Torenspitsen-Gemeenteflitsen:

ELSPEET/VIERHOUTEN

De oudste delen van het kerkgebouw van de Hervonnde Gemeente van Elspeet dateren uit de vijftiende eeuw. Het koor laat zien dat de kerk als roomse kerk is gebouwd. Vele malen is de kerk verbouwd. Voor het laatst in 1990. Na deze verbouwing telt het kerkgebouw ongeveer 1050 zitplaatsen. Bij sommige diensten ligt het aantal kerkgangers echter zo rond de 1300. Daarnaast worden er gedurende het hele jaar 's avonds diensten belegd in het dorpshuis te Vierhouten. Eén keer in de maand en gedurende de zomermaanden elke zondag is daar ook 's morgens een dienst. De avonddiensten plegen door zo'n 300 mensen bezocht te worden. Er zijn dan meerdere kerkgangers uit de wijdere omgeving. Tot 1956 behoorde ook Uddel tot de Hervormde Gemeente Elspeet. In dat jaar werd Uddel een zelfstandige Hervormde Gemeente. Men spreekt in Elspeet nog altijd over het Uddelse stuk van het kerkgebouw. Het gaat dan om dat gedeelte van de kerk waar vroeger de mensen uit Uddel hun plaats hadden.

Rond 1590 vond de leer van de Reformatie ingang in Elspeet. De pastoor was het hier niet mee eens en werd afgezet. In 1594 kwam de eerste predikant, Johannes Antonie. Zesendertig predikanten (met inbegrip van de huidige) hebben de afgelopen vier eeuwen de Hervormde Gemeente van Elspeet mogen dienen. Opmerkelijk is dat tot tweemaal toe een vader opgevolgd werd door zijn zoon. In 1670 kwam ds. Everhardus Palthe. Ruim veertig jaar, tot aan zijn dood, is deze gebleven. In 1711 werd hij opgevolgd door zijn zoon Johannes. Deze heeft 17 jaar lang, ook tot zijn dood, in Elspeet het Woord verkondigd. Daarna kwam ds. Dithmar Martinus in 1728. Hij stierf in 1737 en werd opgevolgd door zijn zoon Bernardus.

In de negentiende eeuw drong in vele Hervormde Gemeenten de vrijzinnigheid binnen. In Elspeet was dit niet het geval. In de negentiende eeuw begon zich een kring van gemeenten af te tekenen die de gereformeerde prediking begeerden. Dat kwam niet in het minst naar voren bij het beroepingswerk. Bij deze kring behoorde ook Elspeet. Samen met de kerkenraden van Nijkerk, Oosterwolde en 's-Grevelduin/Capelle ondersteunde de kerkenraad van Elspeet een adres van ds. B. Moorrees aan de synode. Daarin werd gevraagd dat de synode ervoor zou waken dat de gehele kerk zou weerkeren tot de leer en de belijdenis van onze vaderen.

Gedurende de hele negentiende eeuw werd de gemeente door rechtzinnige predikanten, zij het van onderscheiden signatuur, gediend. De Afscheiding ging geheel aan Elspeet voorbij. Een enkelinq werd bekoord door de Doleantie, maar als kerkelijke beweging vond de Doleantie in Elspeet geen ingang. In 1832 kwam ds. Louis Bahler van Zwolle naar Elspeet. Deze predikant was in de negentiende eeuw zeer geliefd om zijn bijbelse, gereformeerde prediking. Terzijde merk ik op dat één van zijn kleinzoons heel andere wegen ging. Deze stelde het boeddhisme boven het christendom. De weigering van de toenmalige Hervormde synode hiertegen op te treden, was de directe aanleiding tot de oprichting van de Gereformeerde Bond in 1906. In 1840 bracht de kerkenraad een beroep uit op de zo bekende ds. Ledeboer. Deze bedankte voor het beroep. Dit was enkele weken voor zijn schorsing en de daarop volgende afzetting in januari 1841. Van 1844 tot 1848 werd de gemeente gediend door ds. J. J. van Toorenenbergen. Deze predikant nam in de vaderlandse kerk een zeer vooraanstaande plaats in. Vanwege zijn kerkhistorische studies verleende de universiteit van Utrecht hem een eredoctoraat. Van 1880 tot 1892 doceerde

hij kerkgeschiedenis aan de universiteit van Amsterdam. Hij was ook de eerste voorzitter van de in 1862 opgerichte Confessionele Vereniging. Van Toorenenbergen was beïnvloed door het Reveil. Aan de belijdenisgeschriften schreef hij slechts een beperkte waarde toe. Hij wilde de formulieren slechts handhaven voor zover zij de kern van het Evangelie verwoorden, namelijk de verzoening met God door Christus' bloed die waarachtig God was en bleef en waarachtig mens is geworden.

Kerkherstel moest naar zijn overtuiging louter en alleen door geestelijke overtuigingskracht, plaatsvinden en niet door juridische handhaving van de belijdenisgeschriften met de daaraan verbonden mogelijkheid tot schorsing. Dit standpunt heeft hem in conflict gebracht met de grote confessionele voorman Groen van Prinsterer en nog weer later met Abraham Kuyper. Ook de bekende ds. A. P. A. du Cloux is in de vorige eeuw in Elspeet beroepen, echter zonder dat hij dit beroep aannam. De preken van deze Hervormde dienaar van het Woord worden heden ten dage nog in de leesdiensten van afgescheiden gemeenten voorgelezen. Van 1888 tot 1898 stond ds. G. W. Locher in Elspeet. Hij was een predikant met een kohlbruggiaanse inslag. Rond de eeuwwisseling was er een aanmerkelijke gtoep predikanten in de Hervormde Kerk die zich uitdrukkelijk op Kohlbrugge wenste te oriënteren. Locher beklemtoonde dat niet alleen voor maar ook na de bekering de wet gericht is tegen de zelfhandhaving van de mens. Kenmerkend voor een ware christen is dat hij de wet tegen zichzelf richt en belijdt er nimmer aan te kunnen voldoen. G. W. Locher predikte zeer krachtig de rechtvaardiging van de goddeloze.

In 1899 kwam ds. W. R. Kalshoven naar Elspeet. Ruim twintig jaar is hij gebleven. In die dagen waren er in Elspeet zeer veel onderlinge vetes. Brandstichtingen waren niet ongewoon. Het optreden van ds. Kalshoven bracht hierin een keer. Bekend is dat hij gemeenteleden die naar het café gingen, daar opzocht. Hij ging dan zonder iets te zeggen in de deur van het café staan. Dat alleen maakte al zo'n indruk dat de cafébezoekers naar huis gingen. Onder ds. Kalshoven scheidde een groepje gemeenteleden zich van de Hervormde Gemeente af. Naar hun overtuiging was de prediking en het optreden van ds. Kalshoven te wettisch en kwam te weinig naar voren hoe Christus bevindelijk gekend wordt. Van ds. Kalshoven zijn geen preken bewaard. Ik heb niet kunnen nagaan in hoeverre deze beschuldiging grond heeft gehad. Zelfs al zou ze waar zijn, dan rechtvaardigt het zeker geen afscheiding. Een gebrekkige prediking is immers nog geen onzuivere prediking. Zeker is wel dat ook persoonlijke factoren een rol gespeeld hebben bij hen die de Hervormde Kerk de rug toekeerden. Helaas ging zo de kerkelijke eenheid in Elspeet verloren. Naast de Hervormde Kerk ontstond een Gereformeerde Gemeente. Daar bleef de kerkelijke eenheid evenmin bewaard. De twist rond dr. C. Steenblok veroorzaakte ook in Elspeet een scheiding in de Gereformeerde Gemeente. Er kwam een Gereformeerde Gemeente in Nederland bij. Lange tijd zijn de kerkelijke muren hoog geweest. Hoewel ze nog niet verdwenen zijn, zijn ze in de loop der jaren wel wat lager geworden. Op diaconaal gebied worden er door de drie kerken in Elspeet meerdere zaken gemeenschappelijk gedaan.

Nog altijd mag het Woord Gods in Elspeet verkondigd worden.

Inmiddels telt Elspeet twee predikantsplaatsen. Ondergetekende werd op 20 oktober 1994 in Elspeet in het ambt bevestigd en mijn collega ds. C. Stelwagen op 26 juli 1995. Gedurende een steeds groter deel van het jaar worden de diensten niet alleen door de leden van de eigen gemeente, maar ook door vakantiegangers bezocht. Elspeet is nog altijd een zeer kerkelijke gemeente, zij het dat het kerkelijke toerisme, dat door de zogenaamde perforatieregeling zoveel gemakkelijker is geworden, helaas ook aan Elspeet niet voorbij gaat. Elspeet is een gemeente buiten het paradijs. In Elspeet mag echter het Evangelie van Gods genade in Christus nog verkondigd worden. Christus roept herders en leraars om vissers van mensen te zijn. Wij mogen er zeker van zijn dat overal waar Hij vissers van mensen uitstuurt, er vissen in het net van het Evangelie gevangen worden. Het Woord wordt gepredikt opdat vijanden met God verzoend worden en degenen die met God verzoend zijn, meer en meer van Christus en Zijn kruis leren verstaan en al nauwer met Hem mogen wandelen. De Heere doorwaaie daartoe de hervormde gemeente van Elspeet, ja het gehele dorp, met Zijn Geest. Zo mogen we wonderen verwachten.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen