Deze vereniging kan en mag niet

1. Meer dan alle andere besluiten van de trio-synode heeft dit concept-besluit de nodige onrust veroorzaakt. Het wordt gezien als een besluit dat een einde maakt aan aarzelingen die er waren over de voortgang van het SoW-proces; eenduidig wordt immers gekozen voor vereniging als groeimodel; andere mogelijkheden zijn weggestreept.

2. Ik kan mijn stem aan dit besluit niet geven en ik doe dit met pijn. Ervan overtuigd dat de voorstanders van vereniging vele jaren van voorbereiding achter zich hebben en met ongeduld uitzien naar een vervulling van hun idealen en ook een invulling zoeken waarin zo veel mogelijk de gehele kerk mee kan komen; bovendien nog een zeer lang traject voor de boeg hebben.

3. Dat ik toch niet meekom is niet vanuit afkeer van samenwerkingsrelaties in SoW-verband; waar deze mogelijk zijn op plaatselijk vlak of terzake van de bovenplaatselijke organisatie zou ik graag de volle ruimte geven.

Maar als het perspectief dat van vereniging van kerken is heb ik onoverkomelijke bezwaren om twee redenen:

- De vraag: kan vereniging van kerken? is onvoldoende beantwoord gelet op de consideraties van de classes. Het vereiste draagvlak is er naar mijn overtuiging niet, althans onvoldoende. Wel als we naar de synode kijken; niet als we naar de classes kijken en het minst als als draagvlak de plaatselijke situatie meegewogen wordt. Er is onvoldoende draagvlak voor vereniging, terwijl het besluit spreekt van voldoende draagvlak om verder te werken aan het proces van vereniging.

Moeite houd ik met de wijze waarop de gegevens van de classes zijn verzameld. Niet via een duidelijke vraagstelling, maar met behulp van antwoorden op vragen die niet zijn gesteld maar spontaan zijn verstrekt zodat ze ook niet vergelijkbaar zijn. Mogelijkheden om alsnog met een gerichte vraagstelling aan de classes te komen zijn niet toegestaan. Om een zo betrouwbaar mogelijk beeld te kunnen krijgen van het draagvlak op classicaal niveau zou deze extra vraagstelling noodzakelijk geweest zijn. Daarom is mijn conclusie: het kan niet als we de gehele kerk in het oog houden.

- De tweede vraag die ik stel is: mag vereniging van kerken zoals beoogd in het vigerend SoW-proces? Deze vraag is tot nu toe onvoldoende gepeild ondanks de aandacht die de vraag gekregen heeft. Mogen we de Hervormde kerk laten opgaan in de VPKN? Naar mijn overtuiging niet. De beoogde VPKN is qua grondslag en belijden niet de voortzetting van de Hervormde Kerk. Mogen we de Hervormde Kerk prijsgeven voor het ideaal van de verenigde kerk? Ik weet dat de vragen aangaande historische continuïteit aan de orde zijn geweest en er velerlei pogingen zijn gedaan om een rechtsgrond voor vereniging te vinden. Vanuit de geschiedenis van de kerk der Reformatie in ons land en vanwege de trouw van God betoond eeuwenlang, door crises heen, durf ik niet mee te werken aan het einde van de Hervormde kerk in z'n historisch gegroeide gestalte.

Daarom geldt voor mij: vereniging mag niet.

- Het onderhavige besluit is naar mijn oordeel niet een adequaat antwoord op de vragen: kan en mag SoW als vereniging van kerken. Het wordt veeleer ingegeven door de overtuiging: vereniging moet! Dat 'moeten' krijgt naar mijn taxatie ideologische trekken. Koste wat kost moet het traject voortgezet worden, zonder dat hieraan volop bijbelse motieven ten grondslag liggen.

4. Nog drie overwegingen wil ik graag naar voren brengen:

a) In problicaties over SoW wordt de suggestie gewekt dat de consideraties van de classicale vergaderingen op de concept-kerkorde met het advies van de KOA zijn verwerkt. Om deze verkeerde beeldvorming tegen te gaan is het van belang dat het moderamen van onze synode aan de classes bericht dat de verwerking van de consideraties nog moet komen als het gaat om de tekst van de kerkorde. De KOA heeft niet meer gedaan dan opmerkingen en overwegingen bij de consideraties ordenen en rangschikken.

b) De laatste tijd vindt de gedachte gehoor dat gereformeerde belijders in de NHK toch wel wat zielig zijn en het nodig hebben om met deernis behandeld te worden vanwege hun moeilijke positie. Geef ze af en toe een aai. Ik wil me met kracht verzetten tegen deze beeldvorming. Ger. Bonders zijn niet zielig maar bezetten rechtens een plaats in de NHK. Het gereformeerd belijden in de NHK heeft oude papieren en houdt het langer uit dan vele modieuze theologische stromingen die na enkele decennia weer verdwijnen en plaatsmaken voor iets nieuws. Het gereformeerd belijden heeft de ruimte nodig in de Hervormde Kerk. Daar klinkt het ook in de aanvechting zuiverder dan in een knus onderonsje.

c) Tenslotte: de laatste weken horen we afscheidingsgeluiden. Ik maak me daar zeer bezorgd over en spreek ook uit - als tegenstander van SoW in de vorm van vereniging van kerken - afscheiding niet te begeren, er ook niet aan mee te werken maar het behoud van de eenheid van de kerk te zoeken.

Praeses, synode, laten we een weg gaan, waarin 'zij die bleven' nog kunnen blijven. Dat er een duidelijke continuïteit blijft met het verleden, zowel in naam als in belijdende grondslag. Het is toch al te dwaas om door samen te gaan met hen die eens ons in de steek lieten, een aanzienlijk deel van broeders en zusters te verliezen, die door alles heen trouw bleven? ! Een en andermaal heeft u gezegd: we kunnen u niet missen? Laat dit dan blijken.

Weet u, de gereformeerden verlieten ons in de vorige eeuw omdat we te vrijzinnig, niet orthodox genoeg waren. Nu zijn wij, die het benauwd hebben, in hun ogen te weinig vrijzinnig, te veel orthodox (en dan te weten dat onze boekenkast een groot aantal werken van hun vaderen bevat!). Moderamen, synode, aan ons de taak om de zaak in eigen kerk bijeen te houden en niet ten koste van velen de weg naar vereniging door te zetten. Er is een weg gewezen. Gewezen door zowel de Gereformeerde Bond als door de Confessionele Vereniging. Theologisch gezien niet de schoonste weg, maar altijd beter dan wat nu voor ogen gesteld wordt.

God verhoede breuken. Ik betreur de geluiden die in deze richting gaan. Wanneer het gebeurt, dan zijn wij mede verantwoordelijk. Laten we dat goed bedenken!

Gebedssamenkomst te Katwijk aan Zee

Een snerpende zeewind waaide maandagavond door de donkere Voorstraat in Katwijk aan Zee. Een enkele Duitse toerist trotseerde huiverend de kou. Gauw, gauw, naar de auto. En verder waren er de drommen mensen die richting Nieuwe Kerk snelden. Gauw, gauw, de kerk in. Vanuit Katwijk en verre omstreken stroomde de kerk vol. De Nederlandse Hervormde Kerk verkeert in een crisis. De nood om Samen op Weg stijgt hervormd-gereformeerden naar de lippen. Maandagavond kwamen vijna vijfentwintighonderd mensen in Katwijk bijeen om te bidden. Er werd ook gebeden, aan het begin en aan het einde van de bijeenkomst. 'We staan hier en kunnen niet verder. In alle pogen om de kerken bijeen te brengen is het gezag van Uw Woord in het geding. Wij roepen in gebed Uw hulp aan', opende ds. J. Belder de samenkomst met gebed, 'opdat de mannen die hebben te spreken op de aanstaande hervormde synode, geen weg inslaan waarop zij menen de zaak te redden, maar zich buigen en bukken onder het Woord van God'. Waarop de vergadering zong:

Behoud ons, Heer der legermachten / zo zullen w'ons voor afval wachten, /zo knielen w'altoos voor U neer! /Getrouwe Herder, breng ons weer, / verlos ons, toon ons 't lieflijk licht / van uw vertroostend aangezicht. (psalm 80 : 11).

Naast gebed waren het vooral sprekers naar wie de verontruste hervormden twee uur lang luisterden. Over verootmoediging sprak dr. A. van Brummelen, voorzitter van de Gereformeerde Bond, naar aanleiding van Nehemia 1 : 4. Veel is gedaan om het verval van de kerken op te heffen. Nieuwe bestuursstructuren werden bedacht; een overvloed aan beleidsplannen werd gemaakt.

'En toch helpt dat alles blijkbaar niets. Het is als het verschuiven van damstenen op een bord: het is alles horizontaal.' Alleen een diepe levensvernieuwing kan hierin een keer brengen. Verootmoediging alleen geeft uitizcht. Nehemia zette zich neer, weende, bedreef rouw, vastende en biddende voor Gods aangezicht. Hij gaf zich over aan diep verdriet en boete. Voor velen is boetedoening niet meer dan een frase. Pure boetedoening, dat is: elke verstandelijke tegenspraak tegen God opgeven, de diepe overtuiging hebben dat God volledig in Zijn recht staat in Zijn oordeel over ons en dat mensen volledig in het onrecht staan, en alle uitvluchten en excuses opgeven.

'Wanneer de kerk tot niets zou verschrompelen, dan nog moeten we leren zeggen - al is het met pijn; Heere, U hebt gelijk - . Eindigt het gebed van Nehemia met trage lijdelijkheid? Welnéé, hield Van Brummelen zijn gehoor voor. 'Nehemia zocht de rechte methode om hulp te krijgen voor het misleide volk en voor zichzelf. Hij wist voor zichzelf: k ben op mijn post. Aan bidden voegde hij werken toe.' Kan dat geen aanwijzing zijn voor classes, kerkenraden en gemeenteleden? Van Brummelen moet niets hebben van de 'vluchthouding' - het verdergaan als 'vrije' hervormde gemeente - die hij 'hier en daar' onder hervormd-gereformerde gemeenten heeft gemerkt. 'Als kippenveren vliegen we uit elkaar.' Werken aan de hand van Gods Woord, dat is volgens Van Brummelen de enige manier waarop de kerk bewaard kan worden voor 'aan de ene kant een ceremonieel, historisch geloof en aan de andere kant een overvloedig activisme'. 'Niet lawaai, dweepzucht of drijven geeft ons kracht; in stilheid en vertrouwen zal uw sterkte zijn. Dat is 't moeilijke voor de moderne mens van 11 maart 1996.' Waarop de vergadering zong: ij evenwel. Gij blijft dezelfd, o Heer, / Gij zijt van ouds mijn toeverlaat, mijn Koning, / die uitkomst gaaft en uit uw hemelwoning / voor ieders oog uw haat'ren gingt te keer (psalm 74:12).

Er zijn zaken, zo zei dr. W J. op 't Hof, daar hoef je niet eerst voor te bidden; die staan vast. Op 't Hof gebruikte de geschiedenis van Nabot, om zijn pointe - de vaderlandse Kerk, de erve der vaderen, wordt verkwanseld - toe te lichten. Nabot vroeg niet eens aan God of hij zijn wijngaard aan Achab mocht verkopen. Direct antwoordde Nabot Achab volgens 1 Kon. 21:3: Daarvoor beware mij de Heere, dat ik de erfenis van mijn vaderen aan u zou geven'. Op 't Hof: Misschien heeft Nabot van binnen getrild, toen hij dit zei. Maar de gevolgen: ij dacht er niet aan. Dat is geloof: e niet laten leiden door wat mogelijk de gevolgen zijn, maar de stem van de Heere volgen, wetende dat Hij gelijk heeft. Ook al loopt deze weg dood, zoals ook de weg voor Nabot doodliep.' Waarop de vergadering zong:

Rijs op, o God, rijs op, toon uw gezag! / Betwist uw zaak, wees onze pleitbeslechter, / 't Is meer dan tijd. Gedenk 'n hoogste Rechter, / wat smaad de dwaas Uaandoet dag op dag! (psalm 74:21).

'Heere, doe wonderen', bad ds. W. J. Gorissen ter afsluiting. 'U bent de Koning van Uw Kerk, wij zijn de bruidsgemeente, door U verworven met Uw dierbaar bloed, U weet hoe het met haar gaat, hoe het met haar is en wat van haar worden zal. Wij mogen weten uit uw genade, dat U haar nooit los zal laten, ook als we door verdrukking moeten. Wat een wonder; zo goed brengen wij het er niet af. Wij hebben gefaald; wij hebben gezwegen toen wij spreken moesten, en wij hebben gesproken toen wij zwijgen moesten. Wij belijden onze zonde, maak ons stil, maar ook vol verwachting. Wij bidden U, Drieënige God, gedenk onze Kerk, synode en allen die daarin zitting hebben. Wij kunnen het niet veranderd krijgen; we leggen het voor U neer. We dragen onze Kerk en synode aan U op, Heere, doe wonderen.' Waarop het orgel een goed deel van de tachtig registers opentrok voor de slotzang: twee coupletten van gezang 96: Een vaste burcht is onze God. Massief klonken de niet-ritmisch gezongen psalmen eij gezangen; bijna bezwerend het laatste couplet van de laatste samenzang: Geen aardse macht begeren wij, / die gaat weiras verloren. / Ons staat de sterke Held ter zij, / dien God ons heeft verkoren. / Vraagt gij zijn naam? Zo weet, / dat Hij de Christus heet, / Gods eengeboren Zoon, / verwinner op den troon: /de zeeg'is ons beschoren! Buiten richt een filmploeg de schijnwerper op de menigte die naar buiten dromt. Het overvalt de meesten, 'nee hoor, ik heb geen reactie', weren mensen de vragen af. Het is een jochie van zo'n jaar of twaalf, die wel 's geïnterviewd zou willen worden. Hij wijst met een vinger, hoog boven z'n hoofd, naar zichzelf: 'Ik ben vóór SoW', schreeuwt hij op afstand naar de cameraploeg. Z'n vriend lacht, 'Doe niet zo gek, joh'.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen