Op de school van Salomo (2)

Spreuken: een boek voor de jeugd l

Vorige keer hebben we duidelijk gemaakt wat de belangrijkste les is op de school van Salomo. We hebben opgemerkt dat we het woord 'wijsheid' in het bijbelboek Spreuken allereerst en allermeest dienen te betrekken op het alledaagse leven. Hoe wij dienen te leven in de praktijk der Godzaligheid.

In zijn commentaar op bepaalde gedeelten van Spreuken stelt Van Deursen dat 'wijsheid' ook bekwaamheid betekent om je vak, je werk, naar behoren uit te oefenen. In de Engelse taal is daar een bepaalde uitdrukking voor namelijk: know-how. Het weten hoe je iets moet doen of moet laten. Bekend voorbeeld daarbij is Bezaleël en Aholiab, die van de HEERE de opdracht hadden gekregen om de tabernakel te bouwen. En dan lezen we in Exodus 35 : 31 van hem, dat 'de Geest Gods hem vervuld heeft met wijsheid, met verstand en met wetenschap, namelijk in alle handwerk'. En bovendien in Exodus 36 : 1: Toen wrocht Bezaleël en Aholiab, en alle man, die wijs van hart was, in welke de HEERE wijsheid en verstand gegeven had, om te weten, hoe zij maken zouden alle werk ten dienste des heiligdoms naar alles, dat de HEERE geboden had'.

Wanneer elk zijn van God gegeven beroep op die manier zou uitoefenen, met wijsheid vanuit de vreze des HEEREN, zou de maatschappij ook in ons land er anders uitzien. Spreuken heeft ook duidelijk sociale en politieke betekenis. Maar in het bijzonder is Spreuken een bijbelboek voor het gezin en de jongeren van de gemeente. Op dat aspect willen we in dit artikel de nadruk leggen.

Spreuken en onze tong

Wanneer we zeggen dat Spreuken een boek is voor de jeugd, bedoelen we vanzelfsprekend niet dat het niet voor ouderen is. Het is integendeel van het grootste belang dat zowel jongeren als ouderen, en in het bijzonder ouders, zich samen verdiepen in de boodschap, die vanuit dit buitengewone bijbelboek tot ons komt, opdat we daardoor wijs mogen worden tot zaligheid.

Wat we namelijk allen moeten leren, in onze jeugd en in onze ouderdom, op en onder de kansel, is om onze tong met wijsheid te gebruiken. In Psalm 34, die alfabetisch gerangschikt is en als zodanig ook tot de wijsheidsliteratuur gerekend moet worden, wordt een appèl gedaan op de kinderen. In vers 12 lezen we: 'Komt, gij, kinderen! hoort naar mij! Ik zal u des HEEREN vreze leren'. En wat is die vreze des HEEREN dan? Vers 14 geeft het antwoord: 'Bewaar uw tong van het kwaad, en uw lippen van bedrog te spreken'.

Van nature, dat is vanwege de zonde, is onze tong al bedrieglijk en misleidend. Jakobus spreekt over onze tong als over een wereld van ongerechtigheid, die ontstoken wordt door de hel; over een onbedwingelijk kwaad, vol dodelijk venijn. Dat liegt er dus niet om. En dat terwijl God ons met onze tong geschapen heeft om Hem te loven en te prijzen.

Maar in het bijzonder het bijbelboek Spreuken wijst ons daarboven nog op het verkeerd gebruik dat wij van onze tong maken. Er zou meer te noemen zijn, maar we beperken ons tot drie voorbeelden van deze zonde. Allereerst denken we aan een veelheid van woorden. Spreuken 10 : 19 zegt: In de veelheid der woorden ontbreekt de overtreding niet; maar die zijn lippen wederhoudt, is kloek verstandig'. En in Spreuken 29 : 11 lezen we: Een zot laat zijn hele geest uit, maar de wijze wederhoudt die achterwaarts'.

In de tweede plaats denken we aan het oorblazen, dat is het uit de school klappen. Spreuken 18 : 8 zegt ervan: De woorden des oorblazers zijn als dergenen, die geslagen zijn, en die dalen in het binnenste des buiks'.

En ook denken we aan het geven van een vals getuigenis. Spreuken 25 : 18 ontmaskert degenen, die dat doen, als volgt: Een man, tegen zijn naaste een valse getuigenis sprekende, is een hamer, en zwaard, en scherpe pijl'.

Werkelijk, Spreuken is vol van voorbeelden, waarin de zonde van de tong wordt ontmaskerd. Maar ook legt Salomo de nadruk op het goede en Godzalige gebruik van de tong. Vaak gebeurt dat in spreuken, waarbij het ene zinsdeel een tegenstelling vormt met het andere. Een dikwijls voorkomende typische stijlfiguur in dit bijbelboek. Als voorbeeld noemen we Spreuken 10. Daar lezen we: 'De mond des rechtvaardigen is een springader des levens; maar het geweld bedekt de mond der goddelozen' (vers. 11); 'De mond des rechtvaardigen brengt overvloediglijk wijsheid voort' maar de tong der verkeerdheden zal uitgeroeid worden' (vers 31). En zo zijn er meer voorbeelden te vinden over het wijze gebruik van de tong.

We denken dat dit het eerste is wat wij als jongeren en ouderen dienen te leren, willen we op een goede, verantwoorde, bijbelse wijze met elkaar omgaan. Het is helemaal niet moeilijk om met één verkeerd woord scheiding teweeg te brengen tussen vrienden. Het is veel moeilijker om ruziënde mensen tot elkaar te brengen. Daar hebben we vaak vele woorden voor nodig, gesteld al dat het mogelijk is. En dan dienen die woorden ook nog met zout besprengd te zijn (zie Kolossensen 4 : 6). In ieder geval geldt ook hier: de vreze des HEEREN is het beginsel der wijsheid.

Wijze raad aan jongeren

Als Salomo van één ding overtuigd is dan wel hiervan, dat onze jonge jaren de jaren zijn dat we de dingen van de dienst aan God moeten leren. Dat geldt thuis, op school en in de kerk, zondagsschool, catechisatie en jeugdvereniging. Daarom schrijft hij in Spreuken 23 : 19 het volgende: Hoor gij, mijn zoon! en word wijs, en richt uw hart op de weg'.

Hier spreekt kennelijk een vader. Het is een vader, die raad geeft en die raad is bestemd voor zijn zoon. Voor 'zoon' mogen we ook denken aan een leerling, die behoefte heeft aan wijsheid. En voor 'vader' mogen we denken aan de leraar, die Gods wijsheid leert. In het Midden-Oosten waren allerlei scholen, waarop onderwijs werd gegeven. Denkt u maar aan het onderwijs dat Daniël en zijn drie vrienden moesten doorlopen, nadat ze naar Babel waren gedeporteerd. Toen koning Nebucadnezar bepaalde hoe ze moesten heten, wat ze mochten eten en wat ze moesten weten. De koning nam zelf het examen af. Een examen dat handelde over 'alle zaken van verstandige wijsheid' (Daniel 1 : 20). In Israël kennen we de profetenscholen. We kennen ook scholen waar het schrijven werd onderwezen. Dikwijls gebruikte men daarvoor allerlei spreuken, spreekwoorden en gezegden. Van dit soort scholen naar het onderwijs door rabbijnen en schriftgeleerden is maar een kleine stap. Schrijvers waren belangrijke lieden bij de hofhouding van koning David. Vergelijk 1 Kronieken 27 : 32a, waar we lezen: En Jonathan, Davids oom, was raad, een verstandig man; hij was ook schrijver'.

Ondanks allerlei 'beroepskrachten', menen we toch dat de wijze raad van Salomo aan jongeren allereerst dient te worden doorgegeven binnen het gezin door vader en moeder. Door ouders die kinderen tot voorbeeld zijn in de vreze des HEBREN. We weten dat er in gezinnen heel veel zorgen kunnen zijn om kinderen, die niet in het bijbelse spoor lopen, dat ouders hen hebben voorgehouden. Maar laten we als ouders ook ons zelf onderzoeken of we naar de ons geschonken gaven alles hebben gedaan wat we hebben kunnen doen. Een vader, die voor zijn gezin nooit tijd heeft, heeft geen excuus als zijn zoon niet meer naar de kerk gaat. Een moeder, die gaat werken voor luxeartikelen, heeft geen excuus als haar dochter naar de disco gaat. We noemen slechts enkele voorbeelden, waarmee we willen duidelijk maken dat godsdienstige vorming van de jeugd van de gemeente van het grootste belang is.

Horen

Salomo geeft daarom aan jongeren van 1996 een raad, die nog altijd actueel is. Allereerst gaat het in deze raad om horen. 'Hoor gij, mijn zoon'! We praten zo veel en zeggen zo weinig. We moeten eens leren luisteren. Horen wat de hoge en heilige God spreekt. We lazen van een rabbijn, die Genesis 1 begon te lezen. En toen hij bij het derde vers kwam, waar God spreekt, kon hij niet meer verder gaan. Zo ontroerd was hij, dat de God, Die de hemel en de aarde geschapen had, een sprekende God is. Die Zich nog verwaardigt om tot zondige stervelingen te spreken!

Wijs worden

Het is ook wat als de hoge God heel specifiek tot jou zegt: Luister nu eens naar Mij! Ik wil eerlijk met jou spreken. Want Ik wil datje wijs wordt. Wijs worden. We mogen ook zeggen: God vrezen; een nieuw hart krijgen. Als we wijs worden, gaan we niet alleen horen wat God zegt maar gaan we ook doen wat God zegt. Dan gaan we onze oren, ogen en bovenal ons hart afsluiten voor alles wat de wereld biedt. Dan gaan we onze oren, ogen en bovenal ons hart open zetten voor wat God ons zegt in de Zoon van Zijn eeuwige liefde door Zijn Geest en Woord. Zo worden we wijs. Wijs in de Schriften. Wijs in de kennis van Christus. Wijs in de weg der zaligheid richten we ook ons hart op de weg. Niet op onze weg die dood loopt. We richten ons hart op Gods weg. Op de Weg, Die Jezus Christus Zelf is. Het is een weg waarop zonde zonde wordt. Het is ook een weg waarop genade ook echt genade is. Het Hebreeuwse woord voor 'richten' betekent dat we alleen maar oog en hart hebben voor dat ene doel. Het doel om God te kennen, lief te hebben en te eren. Om Christus' wil. Door de Heilige Geest.

Geef Mij uw hart

Elders lezen we in Spreuken 23: 'Mijn zoon! geef mij uw hart, en laat uw ogen mijn wegen bewaren'. Salomo onderkent de grote gevaren, die het hart van jong en oud willen claimen. Vooral de twee belangrijkste, namelijk drankzucht en ontucht. Salomo tekent die giftige slang van de drankzucht op aangrijpende wijze in de verzen 29-35 van Spreuken 23. En in de hoofdstukken 5-7 waarschuwt hij tegen de loerende rover van de ontrucht met al zijn vreselijke gevolgen.

Te midden van al dat woelen en woeden horen we een Stem. De stem van Jezus, de Wijsheid Gods, Die zegt: Geef Mij uw hart! Kan ik dat dan, dat hart van mij, die vuile bron van alle wanbedrijven, aan Jezus geven? Wie vertrouwt dat Hij meent wat Hij zegt, gaat hier niet redeneren maar geeft Zich door genade onvoorwaardelijk aan Hem over, en wordt wijs. Die wordt gezegend en mag anderen tot zegen zijn.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen