Eenzaamheid

Hoofdoorzaak

Onder de vele geestelijke kwalen van onze tijd neemt de eenzaarnheid niet de geringste plaats in. Meen niet, dat alleen ouder wordende mensen daaraan lijden, minstens evenzovele jongere mensen hebben met het gevoel van verlatenheid te kampen. Je kunt je eenzaam gevoelen op een verlaten eiland - dat is verstaanbaar. Maar je kunt ook eenzaam zijn temidden van een groot gezelschap van mensen, die met elkaar in gesprek zijn. Het onderwerp van hun conversatie gaat aan je belangstelling voorbij, de leden van het gezelschap betrekken je niet in de uitwisseling van hun gedachten. Maar het kan ook zijn dat je je dermate afstotend gedraagt, dat niemand van het gezelschap zich aangetrokken gevoelt om een gesprek met je te beginnen. Wie heeft nooit eens deze ervaring opgedaan?

Wanneer wij in deze regels over eenzaamheid gaan nadenken, moeten wij vooraf een paar punten vaststellen. Is het een kwaal, waarvan wij genezen moeten worden, welnu dat moeten wij eerst de diagnose stellen, daarna de therapie aangeven. Wat betekenen die vreemde woorden? Diagnose is vaststelling van de aard van een ziekte op grond van bepaalde kentekenen, die zich naar buiten openbaren. Therapie daarentegen is de aanwijzing van het juiste geneesmiddel tegen de ziekte. De deskundigheid van een arts wordt niet weinig bepaald daar zijn bekwaamheid om de ziekte te kunnen vaststellen, waaraan de patiënt lijdt en tevens door zijn inzicht het juiste medicijn hem voor te schrijven.

Alleen wanneer de dokter de goede diagnose heeft gesteld, zal hij in staat zijn de juiste medicijn voor te schrijven. Zo gaat het ook met psychisch lijden. Eenzaamheid beleef je gemakkelijker dan wel het precies te omschrijven. Ergens in een beroemde encyclopedie staat over eenzaamheid de volgende begripsbepaling: het is een toestand van alleenzijn, waarin een persoon zich bevindt. Het is een situatie, waarin de voorwaarden tot contact met levende wezens van zijn eigen aard ontbreken of verloren gaan. Eenzaamheid veroorzaakt neerslachtigheid ten aanzien van het voortdurende bewustzijn alleen te zijn.

Het is een gevoel van verlatenheid - een treurige, maar verdrietig wijd verbreide ondervinding. Eenzaamheid is een van de meest troosteloze woorden van onze taal. Reeds in zijn klank schijnt de troosteloosheid door te stralen.

Eén van de ellendigste trekken van eenzaamheid is, dat zijn slachtoffers gewoonlijk de aard en de oorsprong van hun lijden niet onderkennen. Daarom zijn ze ook onbekwaam de gepaste geneesmiddelen te ontdekken. Juist daardoor worden we aangespoord de verbreiding van de eenzaamheid op het spoor te komen. Wij koesteren daarin de hoop wegen te vinden om haar schadelijke gevolgen te temperen of zelfs helemaal uit te schakelen.

Eenzaamheid is een verschijnsel met vele gedaanten. De ene vorm is net zo onaangenaam als de andere. Het is een pijndoende innerlijke honger; een inwendige leegte; het is de onvervulde begeerte naar evenwicht en harmonie. Het menselijk hart heeft een onverzadigbaar verlangen naar liefde. Diverse onderzoekingen hebben als resultaat opgeleverd, dat de acute vorm van eenzaamheid het allereerst door de volgende gebeurtenissen wordt opgeroepen. Of door de dood van een levensgezel, of door het verlies van een familielid; scheiding. Wij noemen voorts nog een verbroken verloving; het verlaten van ons vaderland en een verhuizing naar een ander land. Dit alles slaat diepe emotionele wonden. In alle gevallen is het de onbekwaamheid van een mens een vast en bevredigend contact met anderen op te bouwen en in goede orde te bewaren. Eenzaamheid is één van de meest voorkomende stoornissen van onze tijd. Vooral in de laatste halve eeuw treedt eenzaamheid meer dan ooit op. Het spreekt geheel vanzelf, dat wij dan ook zorgvuldig naar de oorzaken daarvan moeten zoeken en alle mogelijke genezingsmethoden dienen te beproeven. Uiteraard is de mensheid altijd door eenzaamheid geplaagd geworden. Maar de levensomstandigheden van onze tijd hebben haar vooral het karakter van een volksziekte verleend. Een begeleidend verschijnsel is dikwijls het gevoel van leegte en zinloosheid, dat schijnbaar door niets is te verjagen. Sociale en milieufactoren verrichten het hunne. Voor vele mensen kan de verhuizing naar een bejaardencentrum en de daarmee gepaard gaande scheiding van familie en huishouding; de verwijdering van oude vrienden en kennissen uit de geboorteplaats tot een schokkende gebeurtenis worden. Ze gevoelen zich ontworteld en vinden het onuitsprekelijk moeilijk in een vreemde omgeving nieuwe betrekkingen aan te gaan.

Eenzaamheid is een geestestoestand. Men is het feit vergeten, dat er in het eigen verleden mensen om ons heen hebben gestaan. Het ligt buiten het patroon van onze verwachting, dat wij in de toekomst nieuwe persoonlijke betrekkingen zouden kunnen aanknopen. Eenzaamheid is geen zonde. Het is daarom niet nodig naast het probleem als zodanig ook nog schuldgevoelens met zich mee te torsen. Maar wanneer de feiten niet werkelijkheidsgetrouw en doelbewust onder ogen worden gezien, dan zouden zich nadelige houdingen kunnen ontwikkelen. Die zouden zowel de levensvreugde als ook de vruchtbare dienst aan God en de mensen in de toekomst kunnen belemmeren.

Het is buitengewoon verrassend op te merken, dat, ofschoon de eenzaamheid ten allen tijde wijd verbreid is geweest, zij nergens met zoveel woorden in de Bijbel uitvoerig wordt behandeld. Het is om zo te zeggen daar geen diepgravende thematiek. Alleen - overal vinden wij de vonken en sporen van haar verwoestende werkingen. Nu geeft de Heilige Schrift ons een geloofwaardige en betrouwbare diagnose van de voornaamste problemen van de mens. Daarom mogen wij ook proberen te ontdekken of de Bijbel aanknopingspunten biedt zowel voor de diagnose als voor de genezing van de eenzaamheid. En in die verwachting stelt de Bijbel ons niet teleur. Reeds in het begin van Genesis lezen wij de woorden: 'Het is niet goed, dat de mens alleen zij; Ik zal hem een hulpe maken, die als tegen hem over zij. Toen deed de Heere God een diepe slaap op Adam vallen en bij sliep. En Hij nam één van zijn ribben en sloot dezelver plaats toe met vlees. En de Heere God bouwde de ribbe, die Hij van Adam genomen had tot een vrouw en Hij bracht haar tot Adam'. Zo luiden de oude Bijbelwoorden.

De les, die daaruit komt is deze: in hun oorspronkelijke onschuld leefden Adam en Eva zonder schaamte en zonder angst. Ze genoten onbeperkt gemeenschap met elkander en met God. Ze waren noch alleen, noch eenzaam. Het was zeer goed naar Gods eigen oordeel. Maar in die paradijselijke situatie sloop de slang naar binnen en verleidde de eerste mensen met macht tot de zonde. En juist dat leidde tot verlies van hun volmaaktheid en onschuld. Daar hebben wij juist de rebellie tegenover hun Schepper en Weldoener. Ze waren nu voortaan van God gescheiden mensen en trokken het ganse menselijke geslacht in hun val mee. De eenzaamheid was hun levenslot geworden. Maar ofschoon met hun val het beeld Gods in hen op treurige wijze was geschonden, het was niet geheel en al verdwenen. Het direkte gevolg van hun zonde en dwaasheid evenwel was hun verdrijving uit de Hof van Eden. En sedertdien waren ze gevangen in de wurgende greep van de angst; ja, sedertdien stonden ze bloot aan de ijzige greep van de eenzaamheid. Wat een tragische wisseling: troosteloze eenzaamheid in plaats van een innig vertrouwd zijn met God!

Reeds in het bovenvermelde verhaal ligt de diagnose. Wij mensen werden met een tweevoudige behoefte geschapen. Er is een behoefte aan een verbinding met God en naar gemeenschap met andere mensen. Voor deze behoeften bestaat geen vervanging. Wij zijn een sociaal wezen en wanneer onze aanleg naar gemeenschap onvervuld blijft, gevoelen wij ons eenzaam. Wij staan op meerdere terreinen bloot voor de aanval van eenzaamheid. Het meest aangrijpend is de emotionele eenzaamheid. Ze omvat het verlies van nauwe relaties tot andere mensen. Er kan daarvoor alleen verzachting komen, wanneer wij een andere gelijkwaardige betrekking opbouwen. Maar dat is uiterst zwaar voor mensen, die van nature schuchter of terughoudend zijn.

Sociale eenzaamheid betreft contacten ten aanzien van de kring waarin wij leven. Het kan een chronisch gevoel zijn, dat wij er niet bij behoren en dat leidt spoedig tot sterke overtuiging van minderwaardigheid. Wij gevoelen ons dan volkomen geïsoleerd. Hier is een groep van mensen nodig, die om ons heen staat en naar ons omzien. Het initiatief gaat van anderen uit naar ons toe. Maar de aansluiting aan zulk een groep moet van de enkeling zelf uitgaan!

De geestelijke eenzaamheid intussen is veel diep ingrijpender. Ze gaat om het gemis van God. Er is een gevaarlijk vacuüm in ons hart. Augustinus placht het al te zeggen met de bekende woorden: Ons hart is onrustig in ons, totdat het rust in U. Om deze oorzaak is de wezenlijke omgang met God zo belangrijk. De Heere onze God laat ons in deze wereld niet alleen. Hij heeft een medicijn voor ieder gebrek en iedere ziekte van het menselijk hart. Wij hebben telkens nodig naar de diepe eenvoud van het Woord te worden geleid. Daar ruisen de bronnen van verkwikking. In het Woord vleit de Heere ons niet - dat is waar. Maar daar alleen geneest Hij ons volkomen.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen