Verbreiding en verdediging van de waarheid (2)

(Lezing voor de contio van G.B.-predikanten, Driebergen, 3 januari 1996)

Enkele consequenties

Door het gebruiken van de term 'zending' voor de roeping van de kerk zowel daar als hier, worden wij er dringend aan herinnerd dat het gaat om dezelfde opdracht met dezelfde aspecten. Daarmee kan o.a. voorkomen worden dat we verschillende maatstaven aanleggen voor het werk hier en daar. Dat laatste gebeurt namelijk vrij gauw: op het terrein van het gemeente-zijn en de daarbij behorende vormen, het verstaan van het Evangelie, de geloofsbeleving en ethiek, om maar een paar voorbeelden te noemen. Wanneer een stamhoofd in de binnenlanden van Afrika tot het christendom overgaat, maar niet direct 19 van zijn 20 vrouwen naar huis kan sturen, ondervindt dat bij ons redelijk veel begrip. Afrika is per slot van rekening enkele duizenden kilometers hier vandaan. Lastiger wordt het wanneer onze gescheiden plaatsgenoot die samenwoont en in zijn nieuwe relatie twee kinderen heeft, belangstelling voor het Evangelie toont. Kijken wij hem de kerk uit of steken wij onze nek voor hem uit?

Daarmee is meteen ook aangeduid wat de bedreiging is die uitgaat van het ene begrip zending voor het werk daar en hier. Het betekent onherroepelijk dat ons de spiegel wordt voorgehouden met betrekking tot onze eigen positie. Daarmee is de vraag naar de context aan de orde en de invloed van die context op ons geloven en handelen. Wij krijgen minder kans om onze eigen-situatie te idealiseren en de situatie overzee te romantiseren.

Nederland zendingsveld

Zending in Nederland, daarover hebben wij het met elkaar. De bekendheid met het Evangelie is in onze samenleving sterk afgenomen. Ik zal u niet vermoeien met uitvoerige statistische gegevens, maar geef slechts twee belangrijke gegevens door:

Ledental Nederlandse Hervormde Kerk:01.01.86:2.785.555 01.01.95:2.314.500 (-16, 9%) 471.045

In 9 jaar dus een terugloop die iets groter is dan het totale aantal hervormden in de provincie Gelderland. Denk u eens even in wat het teweeg zou brengen als inderdaad in een kleine tien jaar alle hervormden uit de provincie Gelderland verdwenen zouden zijn!

Dan enkele gegevens uit het rapport 'Secularisatie in Nederland, 1966-1991', in 1994 gepubliceerd door het Sociaal en Cultureel Planbureau.

1958 1991 2020 NH 23% 11% 6% NH + GK 35% 14% 9%

Het zijn koele en zakelijke cijfers. Achter die cijfers zitten echter mensen, gezichten, zielen. Mensen in onze gemeenten, maar ook in onze families; wellicht in onze gezinnen. Dat maakt dat we het niet met elkaar hebben over wat historische ontwikkelingen die ver van ons vandaan staan. Het gaat om mensen in onze nabijheid. Het gaat ook om vragen die onszelf raken tot op het merg.

Oorzaken:

ontwikkelingen in kerk en samenleving

Uiteraard kunnen we niet om de vraag naar de oorzaken heen. De veelgebruikte kernwoorden zijn: secularisatie en ontkerkelijking. Langzamerhand zijn deze termen echter tot clichés geworden. Ik probeer even wat profiel te geven aan de ontwikkeling achter deze termen.

* Er is de dominante plaats van de natuurwetenschap in onze samenleving. Wanneer er tijdens een tv-discussie een panel is met een dominee en fysicus, is de dominee bij voorbaat een zweverige figuur die gewantrouwd moet worden en is de fysicus de man die het wetenschappelijk gelijk axiomatisch aan zijn kant heeft. Op zichzelf mogen we de ontwikkeling van de moderne natuurwetenschap als een verworvenheid beschouwen die dankbaar te begroeten is. Het probleem zit er echter in dat die natuurwetenschap zich ontwikkeld heeft tot een alternatief geloof.

* De grilligheid van het wereldgebeuren maakt de mensen onverschillig: in korte tijd waren er de Golfoorlog, de slachtingen in Ruanda en Burundi en de Joegoslavische crisis. Hoe bestaat het toch dat de beschaafde wereld machteloos toekijkt terwijl deze gruwelijke dingen gebeuren? Jan met de pet heeft het gevoel: aan mij wordt niets gevraagd, wat maakt het allemaal ook uit? De hoge heren maken de dienst uit en spelen hun eigen spel. Zou het ook maar de minste invloed hebben op het wereldgebeuren, als ik geloof in God? Laat ik van het leven genieten, want een hogere zin is er niet... Een parallel met de klassieke oudheid ligt voor de hand. Cicero zei: senatu deliberante Sagentum periit; terwijl de senaat overlegt, vergaat Saguntum.

* De ontwikkeling van de moderne techniek: een zegen voor de mensheid, maar gepaard met zware slagschaduwen: de verwoesting van het milieu (die buiten de kerk eerder gesignaleerd werd dan binnen de kerk); de opmars van de elektronica waardoor de mens van zijn plaats verdrongen wordt; de mogelijkheden op medisch terrein die wij nauwelijks meer bij kunnen benen en die ingrijpende vragen stellen aan onze visie op het mensenleven.

De gejaagdheid van de moderne samenleving door professionalisering; onze tijd vraagt om functionaliteit en hoge kwaliteit. Daardoor worden wij steeds meer opgedreven, maar neemt ook de oppervlakkigheid toe. Ruimte voor bezinning op diepere levensvragen is er nauwelijks en onze spaarzame vrije tijd moet met snel vermaak opgevuld worden. Wij zappen door het leven.

* Welvaart: het is nauwelijks te bevroeden welke invloed de welvaart heeft op ons geestelijke leven in de breedste zin van het woord. Twee jaar geleden was hier een Ugandese bisschop. Hij had medelijden met ons en kon zich goed voorstellen waarom de mensen in West-Europa zo zenuwachtig en depressief zijn: in de supermarkt kunnen ze niet zomaar een artikel kopen, maar moeten ze kiezen uit 50 verschillende jam. Geen wonder als je dan overspannen raakt, zo vond hij.

* Het zelfbewuste levensgevoel: de mondigheid van de moderne Westerse mens heeft een gevoel van onafhankelijkheid meegebracht; onafhankelijk van de naaste, onaftiankelijk van God! Merkwaardig is dat in die samenleving van mondige mensen er zulk een schreeuwende onzekerheid is. Mensen zitten in de knoop met zichzelf en hun relaties. Velen kunnen niet zonder de hulp van een 'persoonlijke begeleider' in de vorm van een deskundige psycholoog.

* Genuanceerdheid die ontaardt in grauwheid: onze wereld is kleiner geworden omdat ons blikveld groter geworden is. Duidelijke standpunten kunnen niet meer en worden al gauw ervaren als versimpelingen. Een hechte levensbeschouwing als grondslag voor het persoonlijke leven en de samenleving wordt gewantrouwd. Tegenover het Woord staat direct een weerwoord.

In de kerk is er heel wat gebeurd. Konden we de rekening maar presenteren aan het moderne levensgevoel, aan de wereld om ons heen, aan van alles en nog wat buiten onszelf. We zullen echter niet verder komen, als we niet ook de hand in eigen boezem steken. Bij 'onszelf' denk ik dan aan de kerk in haar volle breedte, maar dus ook aan onze sector van de kerk.

* Hoe zit het met onze Schriftvisie? De gereformeerde visie op de Schrift en het Schriftgezag is naar ons inzicht ook vandaag levend en krachtig. Daarmee zijn we er echter niet. Hebben we in de gaten dat de vragen van het moderne leven volop onze gemeenten binnenkomen, met name bij de jongeren die op onze catechisatie aanwezig zijn? Wanneer er niet openlijk een gesprek plaatsvindt over de manier waarop we die vragen en de Schrift met elkaar in verband brengen, worden we snel ingehaald door een veranderende visie op het Schriftgezag. Vooral op ethisch terrein is merkbaar dat de tijd heel snel gaat. We dekken onse posities af met een gereformeerd beroep op de Schrift, maar is een veel moderner omgaan met de Schrift niet al lang binnen? Met name bij onze jongeren?

Er is de worsteling rond onze plaats in de wereld. Een worsteling die zich voltrekt tussen de polen van aanpassing en wereldmijding. We staan in het spanningsveld van 'de wereld' als onze woonplaats en 'de wereld' als levenswijze. In onze kringen maken we volop gebruik van de mogelijkheden van de reformatorische zuil, maar principieel gezien is de visie daarachter toch niet de onze. Vanuit ons hervormde kerkgevoel hebben we een zekere allergie voor getto-vorming. Hebben we echter een echt alternatief? Toerusting met het oog op het staan in de wereld van vandaag wordt vanuit onze kring wel ruimschoots aan-geboden, maar er wordt niet even ruimschoots gebruik van gemaakt. Hoe komt dat? Kost het teveel van ons vlees? Dat brengt meteen op het volgende.

Ook wij gaan mank aan gebrek aan toewijding en offerbereidheid. Het is de vraag of de nadruk op de rechtvaardiging die ons dierbaar is, toch niet dreigt te ontaarden in een goedkope genade. Namelijk een leven uit de genade van de rechtvaardiging dat niet versierd wordt met een heilige wandel. Daarachter steekt de vraag in hoeverre ook bij ons de verslapping bezig is toe te slaan. In een andere vorm en op een andere manier dan elders in de kerk wellicht, maar toch...

* De klemmende vraag is of alle verschijnselen van het moderne levensgevoel (zoals individualisme en materialisme) hun tol niet eisen. Het zou werkelijk prachtig zijn, als we uit konden gaan van de zekerheid dat dit soort verschijnselen geen vat op ons heeft. Wij weten echter allemaal uit de pastorale praktijk dat het tegendeel waar is. Het werkt alleen maar een snellere afkalving in de hand, als we een beeld in stand houden dat een illusie is.

Zoals u merkt, ben ik er niet van overtuigd dat het bij al deze dingen gaat om het probleem van 'anderen' in de kerk. De wereld houdt niet stil voor de kerkdeur, ook niet voor de onze. Een extra spannende vraag daarbij is: in hoeverre zijn de niet-theologische factoren zeker zo beslissend geweest voor de ontwikkelingen binnen de kerk als de theologische factoren? Voor onszelf trouwens een zaak om over na te denken: we kunnen de zaken theologisch op orde proberen te houden, maar is dat genoeg? En gaat de uitholling niet gewoon door zonder dat wij alert zijn?

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen