ons leven een ontvangen; ons weten een hebben; ons doceren een geven, ons spreken een handelen. Dan gaat van onze woorden een kracht uit. Dat is de opdracht van onze theologische arbeid. Dan wordt ons leven een opwassen in de genade en kennis van onze Heere Jezus Christus.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen