Meerderheid hoorde minderheid zwijgend aan

Besluiten van de triosynode vragen om bekrachtiging van de afzonderlijke synoden van de Nederlandse Hervormde Kerk, de Gereformeerde Kerken in Nederland en de Evangelisch Lutherse Kerk. Op de triosynode, waar drie synoden samen zijn (in totaal 190 personen), krijgt elke spreker een enkele minuut tijd om zijn mening te formuleren. Zo komt de besluitvorming tot stand. In de afzonderlijke synoden is de bekrachtiging dan vervolgens meestal een hamerstuk, met nog enkele stemmen, die zich laten horen.

Ditmaal nam de ratificatie een hele middag in beslag, omdat de tegenstanders van het Samen-op-Wegproces nog zo iets als een stemverklaring wilden afgeven nu de besluitvorming erop gericht was, dat Samen-op-Weg wat de Hervormde Kerk betreft definitief doorgaat. De voorstanders van Samen-op-Weg deden er het zwijgen toe en lieten de tegenstanders nog een middagje praten. De synodepreses, ds. W.B. Beekman, had zelfs zijn toespraak, die hij aan het eind hield, al helemaal gereed voordat de zitting begon.

Reeds vooraf was het voor hem ook kennelijk een bekeken zaak.

Sprekers

De enige van de voorstanders, die nog eens zijn vreugde uitsprak over de triosynode, omdat de vaart er nu weer in is, was ds. A.J. Hammer, Hoofddorp.

Ouderling L. van Walsum, Bleskensgraaf, mocht echter eerst een door hem in te dienen motie toelichten.

Samen-op-Weg heeft in de Hervormde Kerk onvoldoende draagvlak. Beseft wordt wel, dat er één en ander gewijzigd moet worden in de kerkorde en in de verdere uitvoering, maar niet in de fusieplannen op zich. Zesendertig classes slechts waren vóór fusie. In veertig andere classes leven andere ideeën. Het is arrogant van de synode om het beter te willen weten dan de classes.

Er vinden nu slechts marginale aanpassingen plaats ondanks het groeiende verzet. Een Commissie Bezinning en Ontmoeting is in het leven geroepen, na een oproep op de triosynode van ds. W.R van der Aa, om tegelijkertijd met de verdere uitwerking van de kerkorde en de daaraan hangende ordinanties ook een pad van bezinning te gaan; een voorstel, dat slechts twee stemmen tegen kreeg op de triosynode.

Ouderling Van Walsum vroeg wat het doel is van deze bezinning. De bezinning kan het proces niet meer beïnvbloeden. De uitkomst van de bezinning is om het even. De synode moet nu echter een daad stellen om de verontrusting te temperen. Wat met anderen (Gereformeerde Kerken) wordt nagestreefd, wordt in iegen kerk teniet gedaan. De synode is bezig te kiezen voor een afgeslankte Hervormde Kerk. Zijn motie om de uitvoering van het triosynodebesluit inzake het kerkordetraject afhankelijk te stellen van de uitkomst van de toegezegde bezinning, werd met negentien stemmen voor verworpen.

Ds. B.H. Weegink, Katwijk aan Zee, sprak van een 'bekeken zaak'. Na de triosynode wees men erop, dat er slechts dertien classes tegen waren geweest. Dat gaf een mismoedig gevoel. De tijd van de argumenten is kennelijk voorbij. De synode verwijdert zich echter in snelle vaart van het grondvlak. Zo gaat het niet goed. Op het grondvlak leeft zoveel. 'U hebt op de zaak te passen', voegde ds. Weegink het moderamen en de synode toe. De crisis, die nu is ontstaan, raakt de kerk zelf.

Een ordevoorstel zijnerzijds om ratificatie van het triosynodbesluit uit te stellen en eerst de bezinning ter hand te nemen werd met tweeëntwintig stemmen vóór afgewezen.

Dr. K. Blei, secretaris generaal, had intussen opgemerkt, dat de bezinning geen alternatief is voor de verdere behandeling van de kerkorde. Later werd meegedeeld, dat een Commissie Bezinning en Ontmoeting (B en O) in het leven is geroepen, waarin zitting hebben: vijf hervormden, namelijk ds. B. van Vreeswijk, ds.mw. H. A. Keur, ds. E. Westrik (voorzitter), ds. D. Breure en Ds. B. H. Weegink; drie gereformeerden (mw. G. Bos-Modders, ds. A. P. Heiner en ds. J. E. Huttenga) en twee Lutheranen ( dr H. van der Meer en mw. drs. W.T.V. Verhoeven); adviseur van de commissie is prof.dr H. W. de Knijff. De bezining zal gaan over de historische continuïteit van de Verenigde Protestantse Kerk in Nederland, de spiritualiteit en het belijden. Het element van de ontmoeting moet scheve beeldvorming wegnemen.

Ds. D. Breure, Wilnis, achtte de prijs van de vereniging te hoog. In de grondslag is sprake van een midden-orthodoxe Schriftbeschouwing. De hartelijke overeenstemming met het gereformeerd belijden ontbreekt. Ds. Breure wees op mogelijke scheuringen. Er kan geen zegen op het verenigingsbesluit rusten. Niet allen beseffen kennelijk de reikwijdte van het besluit. Ds. B. van Vreeswijk, Veenendaal, memo­reerde, dat de hervormd gereformeerden telkens wordt toegevoegd: 'we kunnen jullie niet missen'. Intussen raken gemeenten in verwarring. Schapen worden overgegeven aan de verstrooiing. De vereniging van kerken, die nu wordt beoogd, is 'een vereniging om te scheuren'. Gemeenten hebben al geschreven: ' wij zullen niet meegaan'.

Een Verenigde Protestantse Kerk in Nederland zal een optelsom zijn van hervormd, gereformeerd en luthers, met aftrekking van degenen, die niet meegaan. De hervormde synode besluit in feite tot twee kerken, namelijk de Verenigde Protestantse Kerk in Nederland en een Oud-Hervormde Kerk.

Diaken G. H. Hunink, Amersfoort, stelde, dat gemoederen en temperaturen hoog oplopen. Er is niet voldoende draagvlak voor het proces. Hij zag als lichtpunt de aangekondigde bezinning, waarbij hij zich afvroeg wat het doel was. Wel vroeg hij zich af, wat er gedaan is met het verzoek om te inventariseren wat de zorgen zijn.

Ds. L. Korevaar, visitator generaal, zei, dat de kerk breed in het nieuws is. Maar wie weet nog wat het grondvlak wil? Hij noemde cruciaal, dat de Hervormde Kerk vierhonderd jaar kerk was geweest met een eenheid in verscheidenheid. In het Samen-op-Wegproces is er sprake van ongelijktijdigheid. Er zijn gemeenten, die al vijentwintig jaar samen op weg zijn. Elders moet men nog beginnen. Als nu een niet gering deel Samen op Weg niet accepteert dan gaat dat de hele kerk aan. Zijn de reserves tegen Samen op Weg echter reserves op goede gronden? Er moeten geen vragen worden gesteld óver anderen maar aan anderen. Het gaat dan om een gesprek tussen verschillende culturen. In dat gesprek zal de kracht van het gereformeerd belijden blijken. 'Ik hoop, dat de onrust blijft'. Maar de onrust moet worden omgebogen tot gesprek.

Ds. H. J. Lam, Den Ham, vroeg of in het Samen op Weg-proces en in de komende V.P.K.N. de gekruiste Christus wel centraal zal staan. 'Zal de opening in het dakgewelf van onze gehavende kerk naar Christus toe niet dicht gaan zitten? Was ik ervan overtuigd, dat S.o.W het zicht op de Gekruisigde zou open houden, ik zou niet tegen durven stemmen'. Meer ruimte voor eigen vormen van hervormd kerkelijk leven, zoals is aangekondigd, noemde hij een on-gedachte. Ds. Lam zei verder, zich een gevangene te voelen, net als Paulus, die zei, dat 'de vaart met hinder en grote schade zou geschieden' (Hand. 27:9). Laten we in Schonehavens blijven!

Ds. G. van Meijeren, Meeuwen, stelde met prof.dr. K. H. Miskotte, dat het leven der kerk gaat door vele doden en opstandingen heen. Deze toestand is ons vaak tot een aanvechting; aanvechting nu omdat er niet voldoende draagvlak is.

De conclusies, die de synode nu trekt, zijn niet te trekken op grond van de consideraties van de classes. Waarom is de federatiegedachte terzijde gelegd? Is de regeling voor perforatie van gemeentegrenzen, waartoe de synode kort geleden besloten heeft, dan wèl zo principieel? Als zodanig zou het federatiemodel, ook al valt erop af te dingen, nog wel eens het beste kunnen zijn. Ds. Van Meijeren refereerde ook aan de gedachte, dat de kerk een christocratie is en geen democratie. In een volwassen democratie wordt echter wel rekening gehouden met de minderheid. Dat zal dan toch ook zeker het geval moeten zijn in de kerk. Christocratie is een zaak van geloven, van werking van de Heilige Geest. Het gaat vandaag juist om herstel van de christocratie. Dan is er heil te verwachten voor de hele kerk.

Ds. M. Baan, Nijkerk, stelde, dat de synode gaat besluiten ondanks brede tegenstand. Iedereen moet mee. 'Zoals Samen op Weg thans op de rail staat kan ik niet mee. U laadt een enorme verantwoordelijkheid op u. Wij zien ondanks toezeggingen van federatieve momenten dit S.o.W. niet zitten. De pijn zit niet in het dak maar in het fundament. We zijn het dak aan het bouwen, terwijl het fundament niet deugt'. De toespraken van ds. A. Baas, Ermelo en drs. M. Burggraaf, Ede, zijn bijgaand geheel opgenomen.

Ds. H. E. J. van der Laan, 's-Gravenzande, zei, dat de allerwegen geuite kritiek en zorg diepe indruk hebben nagelaten. Er is onrecht gedaan. Men gaat intusssen verder, terwijl men her en der schouderklopjes uitdeelt. Afscheiding loont niet. Die weg moeten we niet op. Maar zó, zoals het nu gaat, mag men in de kerk niet met elkaar omgaan. Ds. Van der Laan zei te hopen en te bidden op het wonder.

Ds. D. D. Lucas, Nijenga, zei, dat de ongelijktijdigheid van het proces zich doorvertaalt in onverschilligheid en scherpte. We hebben rust nodig om de kerk bijeen te houden. Over bezinning is ieder het eens. Maar de bezinning, die nu ter hand wordt genomen, is wel ondergebracht bij 'vereniging als groeimodel'. De moeilijkheden, die zich aandienen als dit S.o.W. doorgaat, zullen van dien aard zijn, dat daarbij vergeleken de problemen van de perforatie kinderspel zijn. Ouderling J. van Heijst, Bunnik, meende, dat de impasse in de Hervormde Kerk te doorbreken zou zijn als er sprake was van een goede opdracht voor de Commissie Bezinning en Ontmoeting.

Ouderling kerkvoogd E. J. van der Stege, Wijhe, stelde, dat de synode leiding moet geven aan de kerk. Er wordt echter geen leiding gegeven. Als het zo doorgaat gaat de kerk failliet, zoals Fokker. We moeten het over het grondvlak hebben. Daarover moet de synode zorg hebben. 'Schep voorwaarden voor de hele kerk!' Leiding geven is broodnodig.

Prof. dr. H. W. de Knijff, synodeadviseur, zei ten aanzien van de gewetensnood van de bezwaarden, dat ook hij in gewetensnood komt, namelijk als S.o.W. stagneert. In het gereformeerd protestantisme zag hij een verkeerde kijk op eenheid. Eenheid is een aspect van de waarheid. De waarheid heeft effect. Eén van die effecten is de eenheid. Als de tegenstanders zeggen, dat het proces wordt geforceerd, stelde prof. de Knijff daar tegenover, dat al in 1985 de staat van hereniging is uitgesproken. De bezwaren van de tegenstanders zijn echter steeds gelijk gebleven. Alles wat over het belijden te zeggen valt, staat al te lezen in een boekje van de werkgroep 'Kernen van Belijden'.

Tenslotte stelde prof. De Knijff, dat men in Samen op Weg verplichting heeft naar de partners toe. 'De grenzen van het fatsoen worden zo langzamerhand overschreden'.

Eén synodelid, dat niet het woord heeft gevoerd, noemen we nochtans, namelijk ouderling H. C. Kooijman, Waddinxveen. Het was voor hem de laatste synodevergadering, dat vanwege een ernstige ziekte. Hij spreekt daarover zelf in alle openheid. Met de laatste krachten, die hem nog geschonken zijn, heeft hij de kerk ook in deze cruciale zitting van de hervormde synode nog willen dienen. Kooijman was op de synode geen man van veel woorden, maar wel van grote trouw.

Voordat de stemming plaatsvond, stelde dr. K. Blei, dat er meer ruimte zal worden gegeven voor eigen vormen van hervormd kerkzijn, namelijk in de classes. Verder zal er een stappenplan worden ontwikkeld, waarmee de werkgroep kerkorde rekening zal moeten houden. Hartstochtelijk riep dr. K. Blei op geen beslissing te nemen om af te scheiden. 'Als er scheuringen onstaan, is dat ook de verantwoordelijkheid van degenen, die het nu roepen'. Ten aanzien van de gedachte, dat de Nederlandse Hervormde Kerk een planting Gods is, waarschuwde dr. Blei, tegen 'het euvel van de vereenzelviging'. Artikel 27 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis spreekt dynamischer over de kerk. Dr. K. Blei herinnerde aan de bidstond van de classis Alblasserdam in Giessendam-Hardinxveld, waar artikel 27 van de Nederlandse Geloofsbelijdenis was gelezen. Het moderamen was daar aanwezig. Artikel 27 werd ook voorgelezen aan het begin van deze synodezitting.

Ds. W. P. van der Aa, assessor van het moderamen, tenslotte riep op de besluiten van de triosynode te ratificeren. Dit is niet het verenigingsbesluit en daarom had hij niet de moed tegen te stemmen.

Vervolgens werd met negentien stemmen van de in totaal negenenzestig aanwezige synodeleden het besluit van de triosynöde goed gekeurd. De Hervormde Kerk gaat verder Samen op Weg en vervolgt het kerkordetraject.

Uit de al genoemde slottoespraak van de synodepreses citeren wij:

'Zo is vandaag het hervormde anker opgehaald en wordt verder koers gezet in de richtingvan SoW. Er is verschil met de koers enige jaren geleden. Toen stevenden wij rechtstreeks op een verenigde kerk af. Zoals wij nu varen, varen wij doelbewust af op, een verenigende kerk. Een kerk waarin geen gemeente gedwongen wordt zich te verenigen. Ik zeg dat met nadruk omdat bij een aantal bezwaarden ten onrechte de vrees bestaat dat in hun gemeente het roer zal worden overgenomen vroeg of laat. Een verenigende kerk, dat is het doel. Waarbij verenigend soms actief zal zijn, soms een vereniging in hope. Een kerk waar vooralsnog op allerlei niveaus ruimte - zal blijven voor eigen vormen van kerkelijk leven. Komend jaar dienen wij dit concreet te maken

'In het grootste deel van onze kerk wordt de duidelijke koers die is ingezet met dankbaarheid begroet. De Nederlandse Hervormde Kerk is toe aan voortgang in het proces waar we al zo lang in verwikkeld zijn. In vele gemeenten is de eenheid ver gevorderd, veel verder dan wij als syno­ des. Zij voelen zich bij het jaspand vastgehouden en zijn blij dat er verder vooruitgang is. Anderen zijn aarzelend samen op weg en toe aan een stimulans vanuit de synode. Zij ervaren de huidige besluitvorming als een bemoediging.

'"Wij kunnen niet weg, wij kunnen niet mee" zegt u die zich bezwaard voelt. De versta dat als een uitdrukking van de nood die u voelt. Niet als een kerkpolitiek programma, daarmee zoudt u zich isoleren en tot een zoutpilaar maken. De nadruk ligt op het niet kunnen. Ik probeer dat te verstaan. Daarbij dienen we dan wel het kaf van het koren te scheiden, conventio van confessio, behoudzucht van trouw aan de beUjdenis te onderscheiden. Ieder beproeve zichzelf. Echter ik versta dat waarvoor u werkelijk de waarheid in het geding is, u niet kunt meegaan, u zichzelf niet zonder meer kunt voegen. Het geding om de waarheid zou worden geofferd aan de eenheid. Evenzeer versta ik dat u niet weg kunt. U zoudt uzelf en de hervormde kerk te kort doen indien u haar zou verlaten of, wat hetzelfde is, zou achterblijven. U zou daarmee de eenheid en onze kerk offeren aan de waarheid.

'Wij gaan als Nederlandse Hervormde Kerk verder samen op weg. Wij kunnen en willen daarbij niet één hervormde missen. De Nederlandse Hervormde Kerk die hervormd gebleven is door afscheiding en doleantie heen, zal alleen dan wezenlijk hervormd zijn, wanneer zij hervorm blijft door kerkvereniging heen. Daartoe helpe ons God!'

Evaluatie

Na dit synodebesluit is het doek voorlopig gevallen. De Hervormde Kerk gaat voort op de weg naar vereniging. 'Doelbewust varen wij in de richting van een verenigende kerk', zei ds. W.B. Beekman. In dit laatste, 'verenigende' kerk, ligt kennelijk opgesloten, dat op dit moment de vereiste meerderheid in de Hervormde Kerk voor vereniging afwezig is. Er wordt gesproken van vereniging als groeimodel. Men hoopt de vereiste meerderheid in de Hervormde Kerk te halen. Tegelijkertijd wordt voorzegd, dat het verzet verder zal toenemen. De vraag mag derhalve gesteld worden of in de Hervormde Kerk de vereiste meerderheid er ooit wel zal komen. De Hervormde Kerk is immers tot bot verdeeld. De hervormde synode heeft nu overigens wel het anker weer opgehaald. Dat wil in feite zeggen, dat nu, nadat in de Hervormde Kerk het Samen-op-Wegproces méér dan een jaar in een diepe impasse heeft verkeerd, het schip weer vlot is getrokken en we weer terug zijn bij de situatie van twee jaar geleden. Of het daarmee echt 'vlot' is getrokken, is de vraag. Maar nu is wel heel definitief uitgesproken, dat Samen-op-Weg onomkeerbaar verder gaat.

Het kerkordetraject, met daarbij het traject voor de behandeling van de ordinanties, zal, zo is eerder aangekondigd, nog zeker tien jaar duren. De vraag is dan wel hoe het er over tien jaar in de Hervormde Kerk uit zal zien als het echte besluit genomen zal worden. Alle behandeling vindt momenteel nog plaats in het kader van de Nederlandse Hervormde Kerk. Daarin zijn hervormd gereformeerden ook vandaag geroepen op post te blijven. We realiseren ons zeer wel, dat het feit, dat de synode het proces verder forceert, hoogst ernstig is. Maar onze positie als hervormd gereformeerden binnen de Hervormde Kerk is tot heden en voorlopig ongewijzigd.

Ernstig

Er is intussen wel een hoogst ernstige situatie ontstaan, die bij de tegenstanders om breed beraad vraagt. Het gevaar is niet denkbeeldig, dat momenteel allerlei wildgroei ontstaat, dat ongecontroleerde acties gaan plaatsvinden.

Steeds luider klinkt nu ook de stem dat 'wij' de Hervormde Kerk zullen voortzetten. Zal dat echt de Hervormde Kerk zijn, kerkrechtelijk en praktisch? En wordt dit (door predikanten) namens kerkeraden en gemeenten gezegd? Zal scheiden hier niet scheuren betekenen?

Hier liggen ingrijpende vragen, die om breed overleg vragen, een overleg waarmee het hoofdbestuur van de Gereformeerde Bond intussen is begonnen.

Maar er moet direct ook iets anders worden gezegd. Het was beschamend voor de hervormde synode, dat op dit cruciale moment de voorstanders van S.o.W. de tegenstanders nog een poosje lieten praten en zelf aan de besprekingen niet meer deelnamen. Men hield het kennelijk voor bekeken. Waar bleven dan de hartstochtelijke bijbels onderbouwde pleidooien van voorstanders over de noodzaak van het proces en de noodzaak van de voortgang ervan, ondanks de diep verdeelde kerk? De meeste synodeleden hebben de vaak bewogen toespraken van de hervormd gereformeerde en confessionele synodeleden gelaten aangehoord. De tijd van argumenteren is voorbij. De meerderheid behoeft kennelijk nog slechts de minderheid te overstemmen.

Als men er overigens de laatste tijd op heeft gemikt verdeeldheid aan te richten onder de bezwaarden, — alsof men ter synode niet samen verantwoordelijk is voor het welzijn van de héle kerk, inclusief de bezwaarden — dan is tijdens deze synodezitting wel gebleken hoe breed en diep de zorg is bij diegenen, die dit Samen-op-Wegproces niet willen. Een brede flank tekende zich af, die in grote eensgezindheid de zorg verwoordde en dit tot uitdrukking bracht in het stemgedrag, waarmee 'nee' werd gezegd tegen de beoogde vereniging. Het moet de synode en - met name het moderamen van de synode-iets te zeggen hebben, dat het verzet ter synode ongebroken was. Ruim twintig classes (classis Gorinchem was niet vertegenwoordigd) verzetten zich tegen het proces. Kan de synode echt met het besluit, dat nu genomen is, uit de voeten zonder de kerk als geheel te beschadigen?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen