Eenzaamheid (2)

Bijkomende oorzaken

In onze welvarende en verwende westerse maatschappij zijn er vele slachtoffers van een verterende eenzaamheid. Daarvoor zijn tal van factoren aan te wijzen. Wij noemen er enkele. Diepingrijpende veranderingen in de sociale opbouw van de maatschappij hebben hun aandeel daaraan geleverd. Wij denken bijvoorbeeld aan de mobiliteit in de lucht en op het land. Een twintig procent van de stadsbevolking verandert elk jaar van woonplaats. Dat bevordert zonder tegenspreken het verval van de traditionele familiestructuren en belemmert de ontwikkeling van een lokaal gemeenschapsgevoel en de vorming van duurzame vriendschappen. Een ieder weet, dat in een bepaald dorp door de jaren heen een gemeenschap opgroeit, die zeer duidelijk bepaald gekleurd kan zijn krachtens karakter, gewoonten en levensgebruiken. Zo kennen wij allemaal zeer dicht nabij elkaar gelegen dorpen, die toch een volkomen verschillend levensgevoel openbaren.

De moderne technologie en de tovenarij van de electronica en automatisering hebben het huidige leven wezenlijk ingewikkeld gemaakt, maar tevens ook gelijkvormiger. Alles heeft de tendens onpersoonlijk te worden. Vroeger kende men de bekende kruidenierswinkel in de buurt, waar een beminlijke vrouw de scepter zwaaide. Ze was de vertrouweling van de wijde omgeving. Er was een persoonlijk toegespitste bediening, er was tijd voor een gezellig praatje - maar met de intrede van de supermarkt is dit alles verdwenen. De lopende band heeft vele bekwame werknemers tot menselijke robots teruggebracht. De deskundige zakenman, die zijn ambitie in zijn werk kon bevredigen is een manager geworden en het is ook mogelijk dat hij zich teruggetrokken heeft als een kleurloze partikulier. In een steeds meer geautomatiseerde wereld schijnen de mensen telkens meer tot nummers te worden en minder gelegenheid te hebben nauwe persoonlijke betrekkingen te onderhouden. De snelle verstedelijking van de wereld heeft de mensen weliswaar lokaal steeds meer op een hoop geworpen, maar ze gelijktijdig in versterkte sociale isolatie gebracht. Een land als China kende in 1982 een stadsbevolking van 20 procent, een achttal jaren nadien was dit percentage reeds gestegen tot 47 procent. In de flats van de miljoenensteden heerst meer eenzaamheid, onveiligheid, angst en wantrouwen dan vriendschap en gemeenschap. Uiteraard zijn uitzonderingen op deze regel aanwezig. Maar over het algemeen bemerkt u overal: de mensenmassa's leven dicht op elkaar gedrukt, maar ze lijden gelijktijdig aan diepe eenzaamheid.

De televisie heeft ook een bedenkelijk verschijnsel teweeggebracht. De televisiekijker kan nog maar zelden op zinvolle ma­ nier met een ander communiceren. Er komen oppervlakkige televisiekijkgewoonten naar voren, die maar weinig ruimte veroorloven aan intelligente gespreksyorming en zelfstandig diep denken naar beneden brengen. Veel programma's zijn niet alleen volkomen geesteloos, maar evenzeer schadelijk. Geweld en zedeloosheid komen in de woningen binnen. Dientengevolge beleven wij een enorme stijging van criminaliteit.

Geheel onafhankelijk van deze hoogst onverkwikkelijke tendensen worden de televisieconsumenten aangedreven zich met een wereld van fantasie en onwerkelijkheid onledig te houden. Geen wonder, dat tenslotte velen een leven uit de tweede hand gaan leiden. Ze worden voortdurend geamuseerd door toneelspelers en toneelspeelsters, die in feite buiten hun privéleven om aan hen verschijnen. Neen, dan zou een leven temidden van familie en vrienden veel creatiever kunnen worden geacht en althans veel genoeglijker en rijkmakender uren kunnen bieden. Raadpleegt u de ouders, dan zijn veel huiselijke twisten het gevolg van de keuze van het televisieprogramma van die en die bepaalde avond. Wij zwijgen nu maar over de uitzendingen voor kinderen, die vaak kritisch moeten worden gevolgd. Hoe nodig is het de televisiegewoonten onder controle te houden. Het komt ook nu al voor in één gezin meer dan een televisietoestel te bezitten. Dan zit de zoon op zolder, dé dochter op haar slaapkamer; in de huiskamer zitten vader en moeder verveeld te staren naar het blauwe scherm. Wat een grote hoeveelheid van factoren, die samenhangen met de stormloop van de televisie en... een vruchtbare voedingsbodem vormen voor eenzaamheid!

De beroemde atoomfysicus Albert Einstein heeft eens een indrukwekkend woord gesproken: Het is zeldzaam, enerzijds wereldbekend te zijn en daarnaast toch zo eenzaam. Deze bittere woorden van de grote wetenschapper geven aan, dat eenzaamheid het leven van grote persoonlijkheden en intellectuelen precies zo raakt als dat van mensen met geringere capaciteiten. Eenzaamheid heeft geen respect voor de persoon. Ja, veeleer was het juist Einsteins geestelijke virtuositeit, die hem van minder begaafde mensen isoleerde en zo zijn eenzaamheid veroorzaakte. De kwaal van de eenzaamheid breidt zich heden vermoedelijk meer dan ooit overal in de wereld uit. En weliswaar in gecultiveerde gemeenschappen als ook in primitieve. De gesel van de eenzaamheid kastijdt overal ons bestaan, openbaar en verborgen. Hoe meer wij maatschappelijk en industrieel vooruitgaan, hoe eenzamer wij worden. Eenzaamheid is een manco, dat geen grenzen kent van ouderdom, van klasse en van geslacht.

Een Amerikaanse krant wilde eens weten welke soort problemen haar lezers het meest raakte. Er kwam toen een grootscheeps opinieonderzoek. Drie antwoorden hadden de overhand. Het meest voorkomende antwoord was: angst, zorg en eenzaamheid. Natuurlijk zijn de beide eerstgenoemde problemen samengevat in eenzaamheid. Eenzaamheid werpt de diepste schaduwen over het moderne leven. Zij is de ziekte van onze eeuw, wellicht van ieder decennium in de tweede helft van de twintigste eeuw.

U kunt het merken in de moderne popmuziek. Deze is doorweven met gedachten van zinloosheid, leegte en eenzaamheid. Luister eens naar de uitzendingen van verstrooiende muziek; let eens op de tekst van populaire volksdeuntjes en liedjes - het gaat allemaal over verbroken betrekkingen, verlating en ontrouw. Volg eens de praatprogramma's; de interviews - de negatieve zijden van het leven overheersen. Wij zullen nu de moderne romans maar terzijde laten, maar welk een verschrikking brengen deze zonder enige grens? Het is, dat tegenwoordig meer gekeken wordt dan gelezen, anders zouden wij in een oeverloze ellende wegzinken. Er is eigenlijk geen modern Europees volk of het lijdt aan diepe eenzaamheid.

Daarbij stippen we nog een probleem aan. In deze electronische eeuw heeft de toenemende invloed van de media, maar ook de groeiende bevolking van vele landen de mensen in een nog nimmer tevoren beleefde hoeveelheid samengebracht. Alle volken krioelen door elkaar. In vele grote steden zie je blank en bruin en zwart dooreengemengd. Denkt u er eens aan hoeveel nationaliteiten in Amsterdam bij elkaar leven. Wij zouden nu denken, dat met deze toename van mensen de eenzaamheid zou verdwijnen. Maar het tegendeel is waar. De eenzaamheid wordt steeds groter. In de meeste etnische groepen bestaat weinig behoefte grenzen van ras of cultuur te overwinnen. Neen, het gaat doorgaans alleen maar om sociale nabijheid van verschillende volken. Er bestaat niet de minste gevoelsmatige toenadering tot elkaar. Weet u, wie dit pijnlijk ondervinden? Buitenlandse studenten en allochtonen. Een Afrikaanse student aan een Engelse universiteit stortte zijn hart eens uit aan een leraar, die vol begrip toeluisterde. Hij sprak over zijn ervaring van eenzaamheid bij de poging zich aan een vreemde cultuur aan te passen. 'Thuis ontmoet ik de blik van de mensen, die mij voorbijgaan. Buren, familieleden, vrienden. Wij zeggen wat tegen elkaar soms over de straat heen. Wij groeten elkaar op zijn minst. Maar hier in Engeland ga ik eenzaam door de straten. De ogen van de mensen ontmoeten de mijne niet. Zij staren ver voor zich heen, zij gaan mijn blik uit de weg. Niemand groet mij hier, niemand zegt eens wat tegen mij, niemand kijkt eigenlijk naar mij. Ze hebben het allemaal even druk; ze lopen gewoon aan mij voorbij'. Hoe diep en bitter was de eenzaamheid van deze jongen. Hij is een voorbeeld voor duizenden anderen in een overeenkomstige situatie.

Het maakt een groot verschil of u in een stad woont of wel in een dorp. Grote massa's in een stad betekenen grote eenzaamheid. Het dorpsleven is in veel opzichten benauwder, enger ook, zo niet duffer. Maar het behoeft daarom allerminst minder interessant te zijn. Het gaat er maar om of u zich geven kunt, uit uzelf aan de ander. Er kan dus ook in kleiner omgeving eenzaamheid zijn. Desalniettemin - een dorp of een kleine plattelandsstad zijn doorgaans de beste plaatsen om mensen te leren kennen in hun hoogst persoonlijke eigenaardigheden. Doorgaans zijn het ook de beste plaatsen, waar karakters worden gevormd. Zo worden wij geschikt gemaakt voor groter taak.

Niet de grote volksmassa's, maar juist de kleine groepen en families hebben het fundament gevormd voor de gemeente van Christus. Daarom heeft de grote stadsgemeente het thans zo moeilijk. Een kern blijft over. Daarom ligt er ook een belofte voor het dorp gemeenschap te oefenen. Hoe dan ook - zonder eenzaamheid kan het niet. Eenzaamheid is de audiëntiekamer van God.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen