Boekbespreking

'Geloof en levensbeschouwing komen pas tot hun recht als je juist niet, terwille van de bijval, afslankt wat je te zeggen meent te hebben, ' zo lezen we in het Woord vooraf, dat van de hand van prof. Kuitert is. De schrijvers zoeken geen eenstemmigheid, maar demonstreren pluraliteit.

Kuitert heeft zijn stempel op dit boek gedrukt, doordat hij als introductie een lezing heeft laten afdrukken, onder de titel 'Revitalisering van geloof en levensbeschouwing'. Deze lezing heeft binnen het Nederlands Gesprek Centrum gediend als uitgangspunt voor de discussie waarvan het nu te bespreken boek het resultaat is. Deze bijdrage is ook als voordracht geleverd voor een lunchbijeenkomst van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid.

Kuitert heeft ook het Ter inleiding geschreven. Daarin vat hij de bijdragen van de scribenten samen. Hij typeert tevens hun positie met betrekking tot het thema. Kuitert en M. B. ter Borg verzorgen samen de slotbijdrage: 'Bij wijze van nawoord'.

Kuiterts eigen bijdrage gaat terug op zijn boek 'Zeker weten. Voor wie geen grond meer onder de voeten voelt!. In 1995 verscheen van dit boek een zevende druk, zo lezen we op bladzijde 21. Om de sfeer van Kuiterts bijdrage te tekenen geef ik een citaat, dat we in de voorlaatste paragraaf op blz. 20 vinden:

'Daarmee ben ik uitgekomen bij de maatschap­pelijke en politieke implicaties van de verschuivingen op het vlak van levensbeschouwing en geloof. Alles goed en wel, die afbraak van de in­stituten en hun grote verhalen, maar voor welke boze of goede geesten ligt die ontkluisterde enkeling te raap, als hij zich uiteindelijk de rol van padvinder aanmeet, op weg om een goeroe te zoeken, waarbij hij zich kan aansluiten, een meester die hij bereid is te dienen? Welke meesters dienen zich aan en waarop appelleren ze? '

Kuitert beschrijft drie wegen hoe te midden van de veelheid toch de onontbeerlijke gemeen­­schappelijkheid te bereiken is. De eerste twee wegen zijn voor Kuitert onbegaanbaar, dus onaanvaardbaar. Dat is de weg van de restauratie en die van de herzuiling. Dan blijft over de pluraliteit als nieuwe gemeenschappelijkheid. Samenleven met verschillen, niet ondanks verschillen. Dat samenleven als zoektocht naar de eenheid, die achter de pluraliteit schuilgaat. Deze optie (zo noemt Kuitert de derde weg) vraagt tolerantie, die uitgaat van de erkenning van ander­ rde mans waarde.

De titel 'In stukken en brokken' is aanduiding van de nood, waarin godsdienst en levensbeschouwing zich bevinden. Kuitert stempelt het boek door met zijn bijdrage van deze nood een deugd te maken! Het is voor mijn besef een grootse greep, zoals zijn recente (beide) bestsellers dat ook waren. Zijn visie is de uitwerking van een stelling die hij reeds bijna vijfentwintig jaar geleden heeft geponeerd: Ieder mens is van nature religieus. Met die van nature religieuze aanleg kunnen wij het doen, al moet er wel zui­verend aan geschaafd worden. We vinden dan toch een gemeenschappelijkheid. Of moeten we ­zeggen: Kuitert gaat uit van een gemeenschappelijkheid. En daarom zijn de stukken en brokken niet desastreus?

Niet iedere schrijver is het met Kuitert eens. De rooms-katholieke mevr. prof. I. N. Bulhof (filosofie) en de protestantse hoogleraar J. Tennekes (cultureel-antropoloog) vragen om meer vastheid in leer en rituelen, al hebben ze kritiek op de hun overgeleverde traditie.

Prof. R B. Cliteur vraagt of levensbeschouwing bij religie mag worden ingelijfd. Hij vindt van niet. Prof. Glastra van Loon meent dat zingeving niet van de andere kant komt. Ze komt van onszelf. Daarmee is voortgaande revitalisering gegeven. Dr. Ter Borg zegt: Waarden en normen veranderen. Dat betekent niet dat ze verdwijnen. De revitalisering is eigenlijk niet noodzakelijk, want ze voltrekt zich metterdaad.

Ik noemde enkele variaties op het door Kuitert ingeleide thema. De lezer merkt dat allen niet gelijk denken. De kritiek raakt mijns inziens niet de kern van Kuiterts stelling. Het is merkwaardig en opvallend dat de stem van het orthodoxe protestantisme ontbreekt. Even heb ik geaarzeld of de bijdrage van dr. Kranenborg als representant daarvan kan gelden. Zijn conclusie is dat ondanks de leegloop van de kerken, het christelijk geloof in andere en voor ons soms onherkenbare vormen blijkt te kunnen bloeien. Zou het christelijk geloof blijven bestaan in onherkenbare vormen?

Volgens het Nederlands Gesprek Centrum is het in dit boek beschreven resultaat van gedachtenwisseling op hoog niveau (de tien auteurs zijn allen academici, ja academische docenten) datgene wat er in Nederland over geloof en levensbeschouwing valt te zeggen. Het geloof is, lijkt mij, in brokken en stukken uiteen, en zelfs kapot gevallen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen