De spanning tussen waarheid en eenheid

Beste collega Van der Bas,

Opnieuw dank voor je reactie. Dank voor de goede toon van onze telefonische en schriftelijke gedachtewisseling. Hopelijk ervaren de lezers het ook zo. Ik reageer maar weer puntsgewijs.

1, Israël en de kerk

Fijn dat je ermee instemt, dat het de apostolische roeping was om eerst Israël en om heel Israël op te roepen tot bekering en geloof. Jij ziet dat dan als een soort evangelisatie buiten de eigenlijke gemeente. Zelf ben ik geneigd om Israël als het verbondsvolk (de Qahal) te blijven zien, tot wie Petrus zegt: U komt de belofte toe en uw kinderen... enz. De zijnen hebben 'recht' op Zijn belofte, sterker: de Heere heeft recht op het Zijne. Duizenden kwamen tot bekering, maar helaas, de meerderheid van Israël toch niet. Hij is gekomen tot het Zijne, maar de Zijnen hebben Hem niet aangenomen... Daardoor ontstond een diepe breuk. Daar ligt Paulus' hartzeer. Ik stemde en stem er wel mee in, dat 'gemeente' in het N.T. de gemeenschap is van de ware christgelovigen. Maar in eerste instantie waren dat allemaal Messiasbelijdende joden. En de heidenchristenen die erbij kwamen, worden als 'wilde takken' geënt op de olijfboom (Rom. 11). Zo zingen wij bij de doop: 'Hen tellen als in Israël ingelijfd' (ps. 87).

Bavinck of Hoedemaker

Je citeert de grote en edele dogmaticus Herman Bavinck. Geen kwaad woord over hem. Ik heb hem zeer hoog. Maar het werd in zijn eigen tijd al duidelijk, dat hij als 'afgescheidene' een andere ecclesiologie had dan de hervormde theoloog Hoedemaker. Deze citeert Bavinck (uit: De Katholiciteit van Christendom en Kerk): Op de Pinksterdag wordt de Kerk des N. Test. geboren als eene eigene zelfstandige gemeenschap'. Hoedemakers commentaar: Dit is de gronddwaling. De apostel Petrus denkt er anders over, Hand. 2 : 38, 39'. Vervolgens citeert hij Bavinck over Israël, waar kerk en staat nog zouden samenvallen enz. Commentaar van Hoedemaker: Onze vaderen zouden, dit lezende, kippenvel krijgen. - Het geldt hier geen geringe zaak. Het gaat om niets minder dan de ware verhouding tussen het Nieuwe en Oude Testament, om de eenheid der Openbaring'. (Zie de discussie tussen Hoedemaker en Bavinck in prof. C. Veenhof, Volk van God, Amsterdam 1969, p. 310.) Ik denk dat Bavinck zich ook niet heeft kunnen losmaken van de gangbare substitutie-theologie (Kerk i.p.v. Israël). Afgescheiden kerken hebben daar nog meer neiging toe: zij denken vanuit de breuk, niet vanuit de continuïteit. Hoedemaker zei eens: men moet goed staan, om goed te kunnen zien. Het afgescheiden denken heeft ook hervormden diep beïnvloed.

Ik begin ook te vermoeden dat alle uit- en inzichten die in onze herv. geref. stroming de laatste decennia inzake Israël zijn verkregen, niet door ieder onzer zijn gevolgd. .. Klopt dat?

2. Rome en de Reformatie

Verder citeer je een indrukwekkend stuk van Calvijn over waarheid en eenheid. Ik ben het daar hartgrondig mee eens. Vooral dat onderscheid tussen 'nog niet' en 'reeds' spreekt mij aan: geduld bij de invoering van de reformatie, maar geen concessies, bij bereikte reformatie. Wel vooruit, maar niet terug. Ik hoor er iets van ons leerboek: liever alle mensen laten varen dan iets doen tegen Gods wil! Hadden wij meer van dat staal in ons bloed. Maar misschien mag ik als historicus bij de theoloog wel de context van deze tekst verder verhelderen.

Je zegt het zelf al: het Augsburgse Interim van 1549 was een dictaat van de roomse keizer Karel V om de protestanten te doen terugkeren in de roomse kerk. De enige concessies die aan de protestanten gedaan werden waren: de lekenkelk en het priesterhuwelijk. Verder moesten de protestanten de hele roomse leer en praktijk weer accepteren! Dat is de context. Stel je voor! Geen wonder dat Calvijn heftig protesteerde. De hele Reformatie was hier in geding.

Calvijn voor de luthersen

Intussen heeft Calvijn vanuit Geneve hier dus grote zorg voor de luthersen (!) in Duitsland! Dank zij de geschriften van Luther, dank zij zijn eigen verblijf in Straatsburg bij de luthersen en zijn deelname aan de godsdienstgesprekken tussen hen en de roomsen voelt hij zich met de luthersen verbonden. Calvijn staat hier dus op een Europees front. In datzelfde jaar 1549 sloot Calvijn een Consensus (Tigurinus) met de zwinglianen in Zwitserland. Zo bouwde hij, Calvinus Oecumenicus, verder aan een brug tussen Luther en de zwinglianen. Daarbij keek hij niet op bijzaken. Het ging hem, zoals gezegd om de éne echt-reformatorische kerk van Europa. Hij had immers wel naar Luther willen vliegen, hij wilde wel zeven zeeën oversteken voor een 'godly synod' van godvruchtige leiders van ons continent. Maar je moet Calvijn natuurlijk niet voorstellen de hele Reformatie zelf in te leveren. Never. Vandaar dat prachtige traktaat. Ik zeg ook: never. Waarde collega, wij hebben hierover geen verschil. Stuur het Tractaat eens op aan de huidige luthersen, die - zelfs ongedwongen - nog meer inleveren dan de roomsen ooit zouden kunnen bedenken: ze verdedigen zelfs huwelijksinzegening van homo's. Of stuur het Tractaat eerst maar aan onze eigen synode, die al anderhalve eeuw ook van alles inlevert. Daar hoort het. Ter synode zou het stuk zegenrijk werk kunnen doen. Sterkte in die strijd. Ik sta naast je.

C. Blenk,

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen