Zo kan en mag het niet verder gaan

Diep en groot is de nood, waarin de kerk in ons land verkeert. De verscheurde gestalte van de kerk is een contra-getuigenis in een geseculariseerde samenleving.

De Hervormde Kerk in het bijzonder wordt vandaag echter innerlijk verdeeld en verscheurd als het gaat om de vraag hoe de weg zal zijn, die ze gaan zal. In haar steeds meer verzwakte gestalte, met ook in eigen boezem de laatste tientallen jaren een diep aangrijpende secularisatie, staat ze te schudden op haar fundament. In haar midden wordt het Lichaam van Christus nog verder verscheurd en verdeeld dan het al was.

De tegenstellingen, die zich voltrekken in het proces van vereniging vah kerken, zijn uitgelopen op bestuurlijk onvermogen om de kerk bijeen te houden, gepaard gaande met een diepe stilte als het gaat om de profetie. Als er echter geen profetie is, wordt het volk ontbloot. (Spr. 29 : 19). Waar is nog de stem van Christus te horen in het kerkelijk rumoer?

Meer en meer raakt de kerk verdeeld in groepen, die de gevangenen worden van het eigen gelijk en die alle samen de gestalte gaan missen van Christus, die enerzijds in priesterlijke barmhartigheid heeft gezegd: 'leert van Mij dat Ik zachtmoedig ben' en die anderzijds in profetische gerechtigheid opriep het huis van Zijn Vader niet tot een huis van koophandel te maken.

Quis non fleret?, Wie zou niet wenen? , bij het zien van de ontreddering, waarin intussen het volk Gods komt te verkeren? Velen zijn in verwarring en onzekerheid. Niet eerder stortten zovelen hun geprangd hart uit in brieven, die evenzovele hartenkreten zijn.

De weg, die de Hervormde Kerk nu gaat, lijkt dood te lopen. Wat voor de één een pogen is om de eenheid van het Lichaam van Christus van Christus te herstellen, is voor de ander een aanval op de wezenlijke gestalte van dit Lichaam in dit land. Vereniging verdeelt de kerk.

In diepe bewogenheid om de Hervormde Kerk, met name om de gemeenten en het volk Gods in haar, nu en in de toekomst, vertrouw ik het volgende aan het papier toe.

Zo niet verder

Zo kan en mag het, naar mijn diepste overtuiging, niet verder gaan. Als het zo verder gaat in het SOW-proces loopt de kerk stuk in de gemeenten. Als we niet samen, in alle geledingen van de kerk, weer opnieuw eerst willen luisteren, zou er dan nog toekomst zijn? Dat vraagt verootmoediging, voor God en ook naar elkaar toe.

Nu kan verootmoediging een algemeen trefwoord zonder inhoud worden. Maar verootmoediging betekent ook schuldbelijdenis. Hebben we in de voorbije periode samen de rechte gestalte gehad voor Gods aangezicht? Waren de motieven over en weer zuiver? Hebben we recht gesproken, ook over elkaar?

De kerk is in groepen uiteen gevallen, en valt nog verder in groepen uiteen, die er op uit zijn elkaar te overbidden en te overbieden, te overroepen en te overstemmen. We spreken over Christocratie, terwijl bij meerderheid van stemmen vergaande besluiten worden genomen, die in feite tot telkens groter crisis leiden.

Of, we bidden samen en gaan direct tot nieuwe actie over.

In de schuldvraag echter is geen sprake van meerderheid of minderheid. Een enkele rechtvaardige kan er meer van doorleven voor de hele kerk dan in bredere verbanden van de kerk ooit openbaar kan komen.

Maar de schuld van een kerk of van een gemeente kan ook zijn, dat ze de stem van de rechtvaardigen smoort, dat ze de stem van de profetie verstikt, dat ze het getuigenis van de Geest dooft.

Heeft de kerk geluisterd naar bewogen stemmen, die op haar welzijn gericht waren? Is niet mede de oorzaak van de crisis, dat te weinig is geluisterd?

De vraag is of er nog een uitweg is, waardoor de Hervormde Kerk echt uit haar diepte kan opkomen. Zullen we niet samen moeten leren een andere weg te gaan dan we nu gaan? De tijd van de grote woorden is voorbij. Hoe harder alleen maar geroepen wordt, dat het proces voort moet of niet voort moet gaan, hoe harder harten worden.

De gemeenschap binnen de kerk, die in haar diepste wezen een heilige vergadering van ware Christgelovigen is, wordt gestremd. En intussen koelt de liefde voor de kerk. In korte tijd heeft de verkilling en verharding in de Hervormde Kerk toegeslagen. Het is niet meer als vroeger, toen er, de tegenstellingen ten spijt, samen in ieder geval nog geworsteld werd om het wezenlijke van het kerk zijn. We zijn nog louter formeel bezig. Dat moet de kerk toch opbreken?

Eigen kring

Ik zeg dit niet zonder de blik naar binnen, naar 'eigen kring' te slaan, waar de liefde voor de vaderlandse kerk hoog in het vaandel staat.

Hoe is het eigenlijk met die liefde tot de eigen kerk, ook in haar on-gestalte, gesteld? Zou het niet kunnen zijn, dat die liefde, in de strijd tegen SOW, langzaam maar zeker aangevochten en ondermijnd is? Heeft de aangetreden nieuwe generatie van de afgelopen jaren — ook de aangetreden generatie van jonge predikanten — nog wel dezelfde liefde voor de Hervormde Kerk als zodanig als het voorgeslacht? Dat is niet vanzelfsprekend. Het gevaar is toch niet denkbeeldig, dat heimelijk een kerk(je) binnen de kerk gekoesterd is gaan worden? We mogen ons als hervormd gereformeerden hier wel onderzoeken.

Wat is onze ecclesiologie ook in deze? Wat is ons zicht nog op kerk, belijdenis en verbond in hun onderlinge samenstelling? Zou hier niet een belangrijke taak van de classis naar de gemeente liggen, om de gemeenten toe te rusten inzake de vragen van de ecclesiologie?

Verscheidenheid is er de jaren door ook in hervormd gereformeerde kring geweest. De eenheid in die verscheidenheid is echter de laatste jaren onder spanning komen te staan, omdat verscheidenheid, binnen de grenzen van Schrift en belijdenis, niet overal meer wordt geaccepteerd. Dat blijkt uit het feit dat er, wat de verkondiging van het Woord betreft, niet altijd meer sprake is van een echt accepteren van elkaar. Meer en meer zijn eigen circuits van prediking ontstaan, met uitsluiting van anderen. Als hervormd gereformeerden dan ook op zichzelf zouden worden teruggeworpen, zou er dan nog sprake zijn van doorleefde gemeenschap onder dezelfde prediking?

Alle actie samen, tegen één gemeenschappelijk front, maakt de schuld van verbroken gemeenschap dan ook alleen nog maar groter.

Niet weg en niet mee

Eenheid dreigt nu ook verder onder spanning te komen als het gaat om de vraag welke weg we als hervormde gereformeerden in SOW moeten gaan.

Wanneer we als hervormd gereformeerden hebben gezegd 'we kunnen niet weg en we kunnen niet mee' in het proces van Samen op Weg, dan is dat in grote bewogenheid om de kerk gezegd. In deze woorden (we kunnen niet) lag geen dreiging maar gewetensnood. De kerk is echter over deze gewetensnood heen gegaan met haar voortgaande besluiten om SOW door te zetten.

Nu wordt echter deze uitspraak naar twee kanten vereenzijdigd. Vereenzijdiging naar de ene kant (we gaan niet mee) betekent nu wèl dreiging. Dat is een nieuw element. Vereenzijdiging naar de andere kant (we gaan mee) betekent bewilliging in een kerk, die in haar grondslag en de nadere uitwerking daarvan voor de praktijk door ons ondeugdelijk is genoemd. Het betekent het prijsgeven van de Nederlandse Hervormde Kerk in haar historische gestalte.

Na de recente synodebesluiten zou de uitspraak 'we kunnen niet weg, we kunnen niet mee' dan ook verdelend in plaats van bindend kunnen werken. Daarom mogen we wel smeken we om het licht des Geestes om zulk een dreigende verdeeldheid te boven te komen. Dat vraagt ontmoeting en bezinning. Ook hier kan het zo niet verder.

Niet verder

De kerk kan met haar besluiten over SOW niet verder. En wij, hervormd gereformeerden en anderen, die zich op deugdelijke gronden keerden en keren tegen SOW, kunnen met genoemde uitspraak niet verder als de kerk nochtans verder gaat.

Er is maar één uitweg, namelijk dat we samen, in de volle breedte van de kerk, zeggen: zó kunnen we niet mee. Omdat we zo niet verder kunnen en niet verder kómen. Hebben we niet samen onze onmacht te belijden, om een weg te gaan, die voor God kan bestaan?

De synode is de gevangene van haar besluiten geworden, hervormd gereformeerden dreigen de gevangene van genoemde uitspraak te worden.

Wij kunnen niet verder! Dat moeten we samen erkennen. We zijn als kerk vastgelopen, muurvast. Dat betekent dat we samen door de diepte moeten en samen moeten zoeken naar een nieuwe weg.

Gaat de synode zo verder, dan zou dit op een andere wijze het einde van de Hervormde Kerk kunnen betekenen dan nu beoogd wordt in SOW. Ligt het niet op de weg van de classes om dat de kerk duidelijk te maken. Juist vanuit een bezinning op de ecclesiologische vragen?

Ook in hervormd gereformeerde kring kunnen we zo niet verder. We spelen met woorden. We bedoelen geen scheiding en we bedoelen geen scheuring. Maar als 'wij kunnen niet weg, wij kunnen niet mee' tweezijdig wordt ingevuld, zal er, hoe dan ook, sprake zijn van uiteengaan. Wat betekent dat voor ons gemeenschappelijk hervormd zijn?

Intussen groeit er verdeeldheid. Wie elkaars vrienden waren kunnen in processen van elkaar vervreemden. Actie baart reactie. Daarom zal er ook in hervormd gereformeerde kring nieuwe oefening in gemeenschap nodig zijn. Dat vraagt om ontmoeting in breed beraad.

Te boven

Er is maar één weg: samen in het geheel van de Kerk onze eigen posities te boven komen, zonder prestigedrang. Samen de hemel aanroepen, opdat ons een weg gebaand wordt om 'nochtans' aan de Hervormde Kerk in haar ontredderde gestalte nog dienstbaar te mogen zijn en ons, onder het beding van de leiding des Geestes, er mee voor in te zetten, dat ze in haar machteloze positie weer belijdende en getuigende kerk zal zijn. Dat vraagt ook onder ons om inhoudelijke bezinning op de vragen van het kerk zijn. Die bezinning kan ook betekenen: tot ons zelf komen, tot ons kerkelijke zelf. Die inhoudelijke bezinning zou reinigend kunnen zijn voor de kerk als geheel alsook voor de hervormd gereformeerde beweging.

Alle papieren en documenten en plannen inzake de eenwording van de drie kerken kunnen voorlopig beter worden opgeborgen, teneinde voor de hele kerk een weg te zoeken, die niet door organisatie of reorganisatie wordt gekenmerkt, maar door een inwachten van een nieuw Reveil, dat op een actueel belijden, stoelend op het oude belijden, mag uitlopen. Laat de Hervormde Kerk zichzelf eerst hervinden en geblokkeerde verhoudingen zoeken te herstellen.

Als het om de inhoudelijke zaken gaat, zullen we als hervormd gereformeerden de Hervormde Kerk ook de komende jaren wezenlijk (moeten) willen blijven dienen. Kunnen we dat nog (echt)? Willen we dat nog (echt)? Het vraagt zelfverloochening, dat wel. Maar is de opdracht te niet gedaan?

Gehoorzaamheid

Als de Hervormde Kerk vanwege SOW in zo'n diepe crisis verkeert, die met de dag in al haar geledingen alleen maar groter wordt, is dan niet een tijd van inkeer aangebroken? Een tijd die we alle broodnodig hebben!

Geen overheersing van boven af kan de crisis bezweren. De Hervormde Kerk zou dan kunnen verdwijnen, zonder dat er een kerk in geestelijke samenhang voor terugkomt. Voor velen zal zich zo de kerkelijke ballingschap aandienen.

Maar ook wapengekletter biedt geen uitzicht. Ook wij moeten tot onszelf komen. Omdat we ook als hervormde gereformeerden niet buiten de nood en schuld der kerk staan.

De gehoorzaamheid aan Christus vraagt diepgaande bezinning op het belijden, gericht op een volk, dat in diepe nood is, zonder het te weten; gericht op een gemeente in weduwegestalte, die levend water nodig heeft.

Ieder geeft zo eigen invulling aan die gehoorzaamheid. En intussen verpulvert de kerk, verteert de kerk haar eigen zonen en dochteren en slaat de verharding toe.

Hoe geven we vandaag onze gedachten gevangen in de gehoorzaamheid van Christus? Zouden we dan vandaag niet eerst samen luisteren naar het Woord om — God geve het — een weg gewezen te krijgen, waarop Gods zegen rusten kan?

Verantwoordelijkheid

Velen zijn vandaag diep bezorgd over de koers, die de kerk gaat. Velen zijn ook bezorgd over de koers, die hun gemeente gaat. Anderzijds hebben velen in de gemeente nauwelijks notie van wat er in de kerk omgaat.

Terwille van de gemeente, terwille van het volk in en rondom de gemeente, is samenbinding nodig. Die blijkt niet vanzelfsprekend te zijn. Dat vraagt oefening en geduld.

We kunnen niet weg en we kunnen niet mee? We kunnen zó niet verder! De kerk niet, en 'wij' in de kerk niet!

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen