Torenspitsen-Gemeenteflitsen

FERWERD

Het terpdorp Ferwerd ligt in het noorden van Friesland, aan de Waddenzeekust. Bij helder weer is vanaf de terp het eiland Ameland te zien achter de Zeedijk. Ferwerd is het hoofddorp van de gemeente Ferwerderadeel. Deze gemeente telt 8 dorpen. Het rustige dorp Ferwerd telt ca. 1850 bewoners.

Pas vanaf de tijd rond de geboorte van Jezus Christus is er iets bekend over het noorden, althans opgeschreven. Meer wordt bekend vanaf het jaar 1100, waarin de noormannen nogal wat in deze streken geplunderd hebben. Hier moet de reden gezocht worden, dat het klooster 'Foswert', dat eerst op Ameland stond, naar Ferwerd verhuisde. Ameland behoorde toen bij de gemeente Ferwerderadeel. Met de komst van 'Foswert' is een begin gemaakt met het 'Christenwerk', al mag aangenomen worden, dat ook hier in dit stukje noorden door Bonifatius van Gods werk verteld is. Het klooster 'Foswert' was een rijk Benedictijnerklooster met vele uithoven en landerijen. Aan de monniken hebben wij onze prachtige kerk te danken. Deze kerk torent met haar robuuste toren boven het dorp uit. Uit de 13e eeuw stamt ze, met mogelijk eerst een houten kerkgebouw. Haar hoogte van 40 meter doet vermoeden dat zij voor velen een baken in zee is geweest. In de 16e eeuw zijn de toren en de kerk verbouwd en vergroot. Aanvankelijk was het zadeldak tussen vier pinakelachtige topgevels aangebracht, echter bij de restauratie in 1936 is het dak overkappend gemaakt, vandaar nu de zware, maar fiere en trotse toren.

Op de kap van de toren staat een windvaan met de gekroonde wapens 'Burmania-Schwartzenberg' en 'Cammingha', duidend op Idzard van Burmania (overl. 1632) en zijn twee echtgenotes Susanna van Schwartzenberg (overl.1624) en Jel van Cammingha (overl.1632), die op de Cammingha State woonden.

Op de zuidmuur der toren zit de zonnewijzer, waarop het volgende opschrift: 'Rienck van Burmania Anno 1640' en 'Anno 1704 is deze bovenstaende Sonnewijszer vernieuwt door de... geboore Idzard van Burmania, vrij en erfheer van Ameland, grietman over Ferwerderadeel en de Raad ter Admiraliteit op de Mase tot Rotterdam...' In de toren, waarvan de ingang zich bevindt aan de westzijde, bevinden zich drie gegoten metalen klokken in de vorm van een omgekeerde beker. De grootste is door de kunst in reliëf erop één der mooiste Van het Noorden. Op de bovenwand de twaalf apostelen, verder Maria Magdalena en zes andere vrouwen die Jezus omringen. In het midden van de klok vier grote vakken, met in één daarvan de gekruisigde Christus met I.N.R.I. en in een andere de apostel Johannes. Op de onderrand de Latijnse spreuk (vertaald) 'De dooden betreur ik. De levenden roep ik. De bliksem breek ik. Mijn stem is een stem des levens. Komt, ik roep u tot het heilige. O Koning der ere, komt met vrede.'

Ook op deze klok uit 1457 staat: 'Henricus Kohenbakker mi geghoten hat. Got geve sijnen sele raedt. Men sal mij inden ere des heiligen Cruses luden. Dat sal ons de pastoor beduden. Dat Christus heeft geleden voor ons in den doot. Dus helpt ons Got ut not'.

Door Gods voorzienigheid behouden mochten alledrie de klokken weer in deze toren teruggehangen worden in augustus 1945.

Het schip der kerk is een bakstenen gebouw uit de 15e eeuw, in de 16e eeuw vergroot. Het stamt uit de Friese hoog-gotiek. Het kent vier ingangen, aan iedere zijde één. Aan de noordkant is nu het raam van de consistorie; aan de zuidkant is de hoofdingang.

Wie de kerk binnenkomt, zal meteen de serene sfeer proeven van dit sobere kerkgebouw. Van het eikenhouten meubilair valt de prachtige preekstoel (ca. 1600) op, binnen het doophek. Op de kansel staan twee koperen kandelaren en op de lezenaar de kanselbijbel, gedrukt bij Keur in 1756, gebonden met koperen hoeken. Verder zijn er de Herenbanken en de twee overhuifde banken aan weerszijden van het koorhek.

In de kerk bevinden zich drie grafkelders. Die voor de preekstoel buiten het doophek behoorde aan de familie Burmania. Deze is opengesteld. In het koor staan nog vier draagbaren. De grootste en zwaarste is de zgn. Looxmabaar, geschonken door de fam. Looxma, aan wie nog steeds op het kerkhof rond de kerk een aantal graven herinneren.

Deze familie wordt ook genoemd in verband met het grote orgel, dat tot de mooiste orgels van Friesland gerekend mag worden. Tegen de toren aan op een groot balkon, staat dit orgel, waarvan het derde klavier bij de laatste restauratie anno Domini 1983 in gebruik genomen kon worden. De geschiedenis van dit orgel begint rond 1635. In 1711 wordt de naam van Arp Schnitger genoemd, die aan dit orgel gebouwd heeft, met een schenking (waarschijnlijk) van dhr. Idzard van Burmania en zijn vrouw. In 1872 en later in 1927 is het orgel ingrijpend vernieuwd door Adema. De financiering van de orgelkas, die Adema uit de toen afgebroken Dominicanenkerk te Leeuwarden haalde, is gedaan door de familie Rengers-Looxma. In 1981 begon orgelmaker L. Verschueren te Heythuysen (L.), aan de restauratie, waarbij de speeltafel midden voor de orgelkas werd ingebouwd. De huidige organist — reeds 25 jaar — dhr. H. ledema, bespeelt dit orgel in de erediensten om 9.30 uur en om 14.00 uur, die iedere zondag gehouden mogen worden.

Sedert 1421 mag in deze monumentale kerk Gods Woord verkondigd worden. Eerst door priesters en pastores, na 1580 ging de gemeente — op 24 november — over tot de reformatie. Eerst waren er predikanten voor heel Ferwerderadeel. In 1592 wordt de eerste vaste predikant van Ferwerd aangesteld: Ulferd Belida. Na hem hebben 28 predikanten het Evangelie van Jezus Christus en Die gekruisigd gebracht. Per zondag mag AD 1996 aan zo'n kleine 200 kerkgangers van de bijna 600 leden tellende gemeente HIJ gepredikt worden.

Dat Jezus Christus centraal staat in deze rechtsconfessioneel te noemen gemeente, blijkt duidelijk uit het zegel, dat deze gemeente mag voeren. Dit kerkzegel is eerst gebruikt geweest in de Johanneskerk, behorend bij het klooster Foswert. Sinds 1978 mag dit zegel officieel door onze gemeente gevoerd worden. Op dit zegel de volgende tekst: Zie het Lam Gods, dat de zonden der wereld wegneemt' (Joh. 1 : 29). Op Hem mogen wij steeds weer gewezen worden. Door Hem mag er te Ferwerd een christelijke gemeente zijn. Een gemeente, die ik (ds. Van Boeijen), dienen mag, steeds weer wijzend op het Lam Gods, zoals ik ook in de intrededienst als Dienaar des Woords heb gedaan. En als de klok luidt van de toren, waarvan de Ferwerder E. B. Folkertsma spits dichtte: In stoere hoeder is er, weit sjend oer syn folk en bem. leuwen lang is it libben under him troch tein, hy moat folie leed en leafde sjoen habbe yn 'e wenten en yn 'e berten', dan... sal ons de pastoor beduden: at Christus heeft geleden voor ons in den doot. Dus helpt ons Got ut not!

Sj. v. d. Werff, oud.-kerkvoogd W. H. V. d. Boeijen V.D.M.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen