Naomi of Mara (Over omgaan met verdriet, 8)

Het was in de eerste week van januari. In een aantal dagbladen stond de advertentie. Aan allen die alleen zijn, een gelukkig nieuwjaar.

Verdriet om je partner

Het was in de eerste week van januari. In een aantal dagbladen stond de advertentie.

Aan allen die alleen zijn,
een gelukkig nieuwjaar.

Die woorden troffen me. Niet omdat ik zo alleen ben, maar omdat iemand er zóveel geld voor over heeft, om zo'n advertentie te doen verschijnen. Er stond een naam onder. Iemand in Utrecht. Zou hij ook zelf eenzaam zijn, dacht ik? Of zou hij het echt voor anderen doen?

Er stond geen telefoonnummer bij, maar wel een adres. Via 06-8008 kwam ik verder. Hij woont in Utrecht, wijk Kanaleneiland. Op mijn vraag 'waarom zo'n advertentie' had hij een snel antwoord. 'Ik woon in een flat met veel mensen, die alleen zijn. Ik woon in een wijk met veel eenzaamheid. Uit mijn bezoekwerk voor de kerk weet ik, hoe groot stilte kan zijn. Maar ik kan al die mensen niet bezoeken. Ik zou ze graag aan het begin van dit nieuwe jaar iets bemoedigends laten. Vandaar die advertentie.'

Op mijn vraag of hij zelf ook alleen is zei hij: 'al achttien jaar'. Eigenlijk was ik ook wel benieuwd naar reacties. Hij vertelde, dat hij veel post krijgt. Al heel wat jaren krijgt hij een kaartje van iemand uit het Noorden van ons land met de woorden 'bedankt, dat er iemand is, die aan me denkt, ik kan weer een jaar verder'. Het handschrift wordt wat beveriger. Maar ook dit jaar was ze er weer.

Weduwe. Weduwnaar. Gescheiden. Alleenstaande. Alleengaande. Een groot verdriet. Een stil kruis.

Vreugde en zorg van het bezoekwerk

Soms overkomt je dat, als dominee. Je pakt de fiets, om een ochtend lang in de gemeente bezoeken te gaan brengen. De fiets. Want het is een sneller en gemakkelijker vervoermiddel, als je nogal eens tevergeefs zult aanbellen. Zo'n morgenlang bezoeken doen. Mensen, die thuiskwamen uit het ziekenhuis. Rouwdragenden. Gemeenteleden, die om andere redenen overdag te bereiken zijn.

Zo'n ochtend, waarop altijd wel iets verrassends gebeurt. Je komt ergens binnen, waar je dacht niet welkom te zijn. Ergens anders valt een bezoek tegen, omdat wel de deur voor de dominee, maar niet het hart voor het Woord van God open ging. Een zinvol deurgesprek. Een 'zinloos' huisbezoek (althans voor eigen gevoel). Er zijn voor huisbezoekers van die ochtenden of avonden, waarop je naar eigen idee het net van het Evangelie vaak hebt uitgegooid, zonder iets te vangen. Of, was je er zelf niet 'weltoegerust' op uitgegaan?

Soms overkomt het je, dat zo'n afwisselende morgen ook nog weleens een onvergetelijk slot krijgt. Een laatste bezoek, kort voor het eten.

Haar foto naast de Bijbel

Een paar weken daarvoor was zijn vrouw overleden. Een stille vrouw met een oprecht geloof. Als groenteman kende iedereen hem, maar zij had altijd in zijn schaduw geleefd. Trouwens, ook hij was niet een man van veel woorden.' Maar wat hij zei, was altijd weldoordacht.

Toen ik binnen kwam, stond de tafel al gedekt. Ik hoorde deksels van pannen al rammelen. Daarom bood ik aan om een andere keer te' komen. Maar hij vond dat ik moest blijven. Want... 'u komt op het moeilijkste moment'.

Neen, niet het koken. Dat deed zij ook altijd. Maar, dat zou wel wennen. Het lukte al aardig. Maar... het Bijbellezen. Dat deed zij altijd aan tafel. En nu moest hij het gaan doen. Even bleef het stil.

'Ik ben niet zo'n goede lezer.' 'Het klinkt ook zo apart, als je alleen hardop leest'

(overigens: wél de Joodse manier van Bijbellezen, hardop!). 'En daarom... toen we wisten, dat zij eerder zou sterven dan ik, hebben we alles doorgesproken.' 'En toen heb ik beloofd, voortaan zal ik zelf uit de Bijbel lezen.'

Op het opgevouwen tafelkleed lag de Bijbel al klaar. En naast de Bijbel... haar foto. Ik durfde er niet naar te vragen. Maar hij zag, dat ik het zag. 'Ja, ik zet haar foto er ook bij.' 'Zij is nu voor de troon van God, maar door Zijn Woord waren we, zijn we en blijven we verbonden.' Vondel zei het al op zijn zeventiende eeuws:

Waar werd oprechter trouw
dan tussen man en vrouw
ter wereld ooit gevonden ?
Twee harten, gloeiend aaneengesmeed,
of vastgeschakeld en verbonden
in liefde en leed.

Waar zo de liefde viel
smolt liefde ziel met ziel
en hart met hart te gader.
Die liefde is sterker dan de dood;
geen liefde komt Gods liefde nader,
noch is zó groot.

Portefeuille-kwestie

Voor mensen, die hun partner moeten missen zijn er allerlei momenten, waarop dat gemis ineens concreet wordt. Voor ieder kunnen dat weer andere momenten zijn. Want niet iedereen is eender. De financiën, de contacten met de buitenwereld, de familieband, de vriendschappen, de buurt, de kerk, het hele sociale leven. In elk huwelijk groeit in de loop der jaren een 'portefeuille'-verdeling, waarin man en vrouw naar de gaven door God gegeven elkaar tot een hand en een voet zijn.

Binnenlandse zaken, buitenlandse zaken, financiën, vervoer, verkeer, defensie, maatschappelijk werk. Ieder heeft zo zijn of haar eigen gaven, waardoor in een huwelijk bijna automatisch verschillende taken worden verdeeld. Pas bij een overlijden blijkt hoezeer je elkaar juist in die specifieke dingen mist. Wat is het een zegen als binnen de familie, binnen de gemeente mensen blijken te zijn, die aanvoelen hoezeer je elkaar juist ook in de speciale dingen mist. 'Opmerken is beter dan offerande.' We mogen elkaar wel aanmoedigen om hierin oog voor elkaar te houden. Daarbij is het vermaan van ds. Troost in onze gemeenten ook nog weleens nodig!

Geloof het niet, als ze meewarig spreken:
we komen spoedig bij je op bezoek! .
Ik geef geen cent voor al die vrome preken
na afloop is er koffie met een koek.

Je wacht en wacht, je wacht wel weken,
op tafel: het condoleanceboek.
Ze huilden, toen ze naar je keken?
Hun zakdoek zit allang weer in de broek.

Geloof me maar, het is zo vaak gebleken:
als men niets zegt aangaande een bezoek,
niet snuit, niet snottert, plechtig staat te preken

opvallend wuivend met een witte doek,
dan heb je kansi Die stilte is een teken
dat men verdriet niet wegspoelt met de koek.

Oude bomen niet verplanten

Soms hoor je dat van oudere mensen. Ja­ renlang ging het goed. Maar toen ze uit hun huis gingen, werd het ineens kwakkelen. Oude bomen moet je niet verplanten, zeggen we dan. Je bent niet alleen met elkaar, als man en vrouw vergroeid, maar ook met je huis en met je omgeving. En hoe langer je ergens hebt gewoond, hoe moeilijker het wordt om in een nieuwe omgeving nog te wennen. Zelfs het verlaten van een vertrouwd huis, een vertrouwde omgeving brengt iets van rouwverwerking met zich mee.

Hoeveel te meer zal dit gelden, als getrouwde mensen elkaar moeten gaan loslaten. Je bent zó vergroeid met elkaar, dat je in heel veel dingen eikaars steun, elkaars kritiek, elkaars medeleven, elkaars zorg, elkaars bemoediging mist. Soms was een enkel woord, een enkel gebaar, een blik in de ogen voldoende. 'Ik moet tegenwoordig zoveel uitleggen.'

Je was voor elkaar de rem, maar soms ook het gaspedaal. 'Kijk jij naar links, dan kijk ik naar rechts.' Je moedigde elkaar aan, of remde elkaar af. Je hielp elkaar over een dood punt heen, of attendeerde elkaar op dreigende gevaren. Tenslotte is het geheim van het christelijk huwelijk óók om voor elkaar een wand te zijn, waartegen de klimop omhoog komt en dichter bij het Licht.

Er zijn zoveel grote en kleine dingen, waarin je elkaar mist. Wie doet eens de tuin voor een weduwe? Wie zorgt eens voor een warme maaltijd? Wie denkt mee over vakantieplannen? Alleen, of samen met anderen naar de kerk, in de kerk?

Vaak moet ik nog denken aan die zondagmorgen in Veenendaal. Ik had dienst in de Oude kerk. De kinderen waren nog klein. Het valt niet mee om met z'n allen op tijd in de kerk te komen. En als het kan ook nog een beetje rustig en ordelijk... We parkeerden op het kerkplein. Vermanend riep ik mijn kinderen op om rustig en kalm uit te stappen. Maar het ging niet zoals ik wilde. Dus... mopperen. Naast mij stapt een mevrouw helemaal alleen uit een grote auto. Ze hoort mijn mopperen en zegt alleen 'u moest eens weten hoe fijn het is om met een volle auto naar de kerk te gaan, en hoe moeilijk om alleen te gaan; zult u er wat meer van genieten? ' Een les op weg naar de kerk. Alleen zijn. Er zijn zo van die momenten, waarop het ineens op je valt. Wie kent niet de verzuchting van menige alleenstaande: -

De dagen
de tragen ze willen niet gaan.
En lang lang lang
duren de uren der nachten.

Wat een zegen als er kinderen zijn, die eens wat vaker langs komen. Kleinkinde­ren, die eens wat vaker opbellen. Gemeenteleden, die elkaar opvangen. Mensen, die zomaar een 'praatpaal' voor je willen zijn. Wat een zegen, als je mag weten, dat er door de genade van God (en vaak gebruikt Hij daarvoor mensen!) ook momenten mogen zijn waarin de 'rouwklacht' wordt veranderd. Als de zon weer eens mag door breken in je hart. Als 'de gordijnen' weer eens even open gaan.

Mensen van voorbij

Wij leven in een gebroken wereld. Als je jong bent, heb je daar nog niet zo'n oog voor. Maar hoe vaker je zelf een begrafenis hebt meegemaakt, hoe meer de schaduw van de dood en van het verdriet daarover ook over je eigen leven gaat vallen. Je ouders, je schoonouders. Een broer, een zus. Een goede vriend of vriendin. Een gemeentelid met wie je veel optrok. Ouders, of mensen, die als ouders voor je waren.

Toch mag er meer zijn dan alleen het verdriet en het gemis. Er staat niet voor niets in de Bijbel: de gedachtenis aan de rechtvaardigen kan tot zegen zijn' (Spr. 10 : 7). We mogen ook dankbaar terugzien op wat God ons in 'mensen van voorbij' schonk. Hun leven heeft ons verrijkt. Hun woorden bewaren we als kostbare herinneringen in ons hart. Hun daden mogen ons soms jaren later nog tot zegen zijn. In de seniorenflats in Maassluis hebben veel mensen vanaf de vierde etage allemaal een verrekijker in de vensterbank liggen. De in-en uitgaande schepen. In de verte bij goed weer de zee. Een meeuw die je lang ziet 'zeilen' op de wind. Vaak doet die verrekijker mij ook denken aan dat andere vergezicht. Het Woord van God met haar rijke belofte. Het uitzicht over dood en graf heen.

Het went nooit

Soms denk je dat het een beetje gaat wennen. Dat je ermee 'leert leven'. Langzaam maar zeker krijgt je leven weer een ander ritme en een andere routine. En soms ook weer een beetje glans.

Maar dan ineens valt het weer óp je. Je kunt het geen naam geven. Soms weet je niet eens, wat de directe aanleiding was. Het overvalt je. Je wilt er niet altijd over spreken met anderen . 'Je mist elkaar op zulke onverwachtse momenten.' Het litteken blijft.

De weduwe

Soms dekt zij nog voor drie personen niet wetend, dat voor twee voldoende is. Haar zoon, die thuis komt heeft er erg in, 'maar moeder', zegt hij, met zachte droefenis.

Soms zegt ze tegen één der kinderen je vader zei nog...' en beseft niet dat ze het heeft gedacht. 'We zullen maar beginnen moeder, op vader hoeft niet meer gewacht'.

Bevreemd bemerkt ze haar abuis, zegt dapper: 'ja, mijn jongen, ja... want vader is al Thuis'.

Neen, wennen doet het nooit. In je gedachten blijf je met elkaar verbonden. Maar de genade van God is er óók. En Zijn goedertierenheid is elke dag weer nieuw!

(In een laatste artikel wil ik nog aandacht geven aan het speciale verdriet na een zelfmoord en aan een aantal waardevolle vragen en opmerkingen die ik n.a.v. deze artikelen ontving.)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen