Boekbespreking

Derk Visser, een in Amsterdam geboren historicus, die als hoogleraar geschiedenis aan het Ursinus College in Collegeville (USA) verbonden is, heeft vele studies over de geschiedenis van de Reformatie op zijn naam staan. Zo wijdde hij in ­1983 een publicatie aan Zacharias Ursinus, die acht jaar later ook in het Nederlands verscheen. Onder het lezen van het onderhavige boek maakte ik onwillekeurig een vergelijking met de bio­grafie die W. J. Kooiman over Melanchthon schreef (1963). Kooiman is een geboren vertel­ler; Visser informeert. Kooiman boeit, Visser doceert. Hij doet dat overdadig. Dat maakt zijn boek minder toegankelijk dan dat van Kooiman, maar minstens even leerzaam. Indien men althans wat geduld opbrengt en de moeite neemt om zich door de vermelding van legio feiten en ­wetenswaardigheden niet van de wijs te laten brengen. Een volledige biografie wil deze studie niet bieden. Vissers interesse ging vooral uit naar de Melanchthon na Luther. Overigens blijkt een voortdurende terugkoppeling naar de eerste reformator onvermijdelijk. Dat gebeurde al tijdens diens leven. Wellicht was daarin nu juist de tragiek van de latere Melanchthon gelegen. Visser beschrijft gedetailleerd hoe spoedig na Luthers dood de Lutherse beweging uiteenviel. De gnesio-lutheranen, die pretendeerden zuiver in Lut­hers spoor te gaan, stonden tegenover de Philippisten, de aanhangers van Ph. Melanchthon. Dat kan op het eerste gezicht bevreemden. Keek Philippus immers niet levenslang hoog tegen Luther op? En had Luther van diens hoofdwerk niet gezegd: 'Men kan geen boek vinden dat de hele theologie zo mooi bij elkaar brengt als de Loci Communes'. Maar de concessies die de voor­zichtige en aarzelende Melanchthon (de titel van dit boek herinnert aan zijn menselijke tekorten) deed aan m.n. de calvinisten, waren voor de lutheraanse 'haviken' voldoende aanleiding om ­hem als een verrader van Luthers erfgoed af te schilderen. Het beeld dat Visser tekent van de verwarring en verdeeldheid onder Luthers volgelingen is niet verkwikkend. Theologische geschillen waren vaak met politieke machtsstrijd vervlochten. Melanchthon, die bepaald geen vechter was, maar een man van een timide karakter en een broze gezondheid, heeft eraan geleden. Natuurlijk gaat Visser niet aan de vraag voorbij of Melanchthons theologische positie zich na Luthers dood gewijzigd heeft. Ofschoon de auteur mij niet helemaal heeft overtuigd, draagt hij zinnige argumenten aan om de gangbare opvatting dat Melanchthon op wezenlijke punten van de reformator afweek, te weerleggen, c.q. af te zwakken. Men moet een theoloog niet beoordelen op (losse) uitspraken, maar op de intentie van zijn stellingen, in de vaak polemische context van zijn tijd. Vissers benadering lijkt me vruchtbaar, al blijven er vragen over.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen