Dromen van een kerk

Gezeten aan de boorden van de Middellandse Zee in het Noord-Afrikaanse worden altijd weer de gedachten teruggeleid naar het verleden. In deze regio, in de wijde zin van het woord genomen, van Constantinopel tot Rome, van Jeruzalem tot Athene, werd de oergeschiedenis van de christelijke kerk geschreven.

Daar kreeg met name de Kerk als 'hart van de wereldgeschiedenis', om met de titel van het laatste boek van dr. W. Aalders te spreken, gestalte.

Daar vonden de concilies plaats, waar geworsteld werd om de grote dogma's van de kerk, zoals de drie-eenheid, de twee naturen van Christus.

Daar werd de canon van de Bijbel vastgesteld, zodat voor eens en voor goed werd bepaald wat gezaghebbende Godsopenbaring mocht heten. Vastgesteld werd welke geschriften van profeten, psalmisten, evangelisten en apostelen door de Heilige Geest geïnspireerd waren. De kerkvaders, die zulks overigens vaststelden, moeten zelf ook wel in het bijzonder met de Heilige Geest verlicht zijn geweest.

Nicea, Chalcedon, Efeze, Carthago, zomaar wat namen die grote kerkhistorische betekenis hebben gekregen.

Hier ontwikkelde zich ooit het christelijke byzantijnse rijk. Vanhieruit maakte keizer Constantijn het christendom tot staatsgodsdienst. Waarmee niet gezegd is dat alle onderdanen echte christenen werden. Het geloof laat zich door overheden noch opleggen, noch beteugelen.

Wat van het christelijk verleden over is zijn schamele resten. De kerk is in deze wijde regio afwezig of nog slechts in heel verdunde of vaak ook verbasterde vorm aanwezig. Maar de kerk zou er vandaag, waar ook ter wereld, niet zijn wanneer zij in het Midden-Oosten niet haar bakermat zou hebben gehad.

Hier werd voor het eerst het lied van de grote dogma's gezongen en de echo ervan ging wereldwijd klinken.

Verdicht

Nadenkend over de opbloei en de neergang van de kerk in dit deel van de wereld, kan men zich er dan over verbazen hoe in de lage landen bij de zee de kerk in later eeuwen in zo'n verdichte vorm gestalte zou gaan krijgen. Van Frankrijk wordt wel gezegd, dat het nooit helemaal echt gekerstend is geweest. Frankrijk is vandaag ook hèt voorbeeld van een geseculariseerde natie in Europa.

Nederland daarentegen werd niet alleen gekerstend maar later ook nog een keer gereformeerd. Nederland werd een protestantse natie, waarin zich het belijden van de kerk der eeuwen samentrok en voortzette in de kerkelijke erfenis van Luther en Calvijn.

De grote dogma's, waarom in de landen rondom de Middellandse Zee werd geworsteld, kregen hun bedding in de kerk der Reformatie, al moet worden gezegd, dat deze grote dogma's ook in de kerk van Rome hun plaats bleven behouden.

Zeker, zoals ten tijde van Constantijn de christelijke religie niet met dwang in de harten van mensen kon worden gelegd, zo zou ook de gereformeerde religie slechts een deel van het volk echt gaan raken. Maar in weinig lander ter wereld kreeg de kerstening en vervolgens de Reformatie als Reveil zo gestalte als in Nederland. De Reformatie bouwde daarin voort op de erfenis van de kerkvaders.

Droom

Voortdenkend op de gestalte van de kerk in de vroege eeuwen van de christenheid is er stof te over om over de gestalte van de kerk in onze dagen te denken. Hoewel het leven van de kerk zich vooral afspeelt in de gemeente, waar het lied van het dogma van week tot week wordt aangeheven in de verkondiging, het loflied en de gebeden, is de kerk toch ook méér dan de gemeente.

De Oude Kerk was ook gekenmerkt door haar worsteling van de gemeenten samen: om het belijden, het profetisch getuigenis en haar missionaire gestalte.

Daarop verder denkend heb ik een droom omtrent een nieuwe gestalte van de kerk in onze dagen. Ik spreek van een droom, omdat de werkelijkheid er in alle verwarring, kleingeestigheid en kleinmenselijkheid binnen de kerk vandaag zo heel anders uitziet.

In wat ik in het hiervolgende neerschrijf gelieve men de concreet aangeduide plekken louter symbolisch te verstaan. Ik droom van een kerk, die in vergadering driemaal per jaar bijeenkomt: in Dordt, in Den Haag en in Amsterdam.

Dordt

Een keer per jaar kome de kerk bijeen in de Grote Kerk te Dordrecht. Dordt als symbool van een belijdende kerk. In Dordt kwamen de lijnen uit Nicea en Chalcedon, Geneve en Wittenberg, Emden en Heidelberg bijeen. Daar werd de kerk van de Nederlanden (weer) belijdende kerk, in de traditie van de kerk der eeuwen. Hoezeer Dordt ook weer een nadere preci­sering van het belijden der kerk betekende, het aloude dogma der kerk werd daar (gere-formeerd) beleden en verder gedragen. Ik droom dan ook van een kerk, die jaarlijks in Dordt bijeenkomt om ook vandaag het lied van het dogma te zingen, om te reflecteren op de schatten, die ons in het belijden der kerk zijn geschonken. Niet om in een zeventiende eeuws reservaat te blijven steken. Maar om duidelijk te maken hoe mensen vandaag ook leven zullen bij diepe geheimenissen als de drie-eenheid, de verzoening, Jezus Christus waarachtig God en waarachtig Mens en alles wat de kerk de eeuwen door nog meer heeft beleden.

Ik droom van een kerk, die het niet moede wordt om altijd weer met het klassieke belijden der kerk, dat al stamt van de eerste eeuwen, bezig te zijn. Elke nieuwe generatie dwingt ertoe te ontdekken wat we belijden.

Ik droom van een kerk, die van tijd tot tijd in Dordt in retraite gaat om zich te laven aan de bronnen, waaruit de kerkvaders al levend water hebben geput. Om wéér en telkens weer te leren belijdende kerk te zijn, levend van de grote daden Gods.

Voor dat belijden waren kerkvaders, toen het erop aan kwam, ook martelaars, ware getuigen, die wisten, dat men het lied van het dogma soms voor de muilen der leeuwen moest aanheffen.

Den Haag

Dat brengt me op de tweede plaats waar de kerkvergadering jaarlijks bijeenkomt. In Den Haag, in de Kloosterkerk bijvoorbeeld, dichtbij het Binnenhof.

De Oude Kerk heeft zich geconfronteerd geweten met de overheden. Tot voor koningen en overheden heeft men beleden dat Jezus Kurios, Heere is. De apostelen hebben oog in oog met de keizer of diens vertegenwoordiger gestaan. Dat in Rome later, toen er van christenvervolging al geen sprake meer was, een kerk-staat verhouding ontstond, tekent dat het Evangelie niet alleen naar binnen, naar de binnenkant van het kerkelijk leven wilde, maar ook naar buiten. Christus is Heere van de wereld, van de kosmos zelfs. Dat roept om tekenen van Zijn Koningschap in de wereld, onder degenen die Zijn Naam belijden maar ook onder degenen, die Zijn Naam niet belijden.

Ik droom daarom van een kerk, die als getuige van Christus één keer per jaar ambtelijk bijeen is dichtbij de plek waar het land wordt geregeerd. Een kerk, die zich vanuit het belijden van de kerk der eeuwen, in gehoorzaamheid aan Christus en Zijn Woord, wendt tot de grootschalige en kleinschalige ethische vragen in de samenleving. Zó dat er een goed gerucht van uit gaat en van tijd tot tijd mensen als Kok en Bolkestein, Van Mierlo en Sorgdrager, Schutte, Heerma en Van der Vlies, hun hoofd om de deur steken en vragen: wat is hier aan de hand? Politici nemen plaats op de kerkelijke tribune en lenen hun oor aan de kerk, omdat ze horen, dat de kerk woorden spreekt, die uitstijgen boven economische belangen, militaire of politieke macht en de belangenbehartigingen van elke dag. Woorden die uitsteken boven het politieke maaiveld van de dag.

En van tijd tot tijd gaan de vertegenwoordigers van de kerk naar het binnenhof om te horen of het getuigenis van de kerk ook handen en voeten krijgt in het politieke krachtenveld. En zo niet: ze laten het profetisch getuigenis klinken. Tot de wet en de profeten! Dat is heilzaam voor land en volk, ongeacht de regeringscoalitie.

Dat men, zoals in de Oude Kerk het getuigenis voor de keizer en de koning met de dood moeten bekopen, is hier nog geen realiteit. Maar ik droom nochtans van een kerk, die ook voordat het zover is, de consequenties van het Evangelie wel haaks op de communis opinio durft zetten, op het binnenhof en daarbuiten.

Amsterdam

En ik droom van een kerk, die voor de derde maal in ambtelijke vergadering bijeenkomt in Amsterdam, in de Noorderkerk bijvoorbeeld, dichtbij de markt, dichtbij het volk.

De Oude Kerk heeft de steden als brandpunten van de wereld opgezocht om daar met het getuigenis aangaande Christus aanwezig te zijn. In Athene verkondigde Paulus de God, die men niet kennende toch diende.

De kerk heeft dienaren erop uit gezonden om Europa te kerstenen. Willibrord en Bonifatius deden ook ons land aan. Zonder hun arbeid zou er vandaag in Nederland geen kerk zijn. De kerk van Rome en daarom ook later de kerk van de Reformatie, de laatste tot in de kleinste vertakkingen toe, hebben hun bestaan te danken aan de missionaire aandrift van de kerkvaders en diegenen, die na hen kwamen.

Vandaag gaat het er niet alléén, hoewel óók, om, dat de kerk zich vér op weg begeeft, om in onopgeefbaar getuigenis het heil in Christus aan alle volken te verkondigen. Maar vandaag is de nood van een ont-kerstenend volk minstens zo groot als die van nog niet met het Evangelie bereikte volkeren. Uitwendige zending en inwendige zending liggen dicht bij elkaar. In het land, waar ik dit schrijf, werken drie evangelisten uit Engeland om hier, waar de bakermat van het christendom ligt, er opnieuw iets van te maken, hoewel het ploegen op rotsen lijkt.

Daarom droom ik van een kerk, die ook eenmaals 's jaars in de Noorderkerk in Amsterdam bijeenkomt om na te denken over het missionaire getuigenis dichtbij en ver weg.

Ik droom van een kerk die, terwijl ze in ambtelijke vergadering in de Amsterdamse Noorderkerk bijeen is, weet dat het volk meeluistert. Zou er voor ons ook nog een woordje bij zijn? Een kerkelijke vergadering met de deuren open naar de markt en naar de buurt, maar ver daarbuiten naar de volkeren. In continuïteit met de Oude Kerk die haar dienbaren als missionarissen uitzond.

Als het Evangelie vanuit de Oude Kerk de hele toenmalig bekende wereld wist te be­reiken, dan zou vandaag de boodschap toch zeker op de markt in Amsterdam mogen landen?

Ideaal

Na een droom wordt men wakker. De werkelijkheid van de kerk vandaag is anders. Is de kerk niet te stoffig en te verdeeld geworden om nog voluit belijdend, profetisch en missionair te kunnen zijn. Wélke kerk en dus welke kerkelijke verga­ dering zal dan verder ambtelijk bijeen zijn in Dordt en in Den Haag en in Amsterdam?

En toch: de droom moet blijven. De kerk, in de traditie van apostelen en kerkvaders, late zich ook vandaag kennen in haar belijden, in haar profetische roeping, in haar missionaire gestalte.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen