De Olijfberg eeuwenlang een trekpleister

Na verhitte discussies in de tempel over de bevoegdheid van Jezus (Joh. 7), ging ieder naar zijn huis, schrijft Johannes, 'maar Jezus ging naar de Olijfberg', om vandaar 's morgens vroeg weer terug te gaan naar de tempel (Joh. 8 : 1, 2).

Jezus, die geen plek had om het hoofd op neer te leggen, trok zich 's avonds terug op de Olijfberg, op een plek met uitzicht op de tempel. Zijn woning kan niet anders geweest zijn dan een grot, één van de vele die de Olijfberg rijk is.

Halverwege tussen Bethanië, waar Jezus vaak de maaltijd gebruikte in het huis van Maria en Martha, en de tempel lag een grot, waarvan later werd aangenomen, dat Jezus daar sliep. De grot, die er gevonden werd, werd al vroeg in de kerkgeschiedenis genoemd 'Grot van de onderwijzing'. Op de Olijfberg sprak Jezus immers, met het zicht op de tempel, de indrukwekkende woorden over de verwoesting van de tempel en de voleinding van de wereld. (Mat. 24, 25).

Later werd aangenomen, dat Jezus Zijn discipelen daar ook het Onze Vader heeft geleerd, nadat hij bij Maria en Martha was geweest in Bethanië en Hij zich 'in een zekere plaats ' had teruggetrokken om te bidden. (Luk. 1:11e.v.). Daarom kreeg de grot later de naam 'Grot van het Onze Vader.'

In Bethfage, aan de andere kant op de helling van de Olijfberg gelegen, liet Jezus twee van Zijn discipelen een ezel halen, waarop Hij, bejubeld door het volk, Jeruzalem binnentrok. Hij keerde toen de tafels van de wisselaren om en daarna keerde Hij weer terug naar Bethanië (Mt. 21). Na het laatste (eerste) avondmaal ging Hij naar de Olijfberg, nadat Hij met Zijn discipelen de lofzang gezongen had (Mt. 26 : 30).

Op de Olijfberg sprak Jezus Zijn ontroerende afscheidswoorden (Joh. 15, 16). Vanaf de Olijfberg voer Jezus met zegenende handen ten hemel.

En eenmaal zullen Zijn voeten staan op de Olijfberg, profeteert Zacharia (14 : 4).

Het is geen wonder, dat de Olijfberg, prachtig hoog gelegen boven Jeruzalem, de eeuwen door een bijzondere aantrekkingskracht heeft gehad op christenen. Het is een plek om te mediteren. David trok er zich al terug om te bidden (2 Kon. 15 : 23). En Ezechiël kreeg er het visioen aangaande de cherubim: En de heerlijkheid des Heeren rees op van het midden der stad, en stond op de berg, die tegen het oosten der stad is.' (Ezech. 11 : 22, 23).

Fantasie en werkelijkheid

In de loop van de jaren is ook de menselijke fantasie gaan werken. Gebeurtenissen, die ten tijde van Jezus omwandeling hebben plaats gevonden, worden soms op heel verschillende plekken gelokaliseerd.

Op de Olijfberg zou ook ooit het paleis van Herodes hebben gestaan. Aangenomen wordt dan, dat Johannes, nadat Herodias diens hoofd had geëist, er ligt begraven.

Johannes zou volgens een overlevering ook naar de aangewezen grot zijn gevlucht, toen hij het kruislijden van Jezus niet langer kon aanzien. En Maria zou er na de dood en de opstanding van Jezus nog voor een laatste keer zijn geweest. Dit lezen we echter niet in de Openbaring.

Er zijn documenten bekend van christenen uit de beginperiode van de kerk, waarin wordt gezegd, dat hun vaders Jezus de grot hebben zien in en uitgaan. Wie zal het zeggen? We kunnen ons inderdaad niet concreet genoeg voorstellen, hoe mensen in de begintijd van het christendom uit de eerste hand nog verhalen over Jezus hebben gehoord uit de mond van hun ouders, die Hem in eigen persoon hebben gezien en ontmoet. Zo zullen mensen Hem inderdaad een grot hebben zien in en uitgaan. En of het dan de nu aangewezen grot is? Er waren vele grotten op de Olijfberg. Daar ergens moet echter de verblijfplaats van Jezus wel zijn geweest.

Maar hoe dan ook, de Olijfberg is een van de plaatsen in Israël, die op zich authentiek zijn. Ook van deze plek geldt: Hij is hier niet! Hij is opgestaan en Hij is opgevaren! Maar hier koos, om het met de titel van een boek van wijlen Okke Jager te zeggen, de Heere Jezus Zich wel vaste voet. En hier werd door Hem het scenario aangaande de eindtijd beschreven.

Historie

Er zijn momenteel - naar men zegt - 88 grotere of kleinere christelijke geloofsgemeenschappen gevestigd op de Olijfberg. Enkele locaties van kerken dateren uit de begintijd van het christendom. In de eerste eeuwen is men al spoedig begonnen 'heiligdommen' te bouwen op bepaalde plaatsen. Bij die zogeheten 'heilige plaatsen' zijn vraagtekens te zetten. Nochtans is daar iets authentieks uit de begintijd van de kerk bewaard. Vanuit historisch gezichtspunt wil ik hieraan daarom enige aandacht geven.

Eusebius (265-340), ooit bisschop van Caesarea en geschiedschrijver van de Oude Kerk, schreef dat, vanaf de tijd dat het Edict van Milaan een eind maakte aan de christenvervolgingen door de Romeinen, 'de drie plaatsen, die beroemd waren vanwege het bezit van een mystieke grot, door de keizer (Constantijn) met luisterrijke gebouwen werden begiftigd'. Behalve de grot op de Olijfberg bedoelde hij de geboortegrot in Bethlehem en de grot van 'het heiige graf, gelegen binnen de Oude Stad. Het was zijn moeder, de 'heilige keizerin' St. Helena, die bij haar komst naar het Heilige Land (326) een kerk had gebouwd boven 'de mystieke grot van de Olijfberg', de plaats waar 'volgens nauw­ gezette geschiedschrijving' (zegt hij) de Zaligmaker 'de heilige mysteriën aan Zijn discipelen had geopenbaard'. De kerk kreeg de naam Basiliek van St. Helena. Eén document spreekt van de Eleona, wat in het Grieks betekent olijfgrot.

In de Byzantijnse periode, die volgde werd de basiliek eeuwenlang druk bezocht door bezoekers van het 'heilige land'. Elk jaar op palmzondag hield de bisschop van Jeruzalem er een twee uur durende dienst. En alle acht dagen na Pasen bracht hij de pas gedoopte kinderen met hun verwanten naar de kerk. Van negen bisschoppen is bekend, dat ze er begraven liggen.

De islam

In het jaar 614 werd de kerk verbrand tijdens de invasie van de Perzen, die een eind maakten aan het Byzantijnse bewind. De Byzantijnen hadden plaats gemaakt voor de volgelingen van Mohammed, toen de kalief van Omar in 638 Jeruzalem innam. Dertien eeuwen lang lag de grot onder de ruïnes begraven. Tijdens de overheersing van de moslims gedurende vier en een halve eeuw, bleef de herinnering aan de kerk echter levend. Gedurende het 'Franse Koninkrijk van Jeruzalem' (1099-1187) ten tijde van de kruisvaarders werd er een kruisvaarderskapel gebouwd. Vijftig jaar later hebben twee Denen - een bisschop en een admiraal van de koninklijke vloot - de kapel vervangen door een kerk, 'meer in overeenstemming met de waardigheid van de grot'. De vlootadmiraal, Eskill geheten, kwam er tot bekering en hoopte in zijn verdere leven bewaard te blijven voor vroegere zonden. Hij wilde daarom ook niet meer terug naar zijn geboorteland maar wilde in Palestina sterven. Toen hij enkele weken later zich onderdompelde in het ijskoude water van de Jordaan bij Jericho, ter gedachtenis aan de doop van Jezus, werd hij ziek en stierf hij 'in een geest van grote devotie en vreugde'. Toen verloor ook voor de bisschop terugkeer naar Jutland haar bekoring. Hij stierf op dezelfde plaats als zijn vriend op 30 maart 1152. De broeders liggen zij aan zij begraven in de Pater Nosterkerk, de kerk van het Onze Vader, die toen werd gebouwd.

Op 2 oktober 1187 deed Saladin, de sultan van Egypte, na diens overwinning op de kruisvaarders, zijn intrede in Jeruzalem. Hij bestempelde de Olijfberg als 'heilige plaats van de islam'. De kerk werd met de grond gelijk gemaakt. Vanaf die tijd was het de christenen zeven eeuwen lang verboden kerken of andere gedenktekenen te onderhouden op de Olijfberg.

Onze Vader

Toch bleven allerlei christenen er speurwerk doen. In 1869 werden de graven van de Deense broeders gevonden door de Princes van Tour d'Auvergne. Ze besteedde zeventien jaar en het grootste deel van haar fortuin aan de roeping, die zij voelde om de grot terug te vinden. Uiteindelijk vond ze de grot. Ze kreeg toen speciale toestemming voor het bouwen van het Klooster van het Onze Vader, dat vanaf het begin werd beheerd door nonnen van de orde van de Karmelieten. De princes van Tour d'Avergne werd er zelf ook begraven. In 1910 werd de grot door archeologen volledig bloot gelegd. Het vuur van het jaar 614 had als een beschermend schild gediend, zodat de grot nog helemaal intact was.

In 1933 werd de kerk, zoals die er nu staat, voltooid. Aan de wanden zijn 68 keramiekborden aangebracht met het Onze Vader in evenzovele talen. In totaal zijn op verschillende plekken in 95 talen de teksten van het Onze Vader zichtbaar. Als zodanig geeft deze kerk getuigenis van het wereldwijde werk van de Heilige Geest, die het allervolmaaktste gebed naar de volkeren in deze wereld bracht.

We kennen in eigen land kerken, waar kerkgeschiedenis is geschreven. We houden ze in ere en onderhouden ze. Denk alleen al aan de Grote Kerk in Dordrecht en de Nieuwe Kerk in Delft. Dat hier de wordingsgeschiedenis van de christelijke kerk wordt levend gehouden valt te prijzen. We worden bij het kennisnemen ervan gebracht bij de dagen, waarin Jezus Zelf die geschiedenis schreef.

Het is vandaag goed voor bezoekers aan Israël niet alleen van de Schrift maar ook van de geschiedenis, die volgde op de dagen van Jezus' omwandeling, kennis te nemen.

Orthodoxen

In het jaar 363 bouwde de Romeinse matrone Pomona een andere basiliek, op ongeveer vijftig meter afstand van de Basiliek van St. Helena, op het hoogste punt van de berg, de plek van waar Jezus ten hemel voer. De kerk kreeg de naam Imbobon, wat in het Grieks zowel heuvel als klokgelui betekent. Deze kerk werd voortaan aangeduid als de Kerk van de Hemelvaart. Deze kerk onderging na Saladin onder de moslims hetzelfde lot als de St. Helena Basiliek. Ze werd ook met de grond gelijk gemaakt. Op de plaats, waar vroeger het grote complex van de kerk stond, verrezen moskeeën. Bij latere opgravingen zijn de fraaie mozaïekvloeren van de kerk teruggevonden.

Voor deze plek hebben in de loop van de tijd de Russisch orthodoxen belangstelling gehouden. Zij wisten door aankoop van grote stukken land de plaats, waar de vroegere hemelvaartsbasiliek stond, uit handen van de bovengenoemde princes van Tour d'Auvergne te houden. Onder leiding van 'Vader Antonius' verrees op die plek een nieuwe basiliek, met een groot klooster. In 1885 werd deze voltooid, een oude Byzantijnse kerk in kruisvorm met een gewelf naar het model van de Hagia Sophia in Constantinopel. In 1894 had de Russisch Orthodoxe Kerk ruim een miljoen roebels in Jeruzalem geïnvesteerd in dertien percelen land met een oppervlak van 105 are.

Er zijn momenteel 55 nonnen en vijf priesters gehuisvest, die een actief bestaan leiden.

De Russisch Orthodoxe Kerk werd ooit getroffen door een moord, die nooit is opgehelderd. In 1909 werd de toenmalige leider van de Russische missie Parthenius dood in zijn huis aangetroffen. Hij geldt sindsdien als martelaar.

Van tijd tot tijd is er strijd geweest met de Grieks Orthodoxen. Zij hebben op de Olijfberg ook sinds twee honderd jaar een stuk grond in eigendom maar hebben er nooit een kerk gebouwd. Tien jaar geleden begon een Grieks Orthodox priester (broeder Joachim) daar met de bouw van een kerk, zonder dat hij daarvoor toestemming had gekregen van de Israëlische autoriteiten. De kerk werd op een zaterdag op bevel van hogerhand gebulldozerd. Sindsdien voelt de priester zich martelaar. Hij ging een nieuwe kerk ondergronds bouwen, gedachtig aan de eerste christelijke martelaren. Een fraaie kerk, met goeddeels door hem zelf gemaakte iconen.

Toen hij er kwam wonen, kwam zijn moeder met hem mee. Ze was ooit burgemeester van het Griekse eiland Chios bij de kust van Turkije en ook hoogleraar in de fysica aldaar. Een jaar geleden werd ze vermoord. Het is tot heden niet duidelijk wat de achtergrond van de moord was. De één spreekt van roofmoord. De priester zelf ziet deze dramatische gebeurtenis in het licht van zijn martelaarschap. Terzijde van de kerk begroef hij zijn moeder en metselde hij een graftombe.

Op een andere plaats op de berg heeft de Grieks Orthodoxe Kerk nog wel een klooster, waar van tijd tot tijd de patriarch van Jeruzalem verblijft. Er zijn daar twee Roemeense nonnen gehuisvest, die het bestaan van de kerk van broeder Joachiem zeggen niet te kennen. In het algemeen heeft de Grieks Orthodoxe Kerk minder geld over gehad voor verblijf op de Olijfberg dan de Russisch Orthodoxe Kerk.

Trekpleister

De grotten van de Olijfberg waren, in de tijd dat de berg nog nauwelijks bewoond was, een geliefd toevluchtsoord voor monniken en kluizenaars van allerlei afkomst en achtergrond.

Vandaag leven mensen er niet meer in grotten. Maar ook vandaag nog is de Olijfberg een trekpleister voor mensen, die zich willen terugtrekken in de afzondering. Ook vandaag treft men er eigentijdse kluizenaars, die er leven in afwachting van dingen die komen gaan. Men komt er van tijd tot tijd mensen tegen met overspannen toekomstverwachtingen en dienovereenkomstige evangelisatiedrang.

Maar verder is de Olijfberg ook het domicilie voor tal van kleinere geloofsgemeenschappen. De bekende Marienschwestern van moeder Basileia Schlink zijn er vertegenwoordigd met twee oude zusters, die graag gasten ontvangen om met hen te zingen bij het orgel. Zij hebben hier en daar, zoals ook elders ter wereld, tegels met Schriftwoorden aangebracht op gedenkwaardige plaatsen. Bijvoorbeeld bij het in Bethanië daar aangewezen graf van Lazarus: De dood is verslonden tot over­ winning. Dood, waar is uw prikkel? Hel, waar is uw overwinning? ' (1 Kor. 15 : 54, 55).

De Lutheranen hebben op de Olijfberg een ziekenhuis, de Augusta Victoria. Het is nog een erfenis van Keizer Wilhelm. Ooit was het gebouw als kerk bedoeld. Het heeft slechts een maand als zodanig gediend. Momenteel wordt het ziekenhuis voor 85 procent door de Verenigde Naties gefinancierd. Maar recent nog investeerde de Lutherse Wereld Bond ongeveer tien miljoen gulden om het complex te renoveren. Er werkt ook, los van het ziekenhuis, een evangelisch luthers predikant, die de contacten tussen de lutheranen en Israël onderhoudt.

Sinds enkele jaren is er ook het vanuit Nederland geleide 'Huis op de Berg', een huis waar gasten, met zicht op Jeruzalem bij de gedenkwaardige gebeurtenissen, die geschied zijn op de Olijfberg, worden bepaald. Een unieke plek, waar in de korte tijd van het bestaan van het huis al zeer velen uit Nederland, jongeren en ouderen, verblijf hebben gehad!

Terug

De Olijfberg is ongetwijfeld een plek die tot overdenking noopt. Allereerst bij het licht van de Schrift. Maar de geschiedenis heeft ook haar eigen sprake.

Na korter of langer verblijf op de Olijfberg is het goed ook weer van de berg af te gaan. Dat heeft Jezus Zijn discipelen geleerd na verblijf op de berg der verheerlijking. Ora et Labora, bidt en werkt! Een christenmens is niet geroepen tot het kloosterleven, wel tot gedurige inkeer.

Correctie

In mijn artikel 'Vreemdeling in Jeruzalem' (1 augustus 11.) is de naam van de vertegenwoordiger van de Christelijke Gereformeerde Kerken in Israël verkeerd gespeld. Het is ds. C. J. van den Boogert. Nu de Nederlandse Hervormde Kerk na het vertrek van dr. G. H. Cohen Stuart geen vertegenwoordiger meer heeft in Jeruzalem, leidt hij alleen de zondagmiddagdiensten in de Schotse Kerk.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen