Machtigen worden van de troon gestoten

Prof. dr. A. van den Beukel over 'de kwaliteit van het bestaan'

Deze woorden sprak prof. dr. A. van den Beukel in zijn lezing over 'De kwaliteit van het bestaan' tijdens de predikantenconferentie van de Gereformeerde Bond op donderdag 4 januari 11. De 'mechanica' van de natuurwetenschapper Newton was bijna drie eeuwen lang de basis geweest van de natuurkunde. Maar in de loop van de eeuwen kwam er zo ook een ontwikkeling, waardoor de wereld door natuurwetenschap en technologie beheerst ging worden. Hoe ver dat gaat beschrijft Van den Beukel als volgt:

'In een recent boek ontkent een bioloog het bestaan van pijn, op grond van het feit dat pijn een subjectieve menselijke ervaring is en daarom voor de wetenschap ontoegankelijk en onbeschrijfelijk. Hij zegt dan: "Wij hebben altijd over pijn gepraat als over een afschuwelijke kleine duivel die ergens binnen in je zit. Laten we er nu over gaan praten zoals we over machines praten, in termen van zenuwen en hun impulsen, en bovenal in termen van de hersenen en hoe die reageren. Dan zouden we misschien in staat zijn onszelf te leren geen pijn te voelen". Je kan, gelooft hij, de pijn wetenschappelijk wegobjectiveren.'

Nog een stap verder gaat het als de president van de American Chemical Society een rede voor zijn vakbroeders eindigt met de woorden: 'En nu, dames en heren, laten we alle krachten van de wetenschap samenbundelen voor dit ene doel: Laat ons leven maken!'

Met voorbij zien van de kwaliteit van het bestaan, van de mens en zijn diepste behoeften, heeft de macht van het getal greep gekregen op onze samenleving. 'Sneller, groter, meer, dat is de heilige drieëenheid van onze tijd'. Letterlijk zei Van den Beukel:

'De universiteit waar ik werk is een fabriek geworden waar voornamelijk nog gesproken wordt over productiviteit, efficiency en rendement Het kan allemaal in getallen uitgedrukt worden, en het belangrijkste getal wordt uitgedrukt in de eenheid Mf megagulden. De studenten schuiven massaal door de fabriek, als auto's over de lopende band. Bij iedere halteplaats komt er een studiepuntje bij. Aan het eind hebben ze 168 studiepuntjes verzameld. Vakje voor vakje, techniekje na techniekje. Het ideaal is een volledig geautomatiseerde onderwijsfabriek, waar de student langs een lange rij leermachines schuift en waar de laatste computer zijn doctoraaldiploma uitspuwt. Dan kan hij doorschuiven naar een maatschappij die alleen in zijn techniekjes geïnteresseerd is.'

Het resultaat van de economie wordt uitgedrukt in het 'bruto nationaal product'. 'Philips vindt voor u uit', zegt de STER-reclame. Ook werkgelegenheid kan precies in getallen worden uitgedrukt.

Verder noemde Van den Beukel als voorbeeld van de technocratie de oorlogsindustie, de roofbouw op de natuurlijke hulpbronnen, de verspilling, de verwoesting van de natuur, de genetische manipulatie, de almacht van de consumptie.

Hoop

'Is er bevrijding mogelijk uit de technocratische gevangenis, en zo ja, hoe dan ? Wie zouden de bevrijders kunnen zijn? Is er nog hoop? Mijn antwoord is: Ja, ik denk dat er hoop is. En ik grond dat eenvoudig op iets dat ik door heel de wereldgeschiedenis heen waarneem: Dat totalitaire, onderdrukkende machten, hoe onaantastbaar ze ook op hun hoogtepunt mogen schijnen, altijd eens aan hun eind komen en in elkaar storten. Zelfs onze eeuw, de verschrikkelijke twintigste eeuw, heeft daar minstens drie voorbeelden van opgeleverd, waar ik nu iets uitvoeriger op zal ingaan, omdat de manier waarop die machten zijn ingestort leerzaam en hoopvol is.'

Als voorbeeld van het instorten van machten noemde prof. Van den Beukel het ineenstorten van het kolonialisme, de bevrijding van de zwarte Amerikanen en de ineenstorting van, de Sovjet-Unie. Zo zou ook de technocratische macht ineen kunnen storten:

'Het zou van ons, christenen, kunnen komen. Moeten komen misschien wel. Staat aan de bakermat van dat geloof niet dat jonge meisje uit het jaar nul, dat in een visioen de machtigen van hun tronen zag storten? En haar Zoon, die het had over een koninkrijk, niet van deze wereld, waar vrede zou wonen en gerechtigheid? "Wiens rijk geen einde zal Hebben ", zegt de geloofsbelijdenis van Nicea. En noemen wij ons geen burgers van dat rijk? Vreemdelingen op aarde, op zoek naar een beter vaderland? Dan zullen we wel een keer moeten veranderen, andere mensen worden. Met dat afgedankte woord: ons bekeren. "Maar gij geheel anders", zegt de apostel "gij hebt Christus leren kennen".'

Tijd

Van den Beukel vroeg tenslotte bezinning op het begrip tijd:

'In het begin heb ik het gehad over de tijd, de tijd van de natuurkundigen, de tijd die gemeten wordt in gelijke tijdsdelen, in seconden. De tijd van de tijdmachine, de klok. De tijd die geld is. ledere dag is even lang als iedere andere dag. Wat een onzin, dames en heren. We weten toch allemaal uit ervaring dat dat onzin is? We weten toch dat er uren zijri die eeuwigheden lijken te duren, die niet om door te komen zijn, en dat er dagen, jaren zelfs, zijn die omvliegen? We weten toch dat de tijd zoals wij die beleven niet in seconden wordt geteld, maar in kwaliteit? In goede en kwade dagen, in uren van intense vreugde, in jaren van verdriet Dat het er niet om gaat hoe lang we leven, maar hoe we leven, om zin om betekenis. "Men kan wel oud van jaren, maar jong van uren zijn ", zegt de dichter Constantijn Huygens. Van God wordt toch ook gezegd door de psalmdichter: "Voor hem is één dag als duizend jaren en duizend jaren als één dag? " Voor mij betekent dat gewoon dat God leeft, omdat hij de tijd niet telt in seconden. Omdat voor Hem één dag Auschwitz wel duizend jaar of nog veel langer duurde.'

­Inzake de tijd citeerde Van den Beukel uitvoerig uit het boek van de jood A. J. Heschel over 'De sabbath'. 'De betekenis van de sabbath is om de tijd te vieren en niet de ruimte. Zes dagen van de week leven wij onder de dwingelandij van de dingen van de ruimte; op de sabbath proberen wij ons af te stemmen op heiligheid in de tijd'. Op de zevende dag werd kalmte, klaarheid, vrede en rust geschapen. 'Zelfs als de ziel verdord is, zelfs als er geen gebed uit onze dichtgesnoerde kelen kan komen, leidt de zuivere stille rust van de sabbath ons naar een rijk van oneindige vrede of naar een begin van een besef wat eeuwigheid betekent. De eeuwigheid uit zich in een dag'. Met deze woorden sloot prof. Van den Beukel zijn betoog af.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen