Torenspitsen-Gemeenteflitsen

BENNEKOM

Bennekom behoort met 10 andere dorpen tot de burgerlijke gemeente Ede. Deze gemeente heeft 100.000 inwoners. Onze gemeente telt ongeveer 14.200 inwoners. De Hervormde gemeente is verdeeld in 3 wijkgemeenten, waarbij wijkgemeente 1 de Hervormd Gereformeerde modaliteit vertegenwoordigt. Voor de diensten des Woords beschikt men over 2 kerkgebouwen nl. de Oude Kerk en de Ichthuskerk. De Oude Kerk beschikt over 850 zitplaatsen en de Ichthuskerk over 600. Wijkgemeente 1 belegt zowel 's morgens als 's avonds een dienst; de beide andere wijkgemeenten hebben bij toerbeurt een morgen-of avonddienst. Wijkgemeente 1 onderhoudt enkele contacten met de plaatselijke Christelijk Gereformeerde Kerk o.a. Najaarsvacantie-Bijbelclub, de Hervormingsdienst en activiteiten met betrekking tot het Evangelisatiewerk. De gemeente telt ongeveer 5000 leden, waarvan ongeveer 2100 lidmaten. De laatste jaren is er weer nieuwbouw geweest in onze wijkgemeente, waardoor ook weer jonge gezinnen zich gevestigd hebben in de gemeente. Voor die tijd was dit minimaal. Deze waren een aantal jaren aangewezen op een woning in het dorp Ede. Daarom is er een hiaat in de leeftijdsopbouw van de gemeente.

De oudste bekende schrijfwijze van Bennekom dateert uit 1288.

Daarin wordt vermeld Beringhem; in 1296 Berinchem; 1360 Berninchem; 1385 Berynckhem. Nog meerdere volgen tot in 1605 Bennekum wordt genoemd. Beringhem wordt gelezen als 'huis van' of 'woonplaats' van ' Bero'; dan wel de mensen of volgelingen van Bero. Verschillende kastelen is Bennekom rijk geweest o.a. Harselo, Hoekelum en Nergena. Hoekelum bestaat nog en is in gebruik als Evangelisch Luthers Buitencentrum, waar de Synode van de Evangelisch Lutherse Kerk tot heden nog vergadert. Zes jaar lang nl. van 1812-1818 is Bennekom een zelfstandige gemeente geweest. Het is niet precies bekend wanneer de Oude Kerk is gebouwd. Waarschijnlijk heeft zij er in de 14e eeuw al gestaan, zij het in een geheel andere vorm en met een heel ander uiterlijk dan momenteel. Het onderste deel van de toren stamt uit de 14e eeuw. In 1360 wordt in elk geval al geschreven over de 'Ecclesia de Berninchem', waarbij het woord 'Ecclesia' duidt op een kerk met volledige parochiale rechten. Het moet een klein gotisch kerkje geweest zijn met aan de westzijde een korte toren. Het schip was een ruimte tussen de nu nog aanwezige pilaren en in het verlengde daarvan bevond zich een klein koor. Pas uit een stichtingsakte van 1510 blijkt dat de kerk oorspronkelijk is gewijd aan Sint Alexander. In die akte stichten en bezegelen Amdt toe Boecop en 8 andere Bennekommers de vikarie van Sint Anthonius.' Opdatt wy onse eerdtsche goederen alsoo tott hemelsche eeuwige goeder moegen verwandelen' besluiten zij, ieder voor een deel, goederen en renten aan de vicarie af te staan - op die manier een pot vormende, waaruit een vicaris (priester) kan worden betaald. Als eerste vicaris wordt voorgedragen ene Gerhardus Roist, geestelijke in het Bisdom Utrecht.

Uit de stichtingsakte valt bovendien op te maken, dat de kerk in 1510 in elk geval 3 altaren rijk was; gewijd aan St. Alexander, St. Anthonius en Onze Lieve Vrouwe, de moeder Gods. Mogelijk is er nog een 4e altaar geweest, gewijd aan de heilige Anna. Die altaren zijn met de Reformatie verdwenen. Wel zijn in de kerk bewaard gebleven 4 grafstenen van het geslacht toe Boecop, dat in de 16e/17e eeuw op het kasteel Harselo heeft gewoond. Doordat het dorp langzaam uitbreidde werd in 1542 de kerk uitgebreid. Er komen 2 zijbeuken bij. Nog heden ten dage bestaan de plafonds van deze zijbeuken uit netgewelven. De kraagstenen zijn versierd met gebeeldhouwde voorstellingen van ambachtslieden. Ook de toren, nu eigendom van de gemeente Ede, werd met deze uitbreiding opgetrokken tot de huidige hoogte. Arndt toe Boecop bezat een fraaie bank in de kerk: de Harselobank. Later werd deze bank genoemd de Wassenaarbank naar de bezitters van kasteel Hoekelum. In 1717 werd de Nergenabank gebouwd, die later de Prinsenbank werd genoemd. Eerst in 1858 besluit de kerkvoogdij het gebouw opnieuw te vergroten. Bij deze 2e ingreep is het gotische koor verdwenen om plaats te maken voor de grote ruimte, die nu met het schip een geheel vormt. Het aantal zitplaatsen wordt aanmerkelijk groter. Omdat er enkele muren en schotten worden aangebracht om aparte ruimtes te creëren, wordt de kerk er niet mooier op. Het huidige meubilair dateert uit 1930. In 1877 wordt actie ondernomen om een orgelfonds te stichten. De actie brengt ƒ 1.952, 75 op. Het orgel is geplaatst in 1878 en de bouwer was F. Leichel te Düsseldorf. Restauraties en uitbreidingen werden uitgevoerd in 1925, 1940 en 1992. Bij de laatste restauratie werd het orgel erkend als Rijksmonument. Het heeft 23 stemmen verdeeld over 2 klavieren en pedaal.

Rechts voor de ingang van de Oude Kerk ligt de kostersteen. Deze steen werd jarenlang door de koster na de kerkdiensten gebruikt voor het lokale nieuws. Voor die tijd werd dit gedaan door de predikant vanaf de kansel.

De 2 klokken in de toren van de Oude Kerk (De Ichthuskerk heeft geen klokken) werden op 30 november 1942 door de bezetters afgevoerd. Na de oorlog is er 1 teruggevonden. Deze werd in 1650 gegoten en weegt 590 kg. De andere, gegoten in 1613 en wegende 975 kg, bleef onvindbaar. In 1949 is er aan de hand van een bestaand geluidsbandje een kopie gemaakt.

In de jaren 1950/60 kende de gemeente een ongekende groei. Men kerkte toen naast de Oude Kerk in een houten barak in Bennekom N.O. Deze was oorspronkelijk bedoeld voor Evangelisatiewerk. De toeloop was toen echter zo groot, dat vele kerkgangers geen plaats kregen in deze barak en huiswaarts moesten keren. Er werd besloten een nieuwe kerk te bouwen: de 'Ichthuskerk'. De totale bouwkosten incl. verwarming, verlichting, preekstoel, banken, doopvont en avondmaalsstel kwamen op ƒ 176.000, - . Dit kerkgebouw heeft reeds een groot bedrag aan renovatie gekost. 22 december 1961 werd deze kerk in gebruik genomen. Op 19 april 1967 werd het door de firma Koff te Utrecht gebouwde orgel in gebruik genomen. De kerkvoogdij overweegt om dit orgel tezamen met het plafond van de kerk binnen enkele jaren een opknapbeurt te geven.

Een grote verandering in het kerkelijk leven is de Reformatie geweest. Omstreeks 1580 gaat de parochie, onder invloed van stadhouder Jan van Nassau, naar de Reformatie over. Jan van Nassau is de Hervormde belijdenis toegedaan en hij weet de belangrijkste ingezetenen van Bennekom (de bewoners van Harselo, Hoekelum en Nergena) zover te krijgen, dat ook zij de nieuwe belijdenis aanvaarden. De arme boerenbevolking van die tijd is wel genoodzaakt hun kasteelheren daarin te volgen. In 1581 kreeg de gemeente zijn eerste predikant in de persoon van ds. Godefridus Fabritii. Tot heden hebben 43 predikanten (inclusief de 3 huidige predikanten) de gemeente gediend. Hun namen zijn vermeld op 3 borden, die in de kerk hangen. Er zijn predikanten geweest, die slechts 1 jaar in Bennekom 'gestaan' hebben o.a. ds. Joh. Lemgrovius van 1595-1596. Ook ds. P. J. F. Lamens is slechts 1 jaar in Bennekom geweest. Hij deed 7 april 1963 intrede en overleed 2 april 1964. Maar er zijn ook predikanten geweest die 40 jaar en langer onze gemeente hebben gediend o.a. ds. F. F. de Bruin, die als proponent in 1760 kwam en in 1800 is overleden of ds. J. van Gorkum, die als proponent in 1800 kwam en 29 juni 1843 overleed. Ook is het tijdens de doleantie niet rustig toegegaan in de gemeente. Het leger moest er aan te pas komen. De toenmalige ds. E. Eisma, op 4 november 1883 gekomen van Oudega en Kolderwolde, is in 1887 met een deel van de gemeente overgegaan naar de Gereformeerde kerk. Ook tijdens de ambtsbediening van ds. J. P. Pauwe ontstond beroering in de gemeente. Op 10 augustus 1914 werd hij ontheven uit zijn ambt. Hij weigerde lidmaten in te schrijven, die bevestigd waren in Tiel. In 1951 werd de 2e predikantsplaats bezet en in 1969 de derde.

Ruim 400 jaar ligt de geopende Bijbel op de kansel en mag het Evangelie van vrije genade gepredikt worden en de Sacramenten bediend worden tot op de dag van vandaag. Ook nu gaan er geweldige stormen over de kerk der Reformatie. En nu wat verwacht ik, o HEERE? Mijn hoop is op U! De Heere houdt Zijn Kerk in stand. Dwars door alles heen. Hij zal niet laten varen het werk Zijner handen. Zijn goedertierenheid is van eeuwigheid en tot eeuwigheid over degene, die Hem vrezen en Zijn gerechtigheid aan kindskinderen, aan degene die Zijn verbond houden en die aan Zijn bevelen denken om die te doen.

P.S. De gegevens zijn ontleend aan de gemeentegids van de Hervormde gemeente en het boekje 'Van Bero tot Bello', uitgave drukkerij Modern Bennekom.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen