Uit de pers

Niemand geeft om ons

Vorig jaar verscheen van de hand van prof. K. A. Schippers een boekje onder de titel 'Kerk waar is dat goed voor? ' met als ondertitel 'Ontwerp van een jeugdpastoraat'.

Hierin meldt prof. Schippers de resultaten van een recent onderzoek dat aangeeft hoe ongeveer 15 tot 20% van de scholieren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar het gevoel heeft dat er 'niemand is die om ze geeft'.

In datzelfde onderzoek wordt gemeld dat in het jaar voorafgaand aan dat onderzoek ruim 1 op de 5 scholieren er tenminste éénmaal aan gedacht heeft om zelf een einde aan haar of zijn leven te maken.

Jeugdpastorale medewerkers signaleren bij jongeren gevoelens van eenzaamheid en verlaten-zijn. Ik kwam deze gegevens tegen in het Gemeenteopbouwblad van de Evangelische Alliantie IDEA, 17e jrg. nr. 3, juni 1996, dit keer een special over geloofsopvoeding met bijdragen van Wim de Knijff over 'Er-naast zitten', van Teun Stortenbeker over 'Luisteren met je hart' - communicatie in de opvoeding, van Frank Fischer over 'Jongeren op zoek naar identiteit', een interview met Jannie van Dijken over de werkwijze van 'Koers voor Ouders' met als thema: Geloven leer je thuis!

Wie in Christus' gemeente 'het hart op de goede plaats' heeft zitten, die kent zorg en liefde voor de kinderen en jongeren van de gemeente. En dat is méér dan ooit nodig.

Prof. Schippers waarschuwt er terecht voor om naïef optimistisch te doen. Massale kerkverlating onder jongeren spreekt boekdelen. Nog slechts zo'n 20% van de jongeren in ons land heeft een band met een of andere kerk. Dat is enerzijds uiteraard verblijdend, zeker als in eigen gemeente een deel van die jeugd te vinden is. Anderzijds is het ook weer niet echt geruststellend. 'De algemene trend ten opzichte van de kerk in Nederland is negatief en jongeren ondergaan bewust of onbewust daarvan de invloed. Distantie en desinteresse zijn algemeen. Van de kerk wordt weinig of niets meer verwacht. De mensen in Nederland hebben meer vertrouwen in de rechtspraak, het zakenleven en het onderwijs dan in de kerken, zo blijkt uit onderzoeken. In de wereld van de jongeren vertaalt zich dat in de houding: 'Zolang zij mij met rust laat, heb ik er niets op tegen', aldus prof. Schippers.

Er-naast zitten

Dat is de titel van de bijdrage van Wim de Knijjf, een bewerking van een lezing die hij 16 maart eerder dit jaar hield op de EA-geloofsopvoedingsdag voor ouders van tieners en tienerleiders. In zijn verhaal geeft hij aandacht aan 'het omgaan met tieners'.

Eerst geeft hij een typering van de tieners van nu onder de titel 'Nintendo-generatie'.

'Laten we eens kijken naar de verschillen tussen onze eigen generatie en die van de tieners, die op dit moment opgroeien.

Elke generatie heeft tegenwoordig een titel, en de titel die ik het meest tegenkom voor de huidige tieners is "Nintendo-generatie". Nintendo begon zeven jaar geleden op de Nederlandse markt te opereren. Dat gebeurde door middel van een uitgekiende reclamecampagne, en op dit moment is in minstens twintig procent van de Nederlandse huishoudens zo'n spelcomputer aanwezig, waarmee kinderen en jongeren zich vermaken.

De Nintendo-generatie is als eerste generatie "niet geboren, maar gemaakt" zoals ik ergens las. Met deze wat grove uitdrukking wordt bedoeld dat deze kinderen door hun ouders bewust gepland zijn. Kinderen krijgen overkomt je niet meer, het is te plannen. Dat betekent dat de rol die deze kinderen in het gezin vervullen, en de verwachtingen waarmee ze te maken krijgen, anders zijn dan vroeger.

Het is ook de eerste generatie van wie de wieg naast de televisie heeft gestaan. Een generatie dus, die gebombardeerd is door de reclamemakers op een schaal zoals nog nooit eerder is voorgekomen. Dat betekent dat een consumptiementaUteit hen met de paplepel is ingegoten.

Het zijn ook de kinderen van de echtscheidingsgeneratie: één op de vijf kinderen brengt korte of langere tijd door in een éénoudergezin. En het zijn de kinderen van de kerkverlaters-generatie.

Een ander verschil: van de huidige tieners valt te verwachten dat ze het materieel minder goed zullen hebben dan hun ouders. Misschien moeten we wel eeuwen in de geschiedenis teruggaan om dat feöomeen eerder aan te treffen. Zo gauw de tieners van nu zelfstandig worden, vallen ze drie trappen in welstand terug, en daardoor heb je als ouder voortdurend de neiging om hen iets toe te stoppen.

A party before dying

Tieners van nu vragen niet of iets goed of waardevol is; wat vooral telt is, of het leuk en amusant is. Als het maar leuk is, dan moet alles kunnen. Zo beoordelen ze ook het tienerwerk dat we hen aanbieden. Zo beoordelen ze ook de kerk.

En de kerk hoort vaak tot de dingen die niet leuk zijn. Iemand bracht het zo onder woorden: het is een "life is a party before dying"-generatie. Dat heeft te maken met het feit dat de toekomst er voor jongeren van nu niet bijzonder rooskleurig uitziet. Ze kijken aan tegen milieuproblematiek, etnische oorlogen en werkloosheid. Daarom denken ze: geniet ervan, zo lang het nog kan.

Volgens de statistieken heeft de gemiddelde tiener enkele honderden guldens per maand uit te geven, dus ze kunnen het breed laten hangen.

Het gaat duidelijk om een generatie die van het volwassen worden alleen maar achteruitgang verwacht, en die daarom lang blijft hjmgen in de adolescentie. Er wordt dan ook gesproken over een uitgestelde volwassenheid. We merken dat op de 25-plusconferentie die de E.O. organiseert. Vijfentwintig jaar is vandaag de dag nog erg jong.

We kunnen de jongere generatie dat niet kwalijk nemen, en we kunnen onze eigen waarden er niet in stampen, want ze zijn nu eenmaal kinderen van deze tijd. Als we denken dat ons eigen gezin een bolwerk is van waarden, en dat we de mentaliteit van de wereld buiten kunnen houden, vergissen we' ons. Of we het nu willen of niet, onze kinderen staan er midden in en ze zuigen de waarden van die wereld op.'

Hoe ga je als oudere generatie om met de tieners in ons midden? De Knijff gebruikt dan de uitdrukking 'Er-naast zitten'. Daar zitten meerdere betekenislagen in deze term. Je zit naast de tieners en je ziet van alles en je roept van alles, maar je begrijpt ze niet en je zit er daarom steeds naast.

Je kunt ook een streep zetten, aldus De Knijff, onder 'zitten'. Je laat alles maar een beetje gaan en over je heenkomen. Zó moet het uiteraard ook niet. Daarom: ga naast hen zitten in de goede zin van het woord.

'Men heeft wel eens onderzocht welke periode in hun leven mensen graag zouden willen overdoen. Het is opvallend dat velen graag hun kindertijd zouden willen overdoen. Ik zou dat zelf ook wel willen. In die tijd kon je nog onbezorgd op straat spelen. Je kon je tol voor de deur op gang brengen en hem laten doortollen tot je op het schoolplein was aangekomen. Het was een tijd waarin de televisie nog niet de zorgen van de hele wereld op je ontbijtbordje legde. Want de kinderen van vandaag hebben alle zorgen van de wereld al om hun nek.

Maar het merkwaardige is, dat er uit al die onderzoeken praktisch niemand naar voren komt, die zijn tienertijd zou willen overdoen. Want het is een moeizame tijd, ook in de beleving van de tieners zelf. Men spreekt tegenwoordig van een dubbele emancipatie van tieners. Aan de ene kant moeten ze een geweldig gevecht leveren om los te komen van thuis. Tegelijkertijd moeten ze vechten om binnen te komen in de wereld van jongeren. En dat laatste valt helemaal niet mee. Je moet de goede grapjes kennen en de goede schoenen dragen. Het gevaar dat je buiten de groep valt en gepest wordt is levensgroot. Tiener zijn is een strijd op twee fronten: loskomen van huis en je invechten in die nieuwe samenleving van jongeren.

Gezien de hele culturele achtergrond en de waarden waarmee de nieuwe generatie opgroeit, is het in deze tijd moeilijk om tiener te zijn. Daarbij ervaren tieners ons als ouders heel vaak niet naast zich, maar tegenover zich. Dan laten we het dus afweten als het gaat om het "ernaast zitten".'

Wie met tieners in haar of zijn leven te maken heeft, die weet hoe lastig en problematisch die omgang kan verlopen. De Knijff erkent het maar toch...

'Om tienerleider of - ouder te zijn valt ook niet mee. Tieners kunnen dwars zijn en humeurig. Het vergt veel inspanning en inzet, niet alleen thuis, maar ook in het jongerenwerk, om ze erbij te betrekken. Ik heb wel eens de indruk dat deze generatie zo anders is dan bijvoorbeeld de onze, dat de beste tienerleiders maar een paar jaar boven de leeftijd van de tieners zitten.

Als ouders heb je vaak het gevoel dat kinderen in de tienerleeftijd je tegenstanders zijn, en dat ze niet van je houden. Ze gebruiken je als dukdalf om zich tegen af te zetten.

Toch weet ik eigenlijk zeker dat de meesten van hen veel van hun ouders houden en hen ook heel erg nodig hebben. Ze zullen hun ouders naar buiten toe te vuur en te zwaard verdedigen.

Het klinkt misschien tegenstrijdig, maar ik wil iedereen die met tieners te maken heeft, aanmoedigen om van hen te genieten. Laten we naast ze gaan staan om in hun programma en hun waardepatroon te kijken, en onszelf de vraag stellen waarom ze zo zijn. Uitendelijk zijn ze een product van onszelf, van de maatschappij die wij hebben gemaakt.

Vaak zie ik, vooral in de kerk, dat volwassenen zich tegen tieners afzetten, dat ze hen als een bedreiging ervaren. Dan raakt de communicatie verstoord, en tieners krijgen het gevoel dat ze moeilijk zijn en niet geaccepteerd worden.

Als we met een negatieve blik naar tieners kijken, voelen ze dat. Beschouw hen als een probleem, en ze worden een probleem. Misschien helpt het ons als we erbij stilstaan, dat problemen met jongeren zich elke generatie herhalen. Dat maakt ons mild, en het helpt ons om erboven te blijven staan. Als je je er verschrikkelijk over opwindt, dan laat je je meesleuren in de problematiek. Wat tieners nodig hebben zijn ouders en leiders die mild zijn' en in staat tot relativeren, maar die tegelijkertijd wel staan voor bepaalde waarden. Ze hebben er behoefte aan dat je je gezag niet weggooit, maar bepaalde grenzen stelt.

Tieners hebben het recht om de wereld om hen heen te leren keimen en op grond daarvan keuzes te maken. Dat betekent dat ze misschien naar de disco gaan (wat intussen niet betekent dat we geen grenzen kunnen stellen aan het tijdstip waarop ze thuis komen) of boeken lezen voor hun literatuurlijst, die wij niet zo toejuichen. We hebben daarover natuurlijk onze vrees en onze zorg, maar anderzijds hebben we ons geloof, ons vertrouwen, dat God ook de Nintendo-generatie in zijn hand houdt, en dat Hij raad weet met deze kinderen, die zo weinig toekomstperspectief hebben.'

Generatieproblemen zijn er alle eeuwen door al geweest. ledere generatie groeit op in een weer andere tijd. De Knijff begint daar zijn hier geciteerde bijdrage mee en wij sluiten er mee af: 'Merkwaardig genoeg ben ik me dat bewust geworden, niet alleen door te kijken naar de generatie na mij, maar ook door te kijken naar de generatie voor mij. Men zegt namelijk dat de mens levenslang vasthoudt aan de waarden waarmee hij is opgegroeid en dat die waarden moeilijk overdraagbaar zijn. Nu is de generatie van mijn ouders opgegroeid met de waarden van de crisistijd en de tweede wereldoorlog. En het valt mij op dat het die generatie nog steeds moeite kost om geld te laten rollen, ook als er genoeg geld is. Deze mensen zullen ook nooit eten weggooien. Want "in de oorlog had je er een moord voor gedaan". En zo groeien onze kinderen op met andere waarden dan wij. Dat heeft te maken met de tijd en daar staan we wel eens te weinig bij stil. Wij proberen onze waarden erin te hameren, maar die van ons zijn door een andere tijd gevormd', aldus Wim de Knijff.

P.S. Het adres van de Evangelische Alliantie, de uitgever van het blad IDEA, is Hoofdstraat 51a, 3971 KB Driebergen, tel. 0343-513693.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen